არმური (ნისლი მთათა ზედა)
არმური
არმური (ნისლი მთათა ზედა)

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri (scotch mist over mountains) - literary Arena from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  CalendarCalendar  GalleryGallery  FAQFAQ  SearchSearch  MemberlistMemberlist  UsergroupsUsergroups  RegisterRegister  Log inLog in  
* თამარ გელოვანი"სიმღერიდან სიტყვამდე". * მიხო მოსულიშვილი„ჰელესა“ (კინორომანი). * თამარ ლომიძე"ზღვარი" (ლექსები).
* ანრი გიდელი"პიკასო" (ბიოგრაფიული რომანი) * გიგი სულაკაური"ხეტიალი" (ლექსები. რჩეული) * ბელა ჩეკურიშვილი"შეკითხვად სიზიფეს" (ლექსები)
* ლაშა ბუღაძე"ნავიგატორი" (პიესა). * ნინო ქაჯაია (მთარგმნელი)უილიმ გოლდინგი - "ბუზთა ბატონი" (რომანი) * ზაზა თვარაძე"სიტყვები" (რომანი).
* მიხეილ ანთაძე"საიდუმლოებით მოცული უ.შ", "სინქრონისტულობის პრინციპი". *
* რადიარდ კიპლინგი - "აი ასეთი ამბები" (თორმეტი და კიდევ ერთი ზღაპარი), მთარგმნელი ანი მოსულიშვილი * ვახტანგ ჯავახაძე"ვახტანგური" (ლექსები. რჩეული)
* მიხო მოსულიშვილი"დიდი ძუ დათვი" (რომანი). * ნინო ნადირაძე"VIA SOLIS" (ლექსები). * მარიამ ხუცურაული"სანათა" (ლექსები და ჩანაწერები).
* Zurab Karumidze"Dagny or a Love Feast" (English brushed up and fine-tuned by Amy Spurling). * გივი ალხაზიშვილი"ეპისტოლეთა წიგნი" (ლექსები).
* ბესიკ ხარანაული"მთავარი გამთამაშებელი". * მიხო მოსულიშვილი"სულის მდინარე" (თორმეტი ნოველა). * ნინო სადღობელაშვილი"ფრთები და ხელები" (ლექსები).
* მამუკა ხერხეულიძე„ომში, როგორც ომში“ (მოთხრობები). * ნატა ვარადა – „დედის კერძი“ (მოთხრობები). * ზაალ სამადაშვილი – „ავტოპორტრეტი წიგნების ფონზე“ (მოთხრობები). * ვაჟა ხორნაული – „როგორც ბაღიდან...“ (ლექსები). * ირაკლი ლომოური – „ავტონეკროლოგი“ (მოთხრობები).
* მანანა ანთაძე (მთარგმნელი)ტენესი უილიამსი - Camino Real (პიესა). * თამარ ბართაია, დავით გაბუნია, ნინო მირზიაშვილი, მიხო მოსულიშვილი, ნანუკა სეფაშვილი, ირაკლი ცხადაია„ქართული პიესა 2012“ (ექვსი პიესა).
* ნატა ვარადა – "დედის კერძი" (მოთხრობები). * თამრი ფხაკაძე – "ბოსტანი კონფლიქტის ზონაში" (მოთხრობა). * რიუნოსკე აკუტაგავა – "დიალოგი წყვდიადში" (მოთხრობები).
* გიორგი კაკაბაძე"ნიკო ფიროსმანი" (ბიოგრაფიული რომანი). * მიხო მოსულიშვილი – "ვაჟა-ფშაველა" (ბიოგრაფიული რომანი).

Share | 
 

 ვაჟა–ფშაველა

View previous topic View next topic Go down 
Go to page : Previous  1, 2, 3, 4, 5  Next
AuthorMessage
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Dec 06, 2010 7:52 pm

“ვეფხის-ტყაოსნის” შესახებ
(ორიოდე სიტყვა პასუხად ბ-ნ ა.ხახანაშვილს)

ცხადია ყველასათვის თუ რა მნიშვნელობა აქვს მეთოდს სამეცნიერო მოვლენათა გასაგებ-შესაგნებლად. მეთოდი სასწორია, საზომი რომლითაც უნდა აიწონოს და გაიზომოს ასაწონი და გასაზომი. ხშირად შეიძლება, რომ ეს საზომი ყალბი იყოს და მაშინ სანდობი არ არის ამგვარის სასწორ-საზომით აღებ-მიმცემი კაცი. ყალბს მეთოდზედაც სწორედ ესევე უნდა ვსთქვათ. რამდენს უშლიდა ძველს მეცნიერებსა და მწიგნობრებს ამ ნამდვილ მეცნიერულ მეთოდის უქონლობა... რა სანდობია თუნდ გულუბრყვილო მემატიანე, რომელიც ერთთავად ზეცა-ღმერთს აბრალებდა ქვეყნის თავზე მოვლენილს უბედურებას: სიმშილობა, სნეულება, ან მტრისაგან ქვეყნის აოხრება ცოდვათა ჩვენთა მოგვივლინესო, იტყოდა, დასწერდა და, სრულიად დაკმაყოფილებული იმით, რომ მიზეზი აღმოაჩინა, დაასვენებდა ბატის კალამს, თითონაც გული დაუსვენდებოდა. ეჭვიც აღარა ჰქონდა წმინდა მამას, აღარ ჰფიქრობდა იმას, თუ შეიძლებოდა სხვა მიზეზები იყოს აქვე, ახლო, ჩვენს ცოდვილს დედამიწაზე და ტყუილ-უბრალოდ ღმერთს ცილსა ვწამებდეო.
ბ-ნს ა.ხახანაშვილს სწორედ ეს ყალბი სასწორი აუღია ხელში “ვეფხის-ტყაოსნის” ისტორიის გასარჩევლად. წინასწარ შედგენილის აზრით დაუწყია საბუთების კვლევა-ჩხრეკა, თუმცა კი თითონაც კარგად იცის, რომ ჯერ საბუთების შეგნებაა საჭირო და მერე აზრი თავისთავად დადგინდება, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დასკვნის გამოყვანა. მაშასადამე ჯერ საბუთებო და მერე დასკვნავ. მარტო ბ-ნი ა.ხახანაშვილი არ უცქერის “ვეფხის-ტყაოსანს”, ცოტა არ იყოს ეჭვიანის თვალით (იხ. “ივერია”, 25, 1890 წ.). სხვანიც მოიპოვებიან ჩვენში ამ აზრისანი. მიზეზი ამგვარის შეხედულებისა ორნაირია: პირველი ისა, რომ “ვეფხის-ტყაოსანი” დიდებული ქმნილებაა, ეჭვში შეჰვყავართ: მარტო ერთის კაცის ტვინისა და გულის ნაყოფი როგორ უნდა იყოსო; მეორე ის, რომ ეს ეჭვიანი ხალხი კარგად არ ჩაჰკვირვებია თვით თხზულებას და არ შესწევთ ძალ-ღონე ინდივიდუალური შემოქმედობა გაარჩიონ ხალხურიდგან. შოთას თითქოს სცოდნია, რომ ასეთ აზრების არევ-დარევა მოხდებოდა მის თხზულების შესახებ და თითონვე, პოემის წინასიტყვაობაშივე, გვაფრთხილებს, დაბეჯითებით ამბობს, რომ “ვეფხის-ტყაოსანში” ხალხიდამ –ქართველებიდამ არც ლექსი და არც ამბავი არ არის აღებული, გვგზავნის სპარსეთში და იქაც ხომ ვერაფერს მსგავს ამბავს ვერა ვპოულობთ. რუსთაველი ამბობს:

ესე ამბავი სპარსული
ქართულად ნათარგმანები,
ვით მარგალიტი ობოლი,
ხელის-ხელ საგოგმანები,
ვპოვე და ლექსად გარდავთქვი,
საქმე ვქმენ საჭოჭმანები,
ჩემგან ხელქმნელმან დამმართოს,
ლაღმან და ლამაზმა ნები.

საკმაოდ გამორკვეულია და ვიცით, ვინც იყო იმის ხელმქმნელნი, ისიც კარგად ვიცით, თუ რად დაუძახა სპარსული ტარიელის ამბავს, ხოლო ამ ამოცანას უნდა გამოცნობა: თუ მართლა ეს იყო ამბავი და ერმაც იცოდა, ლექსებიც კი იყო და თვითონაც მიითვისა, - მაშ ვისღა ატყუებდა, ვის აჯერებდა, რომ სპარსული და არაქართულიაო? ესე ცხადად მოტყუება ქვეყნისა და, ამასთანავე თავის გამტყუნება თავის პირით მოსალოდნელია განა იმისაგან, ვისი სახელიც ეგრე ძვირად გვიღირს ქართველებს?! ნუთუ არ ეტყოდნენ მისი თანამედროვე მოშაირენი და მწიგნობარნი, და ასეთი კითხვა არ არის საშინელი ყველასათვის, განაღამც რუსთაველისათვის: რად ეძახი, შოთავ, ტარიელის ამბავს სპარსულს, როცა ეს ამბავი ქართულია ყველამ იცის ჩვენგანმა, ან გალექსვა რა საჭირო იყო, როცა ხალხს, ერს გალექსილი აქვს, “მოჭრით” ნათქვამიო?!. შოთას კი ტარიელის ამბავი იმდენად ახლად მიაჩნია, რომ ეშინიან კიდეც, იქნება არავინ წაიკითხოსო, და თითონვე აქებს, რა არის ამით მივაქცევინო საზოგადოებას ყურადღებაო:

ვით მარაგლიტი ობოლი,
ხელი-ხელ საგოგმანები.

დიაღ, რომ რუსთაველი არ გვიხატავდეს თანამედროვე ეპოქას, ოქროს საუკუნეს, რომელიც იალბუზივით ქედმოღერებული დგას მთელს საქართველოს ისტორიაში, არ აძლევდეს პასუხს უმთავრესს იმ საუკუნის კითხვაზე, მაშინაც კი ვერ ვიტყოდით, თუ ტარიელის ამბავი უცხოეთიდამ არის შემოტანილი, იმდენად ქართულია “ვეფხის-ტყაოსანი”, იმდენად ამოღებულია ქართველის გულიდამ, იმდენად გამომხატველია მთელის ერის არსებისა. ამიტომ შეიყვარა ქართველობამ ეს პოემა და შეისისხლხორცა. ვითომ რატომ არ უნდა ვიფიქროთ, რომ შინაარსი, ფორმა, მომენტები პოემაში ლიტერატურულია და არა ხალხური?! განა, ხალხურს ამბავს, ლექსს რომ ვეძახით ამ სახელს, მართლა მთელმა ხალხმა მიიღო მონაწილეობა ამის შედგენაში, ხომ აქაც ერთი, ცალკე აღებული ერიდამ პირი იტყვის ჯერ და მერე ხალხი გაიმეორებს, მოუმატებს, ან დააკლებს... ნუთუ რუსთაველი ერს არ ეკუთვნის და ერის ღვიძლი შვილი არ არის... ნუთუ თამარის დიდებული ეპოქა, თავის გამოჩენილ ისტორიულის პირებით, მჩქეფარე, გამარჯვებული ცხოვრება, არ აღაფრთოვანებდა შოთას, არ ააჟღერებდა მის ჩანგს, არ აძლევდა მასალას ტიპების შექმნისას, შინაარსს “ვეფხის-ტყაოსნისათვის”? ნუთუ ისტორიულს ეპოქას ნაკლების მნიშვნელობა აქვს პოეტის შემოქმედებისათვის, ვიდრე საერო თქმულებას? ვგონებ რომ ერის თქმულებაზეც თვით ეპოქა მოქმედობს და მიტომ ხდება, რომ ერის შესანიშნავის საუკუნის შესანიშნავ მოვლენას ამბად, ზღაპრად, ან ლექსად გამოიტყვის ხოლმე. შოთას “ვეფხის-ტყაოსანში” ვხედავთ იმ საჭირბოროტო კითხვას, გარდა ნათელ საქმეებისა მაშინდელ მხედრობისას, რომელსაც ისტორიაც მოგვითხრობს: მოეწვიათ, თუ არა ქართველებს უცხო ტომის კაცი თამარის მეუღლედ. შოთას გული, როგორც მოწინავე კაცისა ამ საკითხავით უნდა ყოფილიყო გამსჭვალული. მოწვევა უცხოელისა თამარის მეუღლედ ორნაირად შეურაცხმყოფელი იყო შოთასი: ერთი, რომ ერისა, თავის ქვეყნისათვის სასარგებლოდ არ მიიჩნევდა ამას მისი საღი გონება და მაშასადამე იტანჯებოდა მისი ეროვნული გრძნობა; მეორე, ამ მოწვევით პატრონი უჩნდებოდა მის ხელმქმნელს, მაშასადამე იტანჯებოდა მისი პირადი გრძნობა სიყვარულისა. “ვეფხის-ტყაოსნის” ლიტერატურულს ჩამომავლობას ისიც ამტკიცებს, რომ სხვადასხვა ტაეპს სხვადასხვა რითმა (დაბოლოება) აქვს და საერო “ვეფხის-ტყაოსანშიც” ამასვე ვხედავთ. ნამდვილს ეროვნულს ლექსებს ამ თვისებას ვერ ვამჩნევთ: რომელი დაბოლოებაცა აქვს ლექსის პირველ სტრიქონს, იგივე დაბოლოება რჩება ყველა სტრიქონს.
ჩვენს ხალხს არ უყვარს, საზოგადოდ რომ ვსთქვათ, ლექსად ზღაპრები და ვერც იპოვნით ქართულს ეროვნულს ზღაპარს გალექსილს. რაც გალექსილებია, ისინიც უცხო ნათესავისანი არიან (ბეჟანიანი, ეთერიანი და სხვ.). იქნება ამ ზემოთ ნათქვამზე ვინმემ სთქვას, ეს გარეგნობაა და მნიშვნელობა არ აქვსო, მაგრამ ჩემის აზრით ამ მოვლენას დიდი მნიშვნელობა აქვს “ვეფხის-ტყაოსნის” რაობის გასაგებად. თუმცა ბ-ნი ა.ხახანაშვილი, როგორც საერო, ისე სალიტერატურო “ვეფხის-ტყაოსანში” მარტო აზრის ერთიანობაში ჰხედავს მსგავსებას, მაგრამ მე ვეცდები მისგანვე ნიმუშად მოყვანილის ლექსებისა და საერო და სალიტერატურო ვარიანტებიდამ დავუმტკიცო, რომ ფორმალურადაც დიდი მსგავსებაა. ბოლო, თუ ეს ორი მსგავსება დამტკიცდა, ბ-ნ ხახანაშვილმა უნდა უკანვე წაიღოს თავის მოსაზრება: “ნაწყვეტი ლექსები ხალხისა გარდაქმნილა ლიტერატურულ პოემად. პოეტს შეუტანია კაცის ამამაღლებელი და განმასპეტაკებელი გრძნობა სიყვარულისა, თავითგან ბოლომდე გაუტარებია ეს აზრი (?) და ამით შეუერთებია დაწყვეტილი საერო ლექსები. შოთას დაუმშვენებია ხალხური პოემაც ფილოსოფიურის მოსაზრებით, მეტყველის ენით, პოეტურის აღმაფრენით”. როგორ? ნაწყვეტი ლექსები იყო და მერე ამ ლექსებს აზრი არაფერი ჰქონდა? ამის თქმა, საშინელება რომ არ იყოს, სასაცილო იქნებოდა. რჩება საწყალს შოთას მარტო ბურთი და მოედანი გმირების ტანისამოსის, პირისახის, აბჯარ-აბგრისა, და ამის გამოხატვას ხომ აზრი არ ჰქვიან. აქ რაღა შუაშია, ჩემო კარგო, აღმაფრენა პოეტური?! გამოვიდა, რომ რუსთაველს მარტო ერთმანეთზე მიუკოწიწებია ეს ლექსები, მოუქუჩებია ერთად, როგორც ეხლა აგროვებენ ბევრნი სახალხო ლექსება. ამის მომქმედი შოთა მაინც თამამად, თავმომწონედ გამოდის, უძრახავს მოშაირეობას, მწერლობას, თითქმის ყველა თანამედროვე მოშაირეს, გარდა სარგის მთოგველისა, და ამბობს:

მოშაირე არ ჰქვიან,
თუ სადმე სთქვას ერთი-ორი;
თავი ყოლა ნუ ჰგონია
მელექსეთა კარგთა სწორი.
განაღა სთქვას ერთი, ორი,
უმსგავსო და შორი-შორი;
მაგრამ იტყვის, ჩემი სჯობსო,
უცილობლობს ვითა ჯორი.

“ვეფხის-ტყაოსნის” სიკეთით აიხსნება ის მოვლენა, რომ ხალხს აზრი და ფორმაც დედნისა ამდენად შეუნახავს შვიდასის წლის განმავლობაში. რაკი აზრი დარჩა, ხალხს რაც დედანიდამ გაგონილი ჰქონდა, თუ იქიდამ დაავიწყდებოდა ლექსი, თითონაც მოახერხებდა ფორმის მიცემას, დედანის ავტორის პაფოსის მინიჭებით... შევადაროთ საერო “ვეფხის-ტყაოსნისა” და ლიტერატურულის გამოთქმა, თუ მართლა ერთმანეთს არა ჰგავს.

სალიტერატურო:
“ნახეს უცხო მოყმე ვინმე,
ჯდა მტირალი წყლისა პირსა” და სხვ.

საერო:

“ერთი კაცი ზღვისა პირსა
ნამტირალი გვანდა გმირსა”,

მეტიღა მსგავსება შეიძლება წყობით, რითმით, თუ შინაარსით? ბ-ნს ხახანაშვილს მოჰყავს სხვა ალაგი პოემიდან და ამბობს: “აზრი, მოკლედ გამოთქმული ხალხის პოემაში, ხელოვნურ ნაწარმოებში შევსებულია და განდიდებულ-გაზვიადებული”, ხოლო საერო “ვეფხის-ტყაოსანი” მოჭრით გვაცნობებსო. შევადაროთ ეს შოთას “განდიდება-გაზვიადება” და “მოჭრით ცნობება” ხალხისა ერთმანეთს. აი მაგალითი:

სალიტერატურო:

ხვარაზმშას სისხლი უბრალო
სახლად რო დამადებინე,
თუ ჩემი ქალი გინდოდა,
რად არა შემაგებინე.
მე ბერსა შენსა გამზრდელსა
სიცოცხლე მაარმებინე,
დღედ სიკვდილამდე შენიცა
თავი არ მაახლებინე.

საერო:

ტარიელ დაგსვი ვეზირად,
სიტყვა შენ გაგაბჭობინე;
გიყვარდა ნესტან-დარეჯან,
რატომ არ შემატყობინე?

რა არის აქ ერთში გაზვიადებული და მეორეში “მოჭრით” ნათქვამი? რუსთაველი მეტს ამბობს, მინამ ერი, და რასაკვირველია, გაზვიადებულად მოეჩვენება ზოგს. ნესტან-დარეჯანის მამა ფარსადანი, სალიტერატურო ვარიანტის მიხედვით, მარტო იმას როდი სჩივის, თუ ტარიელმა რატომ არ გამოუცხადა მეფეს, რომ მისი ქალი ნესტან-დარეჯანი უყვარდა, როგორც ხალხური ვარიანტი მოგვითხრობს, მეფე კიდევ იმას სჩივის, ხვარაზმშას “უბრალო სისხლი” რად დამადე კისერზე, სხვის ცოდვაში რად ჩამაყენეო. რა სიმართლე იქნება, ამის შემდეგ, ვაბრალოთ ერთს “გაზვიადება”, და მეორეს “მოჭრით” თქმა?! განა ის უფრო მართალი არ იქნება ვსთქვათ, რომ ხალხის მეხსიერებაში ფეხი ვერ მოიკიდა ამ “უბრალო სისხლის სახლად დადებამ” და დაავიწყდა ერს?! ამ ზემო მოყვანილს ლექსებში სხვა რა გარჩევაა ფორმაში: რითმა ერთი აქვს და პათოსი, ერთისა და იმავე სიტყვებით არის გამოთქმული აზრი. შევადაროთ სხვა ლექსებიც:

სალიტერატურო

უბრძანა: ხელთა აიღეთ
აბჯარი თქვენ საომარე,
მოდით და აქა მომგვარეთ,
ვინ არის იქა მჯდომარე!”

საერო:

ადექით, აიყარენით
ძმანო ედემ და ომარე,
ის კაცი აქ მომიყვანეთ,
ვინ არი ველთა მდგომარე.

ეს ნუთუ მსგავსება რა ჰგონია ბ-ნს ხახანაშვილს? საეროში მარტო უცხო სახელებს ვხედავთ, “ედემ და ომარე”, რომელიც უფრო იმას ამტკიცებს, რომ ხალხს დავიწყებია დედანის: “აბჯარი თქვენ საომარე” და ნაცვლად ამისა ჩაუჩხირავს “ედემ და ომარე” სტრიქონის შესავსებლად, და კიდევ იმას, რომ ლიტერატურული “ვეფხის-ტყაოსანი” წინათ ყოფილა გავრცელებული ხალხში, ხალხს შეჰყვარებია პოემა და რაც დაჰვიწყებია პოემიდამ, ის თითონ უკეთებია და უმატებია. რომ ხალხს ეს ზნე სჭირს, ეს უბრალო მაგალითებითაც მტკიცდება. ავიღოთ თუნდ, მაგალითად, ხევსური ხევისბერის “დიდება” (ლოცვა), რომელიც არის შედგენილი როგორც ხევისბერებისა და ხალხისაგან, ჩამატებით ოდესმე საყდარში გაგონილ საღმთო წერილის სიტყვებისა. ხევისბერი თავის “დიდება”-ში ნაცვლად იმისა, რომ სთქვას: “კანას გალილიასა წყალი ღვინოდ გარდაჰქმენო”, ამბობს: “სკანისკანარეო, წყალს იორდანეო, წყალი ღვინოდ შესცვალეო”. ბ-ნ ხახანაშვილისებურად რომ ვიფიქროთ, სახარების სიტყვები დაფუძნებული ყოფილა ხევისბერის დიდებაზე. დასასრულ ვისურვებ, რომ ბ-ნი ა.ხახანაშვილი ფრთხილად და ფხიზლად მოეკიდოს “ვეფხის-ტყაოსანს”, უფრო ისტორიულის თვალით უცქიროს. დარწმუნებულიცა ვარ, როცა შეადარებს ყველა ვარიანტს და დაუპირისპირებს ერთიერთმანეთს, დაგვეთანხმება და ბედაურიდამ არ ჩამოახდენს შოთას.

1890 წ.
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Dec 06, 2010 7:53 pm

ენა
(მცირე შენიშვნა)

ამ ბოლო ხანს ჩვენს საზოგადოებაში მასლაათის დროს და გაზეთებშიაც შევხვდებით სამდურავს ქართულის ენის შებღალვისა გამო. თუ საქმეს ჩავუკვირდებით, ამ სამდურავს საფუძველს ვუპოვით. ყველა ჩვენგანს სწავლა მიუღია უცხო ენის მეოხებით, უცხო ენაზე დაწერილს წიგნებით გვივარჯიშებია ყველას ჩვენი გონება და, უეჭველია, ამ გარემოებას ის შედეგი მოჰყვებოდა, რასაც ვხედავთ. ეს არაა საკვირველი, არამედ ისა, ქართულად ვფიქრობდეთ და ქართულად ისე ვწერდეთ... მაინც და მაინც როგორც ჰქუხს, ისე არ სწვიმს. ჩვენი გამოჩენილი და გამოუჩენელი მწერლები ერთობლივ უცხო მწერლობით არიან ნაკვებნი, მაგრამ ყველასთვის ერთნაირად საზარალო არ ყოფილა ეს ამბავი, ზოგისთვის ძალიან ღრმად დაუსვამს დაღი, მეორისათვის ნაკლებად... ამიტომ არ შეგვიძლიან ყველა ჩვენს მწერლებს ენის უცოდინარობა ვუკიჟინოთ. თუმცა ისეთი მწერლებიც გვეპოვება, რომ ორმოცი წელია ჰმოღვაწეობენ, ორმოცი წელია, რაც სწერენ ქართულად, და დღესამომდე ვერ მიუგნიათ ქართულის ენისათვის.
რას ჰქვიან ენის ცოდნა. რასაკვირველია, არა კმარა მხოლოდ სიტყვები ვიცოდეთ, უნდა ისიც გვესმოდეს, თუ როგორ შევუთანხმოთ ეს სიტყვები ერთი მეორეს და წინადადება როგორ ავაშენოთ. ამისათვის საჭიროა ენის სულისა და გულის შეგნება; ამ შეგნებისათვის კი საჭიროა ის ღირსება და მადლი, რომ თვით მწერალს უცემდეს ქართულად გული და მაჯა. ამისთანეები სიტყვაკაზმულ ნაწარმოების ავტორთა შორის უნდა ვეძებოთ. უსათუოდ საუკეთესო მგოსანი ენის მცოდნედაც უნდა მივიღოთ რისთვის? მისთვის, რომ ერი უპირველეს ყოვლისა დედაა ენისა, ხოლო საუკეთესო მგოსანი, როგორც თვით ენა, ღვიძლი შვილია მისივე და არვინაც არ არის თავისს მშობელთან ისე დაახლოვებული, როგორც ის, ვისაც შეუთვისებია მშობლის სისხლი და ხორცი. მწერლის ნიჭის მიხედვით რომ ვაფასებდეთ მის ენას, მაშინ ყველა ჩვენგანი არ წამოაყენებდა საკუთარს ენას მისაბაძავ საგნად.
თქვენს უმორჩილესს მონას, ამ წერილის ავტორს, ხშირად გამიგონია ზოგიერთის ჩვენის მწერლისაგან სამდურავი – დაძველებული, უვარგისი ფორმები ნუ შემოგაქვს მწერლობაშიო. რაც დაძველდა, აღარ ვარგა, ის უნდა გავიტანოთ და სანაგვეზე გადავაგდოთო. ყველას თავისი გემოვნება აქვს, საკუთარი ფიქრი და აზრი და მეც ჩემი, რასაკვირველია. ამისთანა სამდურავი, რა თქმა უნდა, უმეცრების ბრალია და, ხომ მოგეხსენებათ, უმეცრებასავით თამამი არა იქნება რა. არა მგონია შეედრებოდეს ერთი საგანი მეორეს, ისე როგორც მდინარე და ენა. რითი ჰგავს ენა მდინარეს? იმითი, რომ, რაც ერთხელ მდინარეს გემო და თვისება მიუღია, თუ ხელოვნურად არ მოსტაცე, არ წაართვი, იგი თავისთავად არასოდეს არ დაჰკარგავს; მიმდინარეობს იმ ჟამთა ამ ჟამამდე დაუდგრომელად, მისი შეჩერება, დაგუბება, ცოტა ხნობით თუ შეიძლება, ხოლო სამუდამოდ კი არასოდეს...
დიაღ, მოდის ენაც მდინარესავით, მაგრამ თუ სათავეში, ე.ი. იქ, საიდანაც იბადება, არ დაშრა, ქვეით, ბოლოდგან მისი დაშრეტა ყოვლად შეუძლებელია და ძალაც სწორედ რომ სათავეშია, გამომდინარეობს ულევლად, უკლებლად; საიდგან და როგორ იკრებს ამ ძალას, ჩვენთვის სულ ერთია. ენის საქმეც სწორედ ასეა. ქართული ენა გუშინ მოგონილი ხომ არ არის! იგი ძალიან დიდი ხნისაა, უკვე დამთავრებული, დახარებული ვაჟკაცია. რაც ხასიათი და თვისება დაჰყოლია, იგივე შეჰრჩება საზოგადოდ, საუკუნოდ. თუ ზოგიერთების ხელში იგი თავის ხასიათს ვერ იჩენს, ეს იმათი ბრალია, ვინც მას ამღვრევს უწმინდურებისა და ნაგავ-ნუგავის ჩაყრით, ვისაც ჰსურს ამ მდინარის წყალი იგემოს და დააფასოს იგი, ბოლოში, სადაც მღვრიე მოდის, კი არ ამოჰკრეფს, არამედ სათავეს მიჰმართავს. სათავე ენისა, ვგონებ, ყველამ კარგად იცის, სად არის, ან რა არის... ეს სათავე ენისა გახლავთ ძველთა ნიჭიერ მწერალთა ნაწარმოებნი, ის ქართული თემები, სადაც დღევანდლამდე შენახულა შეუბღალავად, უმწიკვლოდ ქართული ენა. სხვებს რომ თავი დავანებოთ, ნიჭიერ მწერლებად და ენის მაგალითად ჩვენთვის მხოლოდ ორი მწერალი კმარა - შოთა რუსთაველი და დავით გურამიშვილი, გაურყვნელის ენით მესაუბრედ კიდევ მთიელნი, რომლებთანაც მე მაქვს დამოკიდებულება, და ამ გაკიცხულის ფორმებსაც იმათგან ვიძენ, ნუ გგონიათ ფორმებს ვთხზავდე, ღმერთმა დამიფაროს! რა არის აქ საწყინო? შემოტანა მრავლის ფორმებისა, თუ კი სადმე მოგვეპოვება, კაი ნიშანი მგონია, ხოლო ფორმების გატანა და შემცირება – ერის გალახვად, შეურაცხყოფად, დამცირებად მიმაჩნია.


1901 წ.
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Dec 06, 2010 7:54 pm


ვალერიან სიდამონ-ერისთავი (1889-1943) – "ავადმყოფი მგოსანი ვაჟა–ფშაველა, 15–20 წუთში დახატული მხატვრის ვ. სიდამონ–ერისთავისა", გაზეთი "საქართველო", # 31, 1915 წელი, 28 ივნისი, დახატულია გაზეთ "საქართველოს" მაშინდელი რედაქტორის, სანდრო შანშიაშვილის შეკვეთით. ფოტო - მიხო მოსულიშვილისა.

ნიჭიერი მწერალი
(არ ახალია – ძველია)

საჭიროდ ვრაცხ ამ თავიდანვე გავაფრთხილო მკითხველი, რადგან სიტყვას “მწერალი” როცა ვხმარობ, ვიგულისხმებ პოეტს, ბელეტრისტს, დრამატურგს.
ვინ არის ნიჭიერი მწერალი?
ვის დაერქმის ღირსეულად ეს სახელი?
რა ნიშნები ეტყობა უტყუარ ნიჭსა?
მწერალს, უპირველესად ყოვლისა, საკუთარი “ენა” უნდა ჰქონდეს, ვინაიდან ენა სახეა მწერლისა, მისი ფიზიონომიაა და, უკეთესად რომ ვსთქვათ, - მწერლის სულია; ენაში იმალება მწერლის ინდივიდუალობა, მისი “მე”. ამიტომ ნიჭიერი მწერლის ნაწარმოები თუ ერთი-ორი რამ წაგიკითხავთ წიგნად, შემდეგ ხელმოუწერელიც რომ შეგხვდეთ, ადვილად იცნობთ, ვის კალამსაც ეკუთვნის.
ამ განსაკუთრებულს დაღს რა ასვამს ნაწარმოებს და რა ჰხდის მას ადვილ საცნობლად?
ეს გახლავთ “ენა”, რაშიაც უხილავად ჩაქსოვილია მთელი მისი სულიერი სიცოცხლე, ავლადიდება. ფესვები მწერლის ენისა, სტილისა, იქ არის ჩაწმახნული, მწერალს უნდა ჰქონდეს საკუთარი ფრაზეოლოგია, საკუთარი წინადადებანი, საკუთარი სურათები, თუნდაც ისინი სხვის სურათებს ჰგავდეს, მაინც და მაინც თავისებურად უნდა იყოს გამოთქმული; მაშასადამე, ორიგინალობა უნდა ეტყობოდეს, ბეჭედი თავისებურობისა უნდა ესვას.
ეს, ვსთქვათ, გარეგანი ნიშნებია მწერლის ნიჭისა, ხოლო შინაგანი ღირსება ისაა, თუ რა მოვლენანი გაუხდია მას თავის მწერლობის საგნად და რა ღირებულობისაა ეს მოვლენანი, რამდენად დამოკიდებულია ამ მოვლენებზე ბედი და უბედურება, სიავე და სიკეთე ადამიანთა სიცოცხლისა, ცხოვრებისა, - და რამდენად ცხოვლად, ნათლად, მკაფიოდ, ძლიერად გვიხატავს ამ მოვლენათ, რამდენად გვიტაცებს, გვიმორჩილებს მისი ნაწარმოები, - ჩვენზე რამდენად ძლიერ მოქმედობს. ყოველი ეს კი დამოკიდებულია იმაზე, თუ მწერალი რამდენად ღრმადაა ჩახედული ცხოვრებაში, რამდენად ესმის საჭირბოროტო კითხვები ამ ცხოვრებისა და რამდენად ძლიერად იგრძნო მათი მავნებლობა, თუ სარგებლობა.
დიაღ, სარგებლობა და მავნებლობა...
ნუ გგონიათ, რომ ამას ანგარიშს არ უწევდეს პოეტი.
თუ სხვაში, ყველაფერში, დაბდური, უანგარიშო, დაუდევარია, ამ შემთხვევაში უაღრეს ანგარიშიანობას იჩენს, - იგი ადამიანთა ცხოვრების დარაჯია.
გენიოსების ნაწარმოები რომ განსჭვრიტოთ ამ თვალსაზრისით, იქ უფრო ცხადად შეჰნიშნავთ ამას; ესაა მათი დამახასიათებელი, ესაა ღრმა, წამალდაუდებელი, მოურჩენელი წყლული იმათის გულისა. ცხოვრების და ბუნების გარეშე წარმოუდგენელია მწერალი, როგორც ყოველი სულიერი და უსულო არსება; წარმოუდგენელია ნიჭიერი მწერალი, გენიოსი, უიმისოდ, რომ იმას არ აწუხებდეს ტკივილები ადამიანთა ცხოვრებისა.
თუ ამას მოკლებულია, იქ ნიჭს რა ესაქმის, იგი მაშინ მკვდარია, არარაობაა.
შეიძლება გენიოსების ნაწარმოებში ეს ადამიანთა ცხოვრების ტკივილები მკითხველს თვალში არ ეჩხირებოდეს, როგორც რეკლამა, მაგრამ, აბა, მოჩიჩქნეთ,ღრმად ძირი მოუთხარეთ, ჩაიხედეთკარგად, იქ რაოდენ ცრემლის ზღვას დაინახავთ, ადამიანთა უბედურებისა გამო დანთხეულს! რამდენადაც დიდი ნიჭის პატრონია მწერალი მით უფრო მჭიდროდ არის იგი დაკავშირებული იგი ცხოვრებასთან, მის მწვავ საკითხებთან.
გენიოსი სდუღს, იხარშება ამ წუთისოფლის გაჩაღებულ ქარაში და იმავე დროს ეს წუთისოფელიც სდუღს და ნახევრად მოხარშულიცაა იმის გულში.
გენიოსს არ შეუძლიან იგრძნოს ეს ცხოვრება ნახევრად , მესამედად ან მეოთხედად, არამედ ჰგრძნობს მთლად, ერთობლივ; არ შეუძლიან აგრედვე იგრძნოს დაბალი, მცირე ღირსების საკითხები, რომლებიც დაახლოებულნი არ არიან კაცობრიობის ცხოვრების ღერძთან.
გენიოსთა ნაწარმოები ეროვნულ ნიადაგზე და ხშირად ეთნოგრაფიულზეა აღმოცენებული. მაშასადამე – კერძო თვისებისა, ზოგადი, საკაცობრიო ხდება და ერთნაირად საყვარელია ყველა ადამიანისათვის, რომელ ეროვნებასაც უნდა ეკუთვნოდეს იგი...
ნიჭიერი მწერალი ექიმია ცხოვრებისა და თუ მწერალთა შორის სხვადასხვაობა იბადება, სხვადსხვა წამლის მიწვდაა სნეულისათვის, ეგ ნიჭისა და ინდივიუალობის ბრალია.
ნიჭიერ მწერალთა ნაწარმოებს სამი უმთავრესი მიმართულება ეტყობა, თუ კარგად დავუკვირდებით.
პირველი ის, რომ მონანი ვართ ცხოვრების პირობებისა, უძლურნი ვართ მის წინაშე, - არ არსებობს თავისუფალი ჩვენი ნება, - ყოველი უბედურებაა ჩვენს თავს: უსამართლობა, უზნეობა, სიღარიბე, ყოველგვარი ცდომილება ამ პირობების ბრალია.
მეორე მიმართულება გვიკარნახებს, რომ აქ ცხოვრების პირობები არფერს შუაშია და თუ ჩვენ, საზოგადოების წევრნი, პირადად არ გავუკეთესდებით, ათასი კარგი პირობებიც რომ შევქნათ, მაინც არაფრად ვევარგებით, უბედურები ვიქნებით, მაინც უსამართლობას, საწყლობას, უსწორმასწორობას თავიდან ვერ ავიცილებთო.
მესამე მიმართულება, აერთებს რა პირველ ორ მიმართულებას, ე.ი. ცხოვრების პირობათა ძლიერებას იღებს მხედველობაში, პიროვნებათა, ინდივიდთა გაუმჯობესებას მეტს ღირებულებას, მეტს მნიშვნელობას აძლევს.
აი სასწორი და საზომი, რომლითაც მწერალნი ჰზომენ და ჰსწონენ ცხოვრების მოვლენათა.
აღზდისა, პირველ სიყმაწვილის შთაბეჭდილებათა ბრალია, რომ ზოგი პოეტი საგმირო მოვლენად დაჰმღერის, მეორე – ბუნებას, მესამეს თავის საგნად მდაბიო ხალხის ცხოვრება გაუხდია და სხვა.
აქედან წარმოსდგება თვისება, მიმართულება ნიჭისა, ხოლო სიღრმე აზრისა და გრძნობისა ნიჭის ძლიერებაზე, მის განვითარებაზეა დამოკიდებული.
ერთსა და იმავე საგანზე, თემაზე, ყველა პოეტი ერთსა და იმავე ღირსების თხზულებას ვერ დასწერს და ეს შეიძლება მოხდეს იმის გამო, რომ საგანი მისის ნიჭის, შემოქმედების საზღვრების გარეშეა, არ შეესაბამება მის ნიჭს და თუ შეესაბამება, სუსტი ნაწარმოების დამწერი, სუსტის ნიჭის პატრონად უნდა ვაღიაროთ.
ახალგაზრდა ნიჭს, რომელსაც გზა ჯერ ვერ გაუკვლევია, ბნელში ხელებს აფათურებს, ტირილზე ტირის, სიცილზე იცინის, ხოლო არ იცის, ვერ ჰხედავს ტირილი მგლისაა, თუ ცხვრისა, სიცილი კეთილ ადამიანებისაა, თუ ავაზაკთა. ხშირად მისდევს მოდას, ბრბოს, დროის გემოვნებას, ჰღალატობს თავის ნიჭს, იმ ფესვებს, რომლებზედაც აღმოცენდა მისი ნიჭი და შემოქმედება.
ამ შემთხვევაში მას დახმარება კრიტიკამ უნდა გაუწიოს, დააყენოს შესაფერს გზაზე.
დიდი საქმეა მწერლისთვის, სცნობდეს იგი თავის ფესვებს; დიდი საქმეა მცენარისთვის, ერთს ალაგას იდგეს და მის ფესვებს არავინ სჩიჩქნიდეს და ერთი ადგილიდან მეორეზე და მესამეზე არ გადაჰქონდეთ. ხოლო ფესვები მწერლისა მის სიყრმის დროის სიცოცხლეშია გართხმული.
იქ, სწორედ იმ მომენტიდან იწყება ამ ფესვების ზრდა, როცა პირველად მწერლის ნიჭი გაიღვიძებს, ცხოვრების, ბუნების შთაბეჭდილებათა წყალობით, როცა ის ან “ვაის” წამოთქვამს, ან “უის”...
სიყმაწვილსი შთაბეჭდილებანი უკვდავია. ადამიანის გულში საერთოდ, მითუმეტეს ნიჭიერი ადამიანისა, და ნიჭის სათავე და დასაწყისიც სწორედ იქ არის. პირველად პატარა ყლორტი ამოვა და თუ არაფერმა შეუშალა ხელი, თანდათან ზრდას იწყებს და დიდი ხედ გაიზრდება. ასე სწარმოებს ნიჭის განვითარებაც.
ეს სიყმაწვილის შთაბეჭდილებანი ასმევენ პოეტს შემოქმედების ნექტარს. დარწმუნდით, რომ სიყმაწვილის შთაბეჭდილებათა ბრალია, რომ შექსპირებმა და რუსთაველებმა გაგვაგონეს ხმები “გულისა გასაგმირონი”.
დიდად საჭიროა მწერლისთვის პატრიოტიზმი. თავის ერის და ენის სიყვარული.
როგორ შეიძლებოდა, თქვენვე იფიქრეთ, რუსთაველს მონგოლურად ან არაბულად ეფიქრა, ეგრძნო და ისე დაეწერა “ვეფხისტყაოსანი”!
ან დიდი მცოდნეც რომ ყოფილიყო, მონგოლურის და არაბულის ენებისა, და იმათ ენაზე დაეწერა თავისი უკვდავი ნაწარმოები, ის იქნებოდა, რასაც დღეს ვხედავთ? არც მესამედი!
პოეტისათვის ისევ საჭიროა უყვარდეს თავისი ერი და ამ სიყვარულს იმედნივე მნიშვნელობა აქვს მისთვის, რამდენიც ორთქლმავლისათვის ორთქლსა: როგორც უორთქლოდ მანქანა არ დაიძვრის, ისე პოეტის შემოქმედება დუნეა, თუ ამ სიყვარულმა არ აამოძრავა, აღშფოთება რა შთაბერა მას.
დედა-ენა, მისი სიტყვების აკინძვა, მისი მიმოხვრა ერთნაირი ამამოძრავებელი ძალაა, ზეშთაბერვა, პოეტის აღმაფრთოვანებელი მუსიკა, მისთვის ძალ-ღონის მიმცემი თვით წერის დროს, მეორე მუზაა. თუ პირველი მარცხნივ უდგა და აზრს უკარნახებს, მეორე მარჯვენას უმშვენებს და ნაწარმოების ფორმას აძლევს.
წინ და წინვე განსაზღვრა ფორმის ნამდვილი პოეტისათვის ყოვლად შეუძლებელია, ფორმა უნდა მოჰყვეს თვით ნაგრძნობს და ნააზრევს. ნამდვილად ნაგრძნობ საგანს და ნაწარმოებს თან მოჰყვება ფორმა. როცა კი მწერალი კალამს ხელს მოჰკიდებს და ფორმის წინასწარ პლანის შედგენას, ძალდატანებას თვით შეუდგება, ნაწარმოების სისუსტის მომასწავებელია.
მკითხველი მხოლოდ მაშინ წამოიძახებს პოეტის ნაწარმოებზე: “რა კარგია, რა მშევენიერებაო”. როცა სურათი მძიმე, რომელიც მან დახატა, ისეთს სულიერს ტკივილებს აგრძნობინებდა მწერალს, როგორც ფიზიკური ტკივილი გულისა, თავისა, მთელის სხეულისა; ეს კი მოხდება მაშინ, როცა გულში მოხარშული სურათი ჩუმად მუჯლუგუნებსა სცემს პოეტს: “ჩქარა ქაღალდი და კალამი, დამხატე, გააცანი ჩემი თავი ადამიანთაო!”. სურათის ქმნა პოეტის გულ-გონებაში მშობელ ენაზე სწარმოებს, ჩუმად, ყრუდ...
პოეტები თუ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან მიმართულებით, წერის საგნთა შერჩევით, ბევრშიცა ჰგვანან ერთიმეორეს. უყვართ სილამაზე, რომელსაც უსათუოდ ქალის სახით წარმოადგენენ, - ბუნება, გმირობა, თავდადება, ხასიათის სიმტკიცე, საზოგადოდ ალტრუისტული მისწრაფებანი, და სძულთ ძალმომრეობა, ადამიანისა და ადამიანის მიერ ჩაგვრა, მონობა და ზნეობრივად დაცემა საერთოდ.
ვინ არის ნიჭიერი მწერალი?
ვისაც დიდად უყვარს ადამიანი, დიდად მოწადინებულია გააბედნიეროს იგი, ვისაც დიდად უყვარს ცხოვრება და ენიაზება მისი გაუკეთესება. ამისთვის საჭიროა დიდი გრძნობა, დიდი ცოდნა ადამიანის სულისა და მის ცხოვრებისა.
იგია ნიჭიერი მწერალი, ვინც თავად რასაცა ჰგრძნობს და ფიქრობს, აქვს უნარი სხვასაც ისე აგრძნობინოს და აფიქრებინოს, ვინშიაც ძლიერად სჩეფს ეროვნული სისხლი, ვინაიდან ეს უმთავერესი ფესვია იმის შემოქმედებისა; ეს, როგორც ქართველი ერი ამბობს, “ალალი რძეა დედისა” და, ნუ ჰგონია ვისმე, - უამისოდ ნაყოფი გამოიღოს მისმა ნიჭმა.
ვინ არის ნიჭიერი მწერალი?
ვისი ნაწარმოებიც, რამდენჯერაც უნდა წაიკითხო, მით კიდევ მადა გიღვიძებს, ახლად წაკითხვისას, მაშასადამე, ნაწარმოებში უნდა იყოს ჩაქსოვილი უკვდავი ჭეშმარიტება, სამარადისო მშვენიერება...
ვინ არის ნიჭიერი მწერალი?
ვისი სიცილიც ნამდვილი, ბუნებრივი, მართალი სიცილია და ვისი ტირილიც, ცრემლი, ნამდვილი ცრემლია და არა წყალწყალა სითხე, - ვისაც როცა უკანასკნელი წამი დაჰკრავს და სამარეში ჩაეშვება მწერლის გვამი, ჩანგი თან ლოცვა-კურთხევას ჩააყოლებს და არა სამდურავსაც:
ყალბი იყავ და ყალბად მაჟღერებდიო!


1910 წ.


Last edited by Admin on Wed Dec 05, 2012 10:09 am; edited 3 times in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Dec 06, 2010 7:55 pm

PRO DOMO SUA

ამას წინათ “მოამბეში”-ში იყო დაბეჭდილი წერილი ჩვენის მხცოვანის და პატივცემულის მგოსნის რაფიელის იუბილეის გამო, სადაც ბაჩანა და ვაჟა-ფშაველაც იყვნენ მოხსენიებულნი, პატივცემული ავტორი ზემოხსენებულის წერილისა ბ-ნი გრ. ყიფშიძე ამავე აზრს ჩვენზე იმეორებს რუსულს გაზეთში (იხ. “ნოვ. ობოზრენიე”, ¹4139) ბ-ნს ყიფშიძეს ზოგი რამ შეცდომა მოჰსვლია და ამ შეცდომის გამოსწორება ეხლავე საჭიროდ მიმაჩნია, რომ შემდეგში ჩვენის ლიტერატურის ისტორიკოსს ავაცილო ეს შეცდომა. თავის პიროვნებაზე საუბარი, ცოტად კი არა, ბევრად საჩოთიროა, მაგრამ საქმემ, გარემოებამ მოიტანა, არ შეიძლება, ვინც როგორ უნდა ჩამომართოს ასეთი მოქცევა, ცოტა ხანს ჩემის პიროვნებით არ დავავალო “მსმენელთა ყურნი”.
საქმე ის არის, რომ ათი წელი კი არ არის, რაც მე წერა დავიწყე, მეტია; მაშინ გამუდმებით არ ვწერდი და არც შემეძლო, რადგან ჯერ ისევ სკოლაში ვსწავლობდი, შეგირდი გახლდით. წერა დავიწყე 1878–ში კორესპოდენციებიდამ შესახებ ხევსურეთისა და ფშავისა “დროება”-ში. შემდეგ წლებშიაც ვბეჭდავდი ფელეტონებს ხანგამოშვებით; ბოლოში ვაწერდი “ლ. რ-ზ...”ს; ერთს ფელეტონს, მახსოვს კარგად, “ლ.რ-ზ...”-ს მაგივრად აწერია “ლ.ზ-რ”. 1881 წ. დამლევს თუ 1882 წ., კარგად არ მახსოვს, იბეჭდებოდა ჩემი წერილები ფსევდონიმით “კათაკმეველი”. საუბედუროდ, სამწუხაროდ ეს გაზეთები ხელთ არა მაქვს, რომ მკითხველს ვუჩვენო ნომერი გაზეთისა; დღესხნამდის იმ დროისა შემრჩენია მხოლოდ ერთი ნომერი “დროებისა” (იხ. “დროება” ¹184, 1880 წ. კორესპოდენცია “ს. ხახმატი”).
ჟურნალ “იმედშიც” ვბეჭდავდი ლექსებს. რასაკვირველია, იმ ლექსებში ბევრი არა ყრია რა, იქნება ცოტა რამ კი ეტყობოდეს ნიშან-წყალი გრძნობისა.
სადავოდ გახდა აგრეთვე ის გარემოება: ჰქონდა თუ არა გავლენა ჩვენს ძმებზე –რაზიკაშვილებზე რაფიელს. რაკი ეს კითხვა პირდაპირ დაგვიყენეს, მე პირადად სამარცხვინოდ მიმაჩნია, სიმართლით არ ვაღიარო ჩემის მხრით საქმის ყოველივე გარემოება.
ჩვენში ძალიან სათაკილოდ და ვითომ ნიჭის დამამცირებლად მიაჩნიათ მწერალზე სხვის გავლენა. მე კი ეს წესიერ, საღ, ნორმალურ და აუცილებელ მოვლენად მიცნია იმ კანონის ძალით, რომელსაც ჰქვიან კანონი თანდათანობისა. აქ საკვირველი არა არის – რა. გამოჩენილი რუსების კრიტიკოსი ბელინსკი განა ტყუილად ამბობს სახელოვანს რუსების პოეტს პუშკინზე: რომ დერჟავინი არ ყოფილიყო, პუშკინიც არ იქნებოდაო. დიდებული პოეტები, გენიოსად ცნობილნი, ხშირად უნიჭო პოეტებს ჰბაძავდენ წინა–პირველად, მაგრამ იმათ თავისებურებას ეს არაფერს უშლიდა. ზემოქმედება მწერალზე აუცილებლად საჭიროა, უამისოდ მწერალი ცარიელი, უშინაარსო არსება იქნებოდა, თუ ამასთანავე იგი ცოცხლად გამომსახავი არ იყოს შთაბეჭდილებათა. რამ უნდა ააჟღეროს მისი ჩანგი თუ ან ამბავი არ გაიგონა, ან ლექსი, ან საქმე, გარემოება ცხოველებისა არა ნახა ამაღელვებელი, ან ბუნების მოვლენით მიუყრუა ყური? აი ეს გარეგანი ფაქტორებია, ხოლო შინაგანი გული გახლავთ, რომელიც ამათ ითვისებს, ყალიბში ასხამს. ზღვაში ბევრი წყალი ერევა, მაგრამ ზღვას მაინც ზღვა ჰქვიან და ზღვაც იმიტომ არის, რომ ყველა იმ მდინარეთ იტევს, ისისხლხორცებს და საკუთარს დიდებულს სახელს არა ჰკარგავს.
ჩემზე უნდა მოგახსენო, ყველაფერს, რაც კარგი და ხელოვნური რამ დაწერილა, ზემოქმედება, ძალა ჰქონია, აღტაცებაში მოვუყვანივარ, მომწონებია. რა თქმა უნდა, თ. რაფიელის ლექსებმა, როგორც საერო კილოთი ნაწერმა და ისიც ჩვენებურ მთის კილოთი, სხვანაირად ააჩქროლა ჩემი გული, სხვანაირად შეძრა იგი. ამასთანავე ნუ დავივიწყებთ იმასაც, რომ თუმც მაშინ შეგირდი გახლდით, მაგრამ ხალხური, ფშაური, ხევსურული ლექსები ბევრი ვიცოდი; ეს კილო მიყვარდა, ჩემს გულში განსაკუთრებული კუთხე ეჭირა; თუმც მაშინ ლექსებს ვწერდი, ანუ, უკეთ რომ ვსთქვათ, ვბღაჯნიდი, მაგრამ ამ საერო კილოზე წერას ვერა ვბედავდი, რადგან მწერლობაში ლექსების წერის კილოდ არ იყო მიღებული, არამედ სხვა კილო მეფობდა. ჯერ დღესაც სჭირს ამ ფშაურს კილოზე ნაწერის ლექსების საზოგადოებისაგან ყურის დაგდება და მაშინ ხომ უფრო საძნელო იქნებოდა. ჩვენმა სახელოვანმა მხცოვანმა მგოსანმა რაკი საერო კილო დაუმკვიდრა ლექსებს და ჟურნალ “ივერიამ” გზა დაუთმო, მეც გაბედულება მომემატა. 1883 წელს დავწერე “შვლის ნუკრის ნაამბობი”, დამლევს იმავე წლისა – “მოხუცის ნათქვამი”. ორივე ეს ნაწერი ერთად იმავე 1883 წ. წარვუდგინე “ნობათის” რედაქტორს ბ-ნს ანდ. ღულაძეს, მაგრამ ერთს მათგანს, ისიც ნახევარს, “შვლის ნუკრის ნაამბობს”, მესამე წელს ეღირსა დაბეჭდვა, ხოლო მეორეს - “მოხუცის ნათქვამს” არა. იმ ხანებში გამოვიდა “ივერია” გაზეთად და იქ წარვადგინე. “ნობათის” რედაქტორის დაწუნებული პოემა “ივერიის” რედაქტორმა აღტაცებით მიიღო. ასე, ეს პოემა სამი თუ ოთხი წელი უქმად იდვა “ნობათის” რედაქციაში და მე სოფლიდამ გულის ფანცქალით თვალყურს ვადევნებდი, როდის ვნახავდი იმას დაბეჭდილს. ამაზე თვით ბ-ნი ანდ. ღულაძეს არ იტყვის უარს, ან კი რა საკადრისი იქნება?
უნდა გატეხილი მოგახსენოთ, რომ თუმც არავითარი მსგავსება არ არსებობს, და იქნება ვერცა ვის შეენიშნოს, “მოხუცის ნათქვამსა” და თ. ილია ჭავჭავაძის “დიმიტრი თავდადებულს” შორის, მაგრამ ამ პოემის წერის დროს “დიმიტრი თავდადებულს” ჰქონდა ჩემზე გავლენა, ვიდრე სხვა რომელიმე მშობელ ლიტერატურის ნაწარმოებს, უფრო კი მის ფორმას...
ასეთია ხშირი საიდუმლოება წერისა, მოდი, რას იზამთ. რად გიკვირთ? გრ. ლეონ ტოლსტოი შესანიშნავი მწერალია; იმას თვით ტურგენევმა უწოდა “დიდებული მწერალი რუსეთისა”, და იცით რასა სწერს თავის თავზე?! “მთელს ჩემს სიცოცხლეში მხოლოდ ორს რუსის მოაზრე კაცს ჰქონდათ დიდი ზნეობრივი გავლენა, გამიფართოვეს აზრი და ნათლად დამიხატეს ჩემი შეხედულება ქვეყანაზე. ეს კაცები არ იყვნენ არც რუსის პოეტები, არც სწავლულები, მქადაგებელნი; ეს კაცები იყვნენ, და დღესაც ცოცხალნი არიან, მიწის მუშა გლეხკაცნი სიუტაევი და ბონდარევი, რომლებიც მთელს სიცოცხლეს მიწის მუშაობას ალევენ”.
ამას ამბობს ლეონ ტოლსტოი და ვინ იქნება ისეთი თავხედი და გაუგებარი, რომ აქაო და სიუტაევს და ბონდარევს ჰქონდათ გავლენა ტოლსტოიზე, ამიტომ ყველა ტოლსტოის ნაწერები მისი კი არა, გლეხთა სიუტაევისა და ბონდარევის გონების ნაწარმოებიაო.
თვით პუშკინი ეუბნება ერთს გამოჩენილს საერო ნაწარმოებთა მკრებელს, როცა იგი მოვიდა მასთან: იცით, მე თქვენს ლექსებს ვიპარავო. ჩვენებმა რომ ეს გაიგონონ, დიაძახებენ: “ბიჭოს! პუშკინი ქურდი ყოფილა, ხალხისათვის უპარნია ლექსებიო!” დიაღ, პუშკინის შემოქმედობაზე საერო ნაწარმოებთა, ვინც კი იცნობს რუსეთის საერო ლიტერატურას, დამეთანხმება რომ დიდი ზემოქმედება ჰქონდა. იმან შეისისხლხორცა ერის სულიერი სალარო და ამაშია კიდეც მისი დიდებულება, ამას ნაკლად კი არა, უდიდეს ღირსებად უთვლიან ჭკუათმყოფელნი.
თქვენს უმორჩილეს მონაზე – ვაჟა ფშაველაზედაც. უნდა მოგახსენოთ, დიდი ზემოქმედება აქვს ხალხურ თქმულებათა. უმეტესი ჩემი პოემები ხალხში გაგონის ორ-სამ სიტყვაზეა აშენებული. იქნება ეს ჭირიც იყოს? რა ვქნათ, ასე კია და... ნათქვამია: კაცმა ჭირი მალა, ჭირმა თავი არ დამალაო.


1896 წ.

---
Pro domo sua - "პრო დომო სუა", ლათინურად "საკუთარი სახლისათვის" (ციცერონი), ესე იგი, თავისი თავის და თავის საქმეების დასაცავად; თავისთვის; გამოსვლა პირად საკითხზე.


Last edited by გამრიგე on Mon Dec 20, 2010 10:09 am; edited 2 times in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Dec 06, 2010 8:09 pm


სანდრო შანშიაშვილის დახატული კარიკატურა მინაწერით:
ვაჟა–ფშაველა (მორცხვად): შემნიშნეს...
გაზეთი "საქართველო", # 31, კვირა, 28 ივნისი, 1915 წელი.

გალაკტიონ ტაბიძე


ვაჟა-ფშაველა

არავის არ შეეძლო ლიტერატურულ მასწავლებელთა პატივისცემა და მათი შეყვარება ისე, როგორც ვაჟას; ის ყოველთვის მზად იყო მუხლი მოეყარა მათ წინ, მაგრამ არა როგორც მონას, ის ხომ თვითონ მეფე იყო, ჰქონდა თავისი სამეფო და ჰყავდა თავისი ხალხი, ოქროს სჭრიდა ოქროსფერი შტამპით. ყველასათვის ცნობილია აკაკისა და ვაჟას ერთმანეთში დამოკიდებულება. აკაკის არაფერი არ სწამდა ვაჟა-ფშაველასი და გაკვირვებას ეძლეოდა, როდესაც ხედავდა ვაჟა- ფშაველას ტრიუმფს. სამაგიეროდ ვაჟა მუხლს იყრიდა აკაკის წინ და სრულიად არ აწუხებდა მას აკაკის შეხედულება. ასეთი დიდბუნებოვან ხალხთა ცხოვრება.
ვაჟას სიმღერებიდან გამოიკრთის უმაღლესი სული, როგორც ვეფხისტყაოსნის გმირები.

study


Last edited by Admin on Sat Dec 05, 2015 12:13 pm; edited 5 times in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Tue Dec 07, 2010 2:37 pm

კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი

ზოგს ჰგონია, რომ ნამდვილი პატრიოტიზმი ეწინააღმდეგება კოსმოპოლიტიზმს, მაგრამ ეს შეცდომაა. ყოველი ნამდვილი პატრიოტი კოსმოპოლიტია ისე, როგორც ყოველი გონიერი კოსმოპოლიტი (და არა ჩვენებური) პატრიოტია. როგორ? ასე, - რომელი ადამიანიც თავის ერს ემსახურება კეთილგონიერად და ცდილობს თავის სამშობლო აღამაღლოს გონებრივ, ქონებრივ და ზნეობრივ, ამით ის უმზადებს მთელს კაცობრიობას საუკეთესო წევრებს, საუკეთესო მეგობარს, ხელს უწყობს მთელი კაცობრიობის განვითარებას, კეთილდღეობას. თუ მთელის ერის განვითარებისათვის საჭიროა კერძო ადამიანთა აღზრდა, აგრედვე ცალკე ერების აღზრდაა საჭირო, რათა კაცობრიობა წარმოადგენდეს განვითარებულს ჯგუფსა; თუ კერძო ადამიანისათვის არის სასარგებლო ასეთივე აღზრდა, რათა ყოველმა ერმა მომეტებული ძალა, ენერგია, თავისებურობა გამოიჩინოს და საკუთარი თანხა შეიტანოს კაცობრიობის სალაროში...
ყოველი მამულიშვილი თავის სამშობლოს უნდა ემსახურებოდეს მთელის თავის ძალღონით, თანამოძმეთა სარგებლობაზე უნდა ფიქრობდეს და, რამდენადაც გონივრული იქმნება მისი შრომა, რამდენადაც სასარგებლო გამოდგება ქვეყნისათვის მისი ღვაწლი, იმდენადვე სასარგებლო იქმნება მთელი კაცობრიობისათვის. ედისონი ამერიკელია, ამერიკაშივე მუშაობს, მაგრამ მის შრომის ნაყოფს მთელი კაცობრიობა გემულობს. შექსპირი ინგლისელია, ინგლისში მუშაობდა და ცხოვრობდა, მაგრამ მისი ნაწერებით მთელი კაცობრიობა სტკბება დღესაც. ეგრეთვე სერვანტესი, გოტიე და სხვა გენიოსები თავის სამშობლოში, თავის თანამოძმეთათვის იღვწოდნენ, მაგრამ დღეს ისინი მთელს კაცობრიობას მიაჩნია თავის ღვიძლ შვილებად.
ყველა გენიოსები ნაციონალურმა ნიადაგმა აღზარდა, აღმოაცენა და განადიდა იქამდის, რომ სხვა ერებმაც მიიღეს ისინი საკუთარ შვილებად. მაშასადამე, გენისოსებმა თავის სამშობლოს გარეშეც ჰპოვეს სამშობლო – მთელი ქვეყანა, მთელი კაცობრიობა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, გენიოსთ ნაწარმოებნიც უფრო სარგები და შესაფერებელია ეროვნულ ნიადაგზე. “ჰამლეტით”, “მეფე ლირით” ვერც ერთი ქვეყნის შვილი ვერ დატკბება ისე, ნამეტნავად თარგმანით,
როგორც თვით ინგლისელი, რომელიც ინგლისურს ენაზე კითხულობს ამ ნაწარმოებთ. შორს რად მივდივართ? ნუთუ ყველა ქვეყნის შვილი ისე დასტბება “ვეფხისტყაოსნით” და ისე გაიგებს მას, რაც უნდა კარგი თარგმანი წაიკითხოს, ან თუნდა კარგად იცოდეს ქართული ენა, როგორც თვით ქართველი? – არასდროს. გენიოსს, როგორც პიროვნებას, ინდივიდს, აქვს საკუთარი სამშობლო, საყვარელი, სათაყვანებელი, ხოლო მის ნაწარმოებს არა, ვინაიდან იგი მთელი კაცობრიობის კუთვნილებაა, როგორც მეცნიერება...
მეცნიერება და გენიოსები გვიხსნიან გზას კოსმოპოლიტიზმისაკენ, მაგრამ მხოლო პატრიოტიზმის, ნაციონალიზმის მეოხებით. განავითარეთ ყოველი ერი იქამდის, რომ კარგად ესმოდეს თავის ეკონომიკური, პოლიტიკური მდგომარეობა, თავსი სოციალური ყოთნის ავკარგი, მოსპეთ დღევანდელი ეკონომიური უკუღმართობა და, უეჭველია, მაშინ მოისპობა ერთისაგან მეორის ჩასანთქმელად მისწრაფება, ერთმანეთის რბევა, ომები, რომლებიც დღეს გამეფებულია დედამიწის ზურგზე.
პატრიოტიზმი, როგორც სიცოცხლე და სიცოცხლესთან გრძნობა, თითქო დაბადებასთან ერთად ჰყვება ადამიანს და შეიცავ ისეთ ნაწილებს, რომელთაც ვერც ერთი ჭკვათამყოფელი ადამიანი ვერ უარყოფს, როგორც მაგ. არის დედაენა, სიტორიული წარსული, სახელოვანი მოღვაწენი და ეროვნული ტერიტორია, მწერლობა და სხვა. იმავ წამიდანვე, როცა ბავშვი ქვეყანას იხილავს, მას, გარდა ჰაერისა, სადგომ საწოლისა, ესაჭიროება აღმზრდელი, რძე – საზრდოდ, ნანა – მოსასვენებლად.
ყველა ეს ხდება ოჯახში, დედის ხელმძღვანელობით და სწორედ აქ არის დასაბამი პატრიოტიზმისა. ყმაწვილი იმ თავიდანვე მჭიდრო კავშირს იმათთან ჰგრძგობს, ვინც იმას ესაუბრება, ვინც გარშემო ახვევია, - ვისგანაც პირველ შთაბეჭდილებას ღებულობს. ამიტომ უყვარს ის ენა, რომელიც იმას სიყრმის დროს ესმოდა, და ის ადამიანები მიაჩნია თავისიანებად, რომელნიც ამ ენაზე ლაპარაკობენ თუ მღერიან. თავის სოფლელთა სრულიად უმნიშვნელო სხვებისაგა განსხვავებული საუბრის კილოც კი შვენიერებად მიაჩნია. თავისი სოფლელი, თუნდ უკანასკნელი ადამიანი, უცხო ადგილას, უცხო მხარეს რომ შეჰხვდეს, დიდ სიამოვნებას აგრძნობინებს. ვიდრე გაფართოვდება ბავშვის მხედველობა და გაიზრდება მისი პატრიოტიზმი, მას მხოლოდ განსაკუთრების ის სოფელი, ან დაბა უყვარს, სადაც დაბადებულა და ბავშვობა გაუტარებია.
ვერ წარმომიდგენია ადამიანი სრულის ჭკუისა, საღის გრძნობის პატრონი, რომ ერთი რომელიმე ერის სხვებზე მეტად არ უყვარდეს, ან ერთი რომელიმე კუთხე. რატომ? – იმიტომ: ერთი და იგივე ადამიანი ათასს ადგილას ხომ არ იბადება, არამედ ერთს ადგილას უნდა დაიბადოს, ერთს ოჯახში, ერთი დედა უნდა ჰყავდეს! თუ ვინმე იტყვის ამას, ყველაერები ერთნაირად მიყვარსო, - სტყუის, თვალთმაქცობს: ან ჭკუანაკლებია, ან რომელიმე პროგრამით არის ხელფეხშებოჭილი. სამოწყალეო სახლში აღზრდილი ბუშიც კი, რომელსაც, შეიძლება, ათასი ლალა გამოუჩნდეს და გარშემო ათასი ენა ესმოდეს, როლოს ერთს რომელსამე ენას იწამებს და ერთს ქვეყანას მიიჩნევს თავის სამშობლოდ...
პატრიოტიზმი უფრო გრძნობის საქმეა, ვიდრე ჭკუა-გონებისა, თუმცა კეთილგონიერება მუდამ ყოფილა და არის მისი მათაყვანებელი და პატივისმცემელი. კოსმოპოლიტიზმი მხოლოდ ჭკუის ნაყოფია, ადამიანის კეთილგონიერებისა, მას ადამიანის გულთან საქმე არა აქვს, იგი საღსარია იმ უბედურობის ასაცილებლად, რომელიც დღემდის მთელს კაცობრიობას დასტრიალებს.
ამიტოს კოსმოპოლიტიზმი ასე უნდა გვესმოდეს: გიყვარდეს შენი ერის, შენი ქვეყანა, იღვაწე მის საკეთილდღეოდ, ნუ გძულს სხვა ერები და ნუ გშურს იმათთვის ბედნიერება, ნუ შეუშლი იმათ მისწრაფებას ხელს და ეცადე, რომ შენი სამშობლო არავინ დაჩაგროს და გაუთანასწორდეს მოწინავე ერებსყ ვინც უარყოფს თავის ეროვნებას, თავსი ქვეყანას იმ ფიქრით, ვითომ და კოსმოპოლიტი ვარო, სი არსი მახინჯი გრძნობის პატრონი, იგი თავისავე შეუმჩნევლად დიდი მტერია კაცობრიობისა, რომელსაც ვითომ ერთგულებას და სიყვარულს უცხადებს. ღმერთმა დაგვიფაროს ისე გავიგოთ კოსმოპოლიტიზმი, ვითომ ყველამ თავსი ეროვნებაზე ზელი აიღოსო. მაშინ მთელმა კაცობრიობამ უნდა უაჰრყოს თავისი თავი. ყველა ერი თავისუფლებას ეძებს, რათა თავად იყოს თავსითავსი პატრონი, თითონ მოუაროს თავს, თავსი საკუთარის ძალ-ღონით განვითარდეს. ცალ-ცალკე ეროვნებათა განვითარება აუცილებელი პირობაა მთელის კაცობრიობის განვითარებისა.


1905 წ
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Tue Dec 07, 2010 2:41 pm

სად არის პოეზია?

სად არის პოეზია?
აი საკითხავი, რომელზედაც მე ჩემს თავსვე უნდა მივცე პასუხი. თქვენ, მკითხველო, ნება გაქვთ თქვენებურად გესმოდეთ პოეზია. ხოლო მე კი ნუ დამძრახავთ იმისათვის, ჩემი აზრი თქვენისა წინააღმდეგი რომ გამოდგეს. რა ვუყოთ? ზოგს მღვდელი მოსწონს, ზოგს მღვდლის ცოლი. არ არსი ადვილი ამისი გარჩევა, ამ საგნის ყოველმხრივ გამოკვლევა, მაგრამ ჩვენის შეძლების დამგვარად მაინც უნდა შევიძლოთ. სირცხვილიც არის, კაცი ხატს ემსახურებოდეს და მისი ძალა და ვითარება არ იცოდეს, არ ესმოდეს: კაცი მგოსნობდეს და თავისი სამგოსნო საგანი, პოეზია არ ჰქონდეს შეგნებული... თუმც კი ხშირად ისეცა ხდება, უფრო მდაბიო ერში, რომ მოლექსე პოეტურს ლექსსა სთხზავს და პოეზიის სწავლა-მოძღვრებისა კი ინჩიც არ იცის, იმას მხოლოდ სუნი, ალღო ამოქმედებს. მე მდაბიო კაცზე არცა ას ვამბობ: იმას ეპატიება კიდეც, მაგრამ ინტელიგენტს მგოსანს არ უნდა ვაპატიო ეს უცოდრობა.
ამ თავითვე მინდა გამოგიტყდეთ, არც ერთი კრიტიკოსის თეორით არ გახლავართ შებოჭილი, - კიდევაც რომ ვიცოდე ამ თეორიებისა, ამჟამად, ამ წერილის დროს, ყველა ისინი თავიდან მოშორებული მაქვს. ეს იქნება თქვენც შეამჩნიოთ ამ წერილს. მე მხოლოდ ჩემი საკუთარი დაკვირვება უნდა გაგიზიაროთ. იქნება უხეირო, უმარილო, უმადლოც გამოდგეს იგი; არ ავხირდები და არ ვიტყვი,უსათუოდ ბაჯაღლო ოქრო იქნება მეთქი. ჩემი საკუთარი დაკვირვება ხომ მაინც იქნება, ამიტომ მაინც დავაკმაყოფილებ ჩემს თავმოყვარეობას. როცა რომელსამე ლიტერატურულ ნაწარმოებს ვკითხულობთ რამდენიმე კაცი ერთად, ვსთქვათ ექვსნი, ამათგანმა შეიძლება, შეიძლება ხუთმა დაიწუნოს და სთქვას: “სად არის აქ პოეზიაო?”, ხოლო ერთმა დაიჟინოს – “მშვენიერებააო”. წინააღმდეგიც შეიძლება მოხდეს: ერთის დაწუნებული ხუთმა მოიწონოს, ან ექვსი შუაზე გაიყოს. ერთის სიტყვით %-ის გამოანგარიშება ძნელია. უნდა მხოლოდ ისა ვსთქვათ, რომ ყველა მათგანი, დამწუნებელი და მომწონებელიც, ვიდრე რაიმე საპოეზიო თეორიას მოიგონებდეს და მის თანახმად ასწონდეს თხზულებას, საკუთარი გემოვნებით, სუნით, ალღოთო ხელმძღვანელობს. რუსეთის მგოსანს ნეკრასოვს დღესაც ჰყავს რამდენიმე თაყვანისმცემელი, რამდენი საუკეთესო რუსეთის ჟურნალები აქებ-ადიდებდენ მას, და ამას წინათ, ხომ მოგეხსენებათ, დიდებულმა რუსმა მწერალმა გრაფ ტოლსტოიმ იგი ყოვლად “უნიჭო პოეტის” სახელით მოანთლა; იგივე დღე დააწია პოლონსკის, ფეტს და “ოტეჩესტვენი ზაპისკების” საყვარელ მოლექსეს, ნადსონს. მაშასადამე აქ რაღაც საიდუმლოება იმალება, რომელიც უნდა გავქექოთ, გავარჩიოთ, გავცხრილოთ. გრაფ ტოლსტოი მართლა ტრედაიკოვსკი კი არ არის, რომ მისი სიტყვა ერთ ყურში შევუშვათ და მეორეში გავიცილოთ: მისი სახელი უფრო დიდია, მის დიდებულ ნიჭს მტერ-მოყვარენიც კი ვერ უარჰყოფენ და მაშასადამე, მის აზრს, შეხედულებას ამა თუ იმ მწერალზე უნდა დავუკვირდეთ., უნდა გულში ჩავიჭდოთ და ზემორე მოყვანილ მაგალითსაც ისე შევხედოთ... გულდასმით მოვეპყრათ. ეს თავისთვინ იყოს, -ჩვენში რამდენი განათლებული გვყავ იმ აზრის მქადაგებელი, პოეზიამ დღ ე მოჭამა, მას მომავალ კაცობრიობის ცხოვრებაში ადგილი აღარ ექნებაო, მის ადგილს მეცნიერება დაიჭერსო. ამ აბდაუბდა-გადასკუპებას, ნუ დაივიწყებთ, განათლებული კაი ამბობს. სირეგვნე და სისულელე მეტიღა იქნება?! ამ მოძღვრების მიმდევარ კაცს, თქვენვე იფიქრეთ, რა დაფასება უნდა შაეძლოს ლიტერატურული ნაწარმოებისა, სით რას გაიგებს პოეზიის თავსა და ბოლოს, როდესაც არ იცის მისი საფუძველი, მისი ვინაობა, მის სისხლი და ხორცი, მის დამოკიდებულება ადამიანის ბუნებასთან.
ეკითხეთ, რა საფუძველი აქვს ამისთანა მსჯელობისა? ეკითხეთ კი არა, უნდა დაჰნაძლევდეთ და როგორ, ჯერ უნად ჰკითხოთ, მდაბიოდ რაში გამოიხატება ყოველივე ადამიანის პოეტური მხარე? ისე რეგვენი როგორ უნდა იყოს, არ გიპასუხოსთ, რომ ყოველივე მოძრაობა ადამიანის სულისა – სიმხიარულე და მწუხარება, გამომხატველია ადამიანის სულის პოეტური თვისებისა. თუ ამაში დაითანხმეთ, მოგებული ხართ და თუ არა და სულ ხელი აიღეთ და მოშრდით ისე, როგორც მე ვარ მოშორებული და დაშორებული იმათზე და არცა მაქვს აზრად ამ ჩემის წერილით ამისთანა მეცნიერების უმეცრებას რაიმე წამალი დავდო. განა ეწამლება რამ ამისთანა ადამიანს, რომელიც მომავალს კაცობრიობას დღესვე სამარეს უთხრის, უმზადებს? მთელი კაცობრიობა უსულო საგნად, ხედა და ქვად უნდა გარდაქმნას, არც სიმწარე აგრძნობინოს სიცოცხლისა და არც სიტკბო? მართლაც, რა უბრალო იქნებოდა კაცობრიობა და მისი ცხოვრება ამ დედამიწის ზურგზე, რომ გამოთაყვანებული თეორიების მთხზველების გეგმაზე მიმდინარეობზეს?!
მაგრამ არა. ბუნებას და ცხოვრებას თავის საკუთარი წესი აქვს და ჩვენი თეორიები მას ვერ შეუშლიან არჩეულ გზაზე სვლას. განა მთელს კაცობრიობას კი ძალუძს, ერთს ან ოცს ადამიანს არ ვიტყვი, თუნდა ზაფხული ზამთრად გარდაქმნან ან ზამთარი ზაფხულად? მზისა და მთვარი ჩასვლა-ამოსვლის ვადა შესცვლის თავის სურვილისამებრ? იქნება ეს კი შეიძლოს ოდესმე კაცობრიობამ, მაგრამ თავსი ცოცხალის თავით ყოვლად შეუძლებელია მან გრძნობა დაკარგოს სიყვარულისა და სიძულვილისა, ჰყოს უარი სიცოცხლეს, ცხოვრებას. თავი და ბოლო პოეზიისაც სწორედ აქ არის.
შეიძლება გან ცოცხალმა ადამიანმა არ იტიროს, არ იცინოს, ან არ იმღეროს? მდაბიოდ რომ ვსთქვათ, პოეზიაც აქ არის, ვინაიდგან ყოველივე ეს სულიერი მოძრაობა, თუ შეიძლება ასე ითქვას, გრძნობაზეს დამოკიდებული. ან როგორ იმოძრაოს ადამიანებმა უგრძნობელად? – მე ვეღარაფერს ვიტყვი, თქვენ თითონ განსაჯეთ. ასეა, რას იზამს კაცი, როცა ჩიტირეკია მეცნიერებთანა აქვს საქმე, დიაღ, სწორედ ჩიტირეკიებთან და მასთან ჯიუტებთან, რომელნიც ორჯელ ორზედაც. თავისთავად დასამძიმებლად და თავიანთ – ვითომდა მეტისმეტ მეცნიერობის – დასამკვიდრებლად უბირის ხალხის შორის – აიხირებენ, ექვსია და არა ოთხიო...
ბოდიშს ვითხოვ მკითხველთან, რომ ამუცოდინარ მეცნიერებზე საუბრით გავაბანდე მისი ყურადღება და არჩეულ საგანზე გვიან ვიწყებ საუბარს.

II

სად არის, ან რა არის პოეზია? აი ჩვენი მსჯელობის საგანი... არის უცვლელი კანონი ბუნებისა, არის მასში თავისებურ ჰარმონია. ბუნებას თავისი კანონი აქვს კაცთა ცხოვრებისათვის დამყარებული, რომელიც არის დამოკიდჟებული სხვადასხვა პირობაზე, მიზეზზე; იგი ბუნებამ შექმნა. სხვადასხვა ჯიშისა და გვარის არა მარტო ცხოველნი და მცენარენი, არამედ თვით ერთისა და იმავე ჯიშისა და მოდგმის ცხოველები განსხვავდებიან ერთიმეორისაგან. მთელი კაცობრიობა, ჩვენის პლანეტის მცხოვრებნი, რამდენიმე მოდგმად განიყოფებიან, ხოლო მოდგმანი – ერებად. ყოველივე ერი შესდგება ადამიანებისაგან, რომელნიც განირჩევიან ისევ ერთი-ერთმანეთისაგან სახიერებით, გონებრივი და სულიერი თვისებით. საერთო თვისებაც სუფევს მათ შორის, და არა მარტო ერთი ერის ინდივიდებში, არამედ მთელის ხმელეთის მცხოვრებთაც შეგვიძლიან უპოვოთ საერთო რამ, აი თუნდ, მაგლითად, სიყვარული სიცოცხლისა და მწუხარება სიკვდილისა გამო., გრძნობა სიყვარულისა და სიძულვილისა! ბუნება ყველა ადამიანს ერთნაირად არ გვიყვარს, ხოლო მისი მოძულე ძვირად მოიპოვება ადმიანთა წრეში. თვით ბუნებასთან მებრძოლი მიწის მუშა, ბევრნაირად მისგან შეშინებული და დაჩაგრული, დაქანცულ-დაღალულნი, სიამოვნებით გადაავლებს თვალს ახლად ამოსულს იას, გაბზინებულს ტყეს – უხარიან, რომ ზაფხული მოდის. შვების მიმცემია ნივთიერად – გრძნობა ცხოველური, მაგრამ იდეალური მისწრაფებაც არის აქ დართული, უყვარს და მოსწონს რადღაც ეს ველური ყვავილი, - იგი არსაჭმელია, არც სასმელი, თუნდ სასიამოვნო სუნი არ ჰქონდეს, ჩვენ მაინც მოგწონ იგი, თვალს უყვარს, გულს ესიამოვნება მისი ნაზვა, ცქერა, ხოლო განვითარებულს აზრიანს კაცს იგი სხვა ბევრს რასმე მოაგონებს იმისდა მიხედვით, რამდენადაც იდეალისტია კაცი, რამდენად სულიერად მდიდარია იგი.
ნუთუ ია ბუჭქებითა და ეკლებით დაჩრდილული არ მოგვაგონებს დაჩაგრულს სიმართლეს? ეს მცენარე კაცთაგან არავის დაურგავ, აც მოურწყავ და ისე არ მოუყვანია: მას ბუნება ზრდის, იგია მხოლოდ მის მშობელი დედა; მზე ათბობს –ეს ლალაა, მაინც კი ლამაზია. ამ ბუნებრივობაშია ჩამალული მისი შვენიერება.
სრულიად სხვაა მაღალი მთა თხემით ცად მიბჯენილი, ის ამაყია, დიდებული, შეუპოვარი, მიუკარებელი, უადრისი, არავის თავს არ უყადრებს, მსოფლიოს ავ-კარგს (უცქარის), როგორც უბრალო რამ მასხრობას. ეს თითქოს მზემაც იცისო, -წინდაწინ თავსი სხივებს იმასაც მიაფრქვევს.
უცხოს ქვეყენაში რომ მივიდეთ, ჩვენ, კაცთაც, ასე ვიცით: წინდაწინ იმის სანახავად წავალთ ვინც ამ ქვეყანაში გვეგულება და გვიყვარს, მზეც ყოვლისა უწინარეს მთას ესტუმრება სადარბაზოდ, რადგან მთა ყველაზე მაღალია, ყველაზე დიდებული, რასაც კი ლიბო უდგა დედამიწის ზურგზე.
მეწყერის დროს დიდი და პატარა მირბის აღვარებულის მდინარის სანახავად, ხოლო თუ გასვლა გვინდა ამისთანა მდინარეზე, მაშინ კი გვეწუნება, ვწყევლით მას, ვუჩივით.
გარეშე ბუნებისა და ადამიანთა ცხოვრებისა არ არის პოეზია: ვისაც კარგად ესმის ბუნება და ცხოვრება, თუნდა ლექსებს, დრამებს, რომანებს არ სწერდეს. მაინც პოეტია. არ შეიცლება კაცთა ცხოვრებაში ისეთი რამ დავასახელოთ, რომ მისი მსგავსი ბუნებაში არ მოიპოვებოდეს. ბუნებაში ვხედავთ ძლიერების წარმომადგენელთ: ლომს, ვეფხვს, არწივს. ჩვენს საზოგადოებაშიაც არიან ისინი, მხოლოდ აღმოჩენა უნდა. ლომის სურათი ხომ გვიყვარს და არა ნაკლებ მასზე ლომკაცისა მოგვწონ, რომ გამომხატველნია პირადის ძლიერებისა. როგორც კაცთა საზოგადოება გვაძლევს მარტოოდენ მავნებელს ადამიანს, - წევრს, ეგრეთვე ბუნება – სხვადასხვა გესლიან ქვეწარმავალთ, რომელნიც ჩვენ გვეზიზღება.
“დედავ, დედავ”, ტირის ბავშვი, დედის მაძებარი, და განა ყოველი ჩვილი სულდგმული ამასვე არ მოსთქვამს?! რაც უნდა განვითარების უმაღლეს მწვერვალს მიაღწიოს კაცობრიობის ცხოვრებამ, მაინც მასში უნდა სჩანდეს ისევ ბუნება საერთოდ... ჩვენ ბუნებაში ვართ – იგი ჩვენშია. საით, როგორ შეგვიძლიან იგი თავიდან ავიშოროთ, იმას გავექცნეთ, დავემალნეთ?! ცოცხალნიც მისნი ვართ, მკვდარნიც.
კაცთა ცხოვრებას ჰყავს მუდამ თავისი მთვარე, თავისი მზე, გარდა იმათი, რომელნიც ციდან დაგვცქერიან. თანამედროვე დიდებული კაცი მხოლოდ ვარსკვლავია, ხოლო მზენი და მთვარენი წარსულ დროთა და საუკუნოთა წყვდიადიდან გვინათებენ, ეს დიდებულ გვამთა კრებულია. სიყვარული ხელად ჰქმნის ადამიანს, ამოქმედებს: ტარიელი დაეძებს ნესტანდარეჯანს, შაჯერებულია მისგან ყოველი კუთხე ქვეყნისა, არაფერს ჰზოგავს იგი ამ მიზხნისათვის, თავი აქვს გადადებული, ათასნაირ საშიშროებაში ვარდება, თავის თავი, თავისი სიცოცხლე მსხვერპლად შეუწირია საყვარელი საგნისათვის, მხოლოდ გარემოება უწყობს ხელს, რომ არ კვდება ტარიელი ამ სატრფიალო საგნის ძიების დროს.
ყველა დიდებული ტიპები, რაც კი შეუქმნიათ დიდებულ მგოსანთ, დიდებულ მწერალთ, ყველა იმათ აქვთ საერთო ხასიათი –თავდადება, შეუდრეკელობა, სიმტკიცე იმაში, რა აზრითაც გამჭვალულან, რა გრძნობასაც შეუპყრია იმათი არსება. ისინი ერთსა და იმავე დროს თვალხილულნიც არიან და ბრმანიც. ამ პატარა არსებას – ადამიანს, თითქოს მთელი ბუნება თავის ვინაობაში მოუთავსებია... ნამდვილად ასეა, დიდება და სახელი მწერალს, რომ ეს შეუნიშნავს. თვით ბუნებაც ასთივეა: იგი თვალხილულიც არი და ბრმაც ერთსა და იმავე დროს. ვხედავთ კარგად, ბუნებას რომ თვალები არა აქვს, არც თავი აბია და ტვინი სად ექნება? მაგრამ მისი წესი და რიგი, მისი სიმტკიცე აზრისა და მისწრაფებისა ჩვენ გვაოცებს, გვაკვირვებს. მისი გონიერი მოქმედება ადამიანის გონიერებას ბევრით აღემატება... ყველა დიდებული ადამიანი თვით ამ ბუნებას ჰგავ ღირსებით და ნაკლით.
აბა კარგად დაუკვირდით ლამანჩელ აზნაურს დონ-კიხოტს, შეადარეთ თვით ბუნებასთან, რამდენს მსგავსებას ჰნახავთ მათ შორის.რა არის თვით ბუნება, თუ არა იგივე დონ-კიხოტი, რომელიც თავდაუზოგავად ჰღელავს, იბრძვის, მიისწრაფის ერთხელ არჩეულ, აჩემებულ გზაზე თავდაუზოგოვად? აზრი მაღალი აქვს, ფიქრი კეთილი, მაგრამ შეცდომაც ბევრი მოსდის, უნაკლო არც იგია. რამდენადაც ნიჭიერია მწერალი, რამდენადაც მაღალი და დიდებულია მისი გრძნობა, გონება, იმდენად სავსებით ჰხატავს იგი ბუნებას არჩეული ტიპის მეოხებით. შექსპირი იმიტომ არის დიდებული ყველა მგოსანთა შორის., რომ ბუნება სავსებით გამოჭვირს ისმის ნაწერებში. ამ მზრივ შეჰხედეთ საგანს, ვნახოთ, თუ არ დამეთანხმოთ. შეადარეთ აგრეთვე ყველა გენიოსთაგან შექმნილი ტიპები. დააკვირდით, რამდენი მსგავსებაა მათ შორის...

III

ჩვენი ცხოვრება სრული გამომხატველია ბუნებისა. ყველა ის, რაც ბუნებაშია, დამოკიდებული ცხოველთა შორის, მცენარეთა, ცისა და დედამიწის შორის, წყალსა და ჰაერთან, ყველა ეს ჩვენ კაცთა შორისაც ხდება.
როცა ცა იღრუბლება, მინამ ჭექა-ქუხილი ასტყდება, ყველ სულიერი ძალაუნებურად მწუხარებასა ჰგრძნობს.
კაცთა ცხოვრებაშიც არეულობა, რევოლუციები, მწუხარებით დაწყებულა, როგორც ცაზე ჭექა-ქუხილი.
ვინც ბუნების ავი და კარგი შეიგნო, იმას არ გაუძნელდება ცხოვრების ვითარების გაგება. მხოლოდ უნად მწერალი უყურებდეს ცხოვრებას, თუ შეიძლება ასე ვთქვათ, ბუნების თვალებით.
კაცთაგან გამოთქმულა ეს სიბრძნე: “ისა სჯობ მამულისადა – შვილი რო სჯობდეს მამასაო”. გაუკეთესება ცხოვრებისა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, რასაკვირველია, როცა შვილი უკეთესი იქნება მშობელზე, მეტს ჭკვას, მეტს უნარს გამოიჩენს.
ბუნებაც ხომ ამავე სიბრძნეზეა დაფუძნებული, ამ სიბრძნით ხელმძღვანელი; ასე რომ არ იყოს, ყურძნის მაგივრად კრიკინას ვჭამდით, გულაბი-მსხლის მაგივრად – პანტას, ნაცვლად თურაშაულისა – მაჟალოს.
“ შინ რო ბალღებს გიშიოდეს, გარეთ ტაბლას რა ხელი აქვსო” ბუნებაც ამასვე ბრძანებს და ასე იქცევა, უკანვე მიაქვს, გარეთ ტაბლას რა ხელი აქსო”. ბუნებაც ამასვე ბრძანებს და ასე იქცევა: არაფერს თავის შრომისას არა ჰკარგვს ბეწვის ტოლასაც კი, რასაც იძლევა, უკანვე მიაქვს, არ შეგვარჩენს, არც სხვა პლანეტებს უგზავნის, თავის საკუთარი ბალღებისათვის ეხარბება, იმათთვისა ჰზოგავს.
ყველაფერი, რასაც ბუნებრივობა იტყოდა: სიძულვილი თუ სიყვარული, შური, მტრობა, სიმამაცე და სიმხდალე, ქველობა თუ სიძუნწე და სხვ. და სხვ., იქ უსათუოდ პოეზიაა. ყველაფერს თავის გასამართლებელი საბუთი აქვს, მიზეზი, გარემოება. მწერალს ეს მუდამ უნდა ახსოვდეს, რომ ბუნებრივს კანონს არ უმტყუვნოს. წესიერება ბუნებისა დაიცვას – ისე უნდა გადმოგვცეს სურათი, რომ არა ვსთქვათ – ეს ყოვლად შეუძლებელია, ეს ბუნების წინააღმდეგიაო... ყველა ვნებას, ყველა გრძნობას თავისი ბუნება აქვს, თავისი აგებულება, საათი დაბადებისა, ხანა სიყრმისა, სიჭაბუკისა და სიკვდილისა, - ყველა ეს მხედველობაში უნდა მხედველობაში ვიქონიოთ. იმიტომ არიან უკვდავნი ქმნილებანი უკვდავთა ავტორთა, რომ ამ წესს არა ჰღალატობენ იმ ნაწარმოებთა მთზველნი.
რა იქნებოდა “ვეფხისტყაოსანი”, ტარიელი რომ არა ტიროდეს კი ნეტარებისათვის, არ იღვწოდეს კი მის საპოვნელად, არ აგდებდეს თავს ხიფათში, არამედ იჯდეს სრა-სასახლეში და დროებას ატარებდეს, თან ამბობდეს დაარხეინებული გულით: “ნეტავ, რო კაცა თქვას, სად გადიკარგა მეფის ასული დარეჯანიო?” დაუწყოს სხვას ვისმე არშიყობა, ახლა სხვა შეუყვარდეს, ისიც რომ ქაჯებმა მოსტაცონ, იმაზედაც ერთხელ დასწავლილი ფრაზა განიმეოროს?! სადღაა მაშინ მისი დიდბუნოვნება და მისი ბუნების მსგავსება? ჩვენ ხომ ვსთქვით, რომ ყოველივე დიდებული ბუნებასა ჰგავსო, მისი ზნე-ხასიათისა სჭირსო... ან რა ღირსება და პატივისცემა ექნება ჩვენგან ავთანდილს და ფრიდონს, რომ არ ეშველათ კი ტარიელისათვის საყვარლის ძიებაში, ნაცვლად ხელი შაეშალათ და მისდამი სიბრალული, თანაგრძნობა ან გამოეჩინათ?!
“ვეფხისტყაოსანში” ყველაფერი ბუნებრივია, მთელი სხეული და მისი სული და გული. უწესო, ბუნების წინააღმდეგ იქ არაფერი მოიპოვება. იმიტომ უკვდავია ეს ნაწარმოები... ვიდრე ბუნებაა თავსი ძალით მმართველი კაცთა სიცოცხლისა, “ვეფხისტყაოსანიც” იქნება ჩვენთვის გონების მმართველი...

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Wed Jan 26, 2011 10:14 am

იუზა ევგენიძე – ლიტერატურისმცოდნე; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი; გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: “ქართული რომანტიზმის საკითხები” (1982), “ვაჟა-ფშაველა” (1989), “გრიგოლ ორბელიანი” (1995) და სხვა.


ვაჟა-ფშაველას ბიოგრაფიის ერთი საკითხი

ვაჟა-ფშაველას ფენომენისადმი ქართველი საზოგადოების მიმართების შესწავლა დიდი მგოსნის სიცოცხლეში და დღესაც უაღრესად საინტერესო სოციალურ-ლიტერატურული პრობლემაა. მძაფრად აღიქმება ამ პრობლემის ღირებულება იმიტომაც, რომ ჩვენი ეროვნული ცხოვრების წიაღში ურთულესი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და კულტურული პროცესების პირობებში მოვლენილი ეს მართლაც საკაცობრიო ფიქრთა მპყრობელი პოეტი სწორედ რომ “ქართული ხელოვნების სულის განმასახიერებელი გენიოსი” (არტურ ლაისტი) აღმოჩნდა. ასეთი მოვლენა ყველა დროსა და სივრცეში გამოკვეთილად ინახავს და ასხივებს უნიკალური ეროვნული კოლორით აღბეჭდილ ზოგადკაცობრიულ სულიერ ფასეულობებს. ალბათ, ამიტომაცაა, რომ ერის რჩეულთა შორის ვაჟას მიმართ თავჩენილი სითბო-სიყვარულის ამოუწურავი გრძნობის გვერდით, თვალშისაცემია ტოტალიტარიზმისა და ნეოტოტალიტარიზმის ეპოქაში XIX და XX საუკუნის საქართველოს ტრაგიკული ხვედრის გამო, თავის დროზე რუსული ბიუროკრატიული ოფიციოზის მიერ დანერგილი, კანონიზირებულ დოკუმენტთა გაფეტიშების კომპლექსი. აქედან იღებს სათავეს ის გაორებული მიმართება ვაჟა-ფშაველას ფენომენისადმი, რომლის დანალექებმა ნიჰილიზმის, ზედაპირულობის, ინდიფერენტიზმის ფორმით არაერთხელ იჩინა თავი XIX, და განსაკუთრებით, XX-XXI საუკუნის საქართველოში.
სხვა დროსაც არაერთგზის თქმულა და ამჯერადაც შეიძლება გავიხსენოთ, რომ ეს ეხება არა მხოლოდ ვაჟა-ფშაველას მხატვრული სამყაროს შეფასების ჟამს წარმოშობილ გაუგებრობებს, არამედ ამ ჭეშმარიტად დიადი შემოქმედის ყოფითი ცხოვრების, მისი ბიოგრაფიის მიმართ აგორებულ “ჭორის ჭურებსაც”, სიცოცხლეშიც რომ უწამლავდნენ გენიალურ მგოსანს წუთისოფელს და სიკვდილის შემდეგაც არ ასვენებენ მის ნათელ სულს. მაგრამ უნდა ითქვას, რომ ეს მოვლენა არაა ოდენ ქართული მენტალობის შტრიხი. ის გლობალური მოვლენაა და სათანადო ინტერესის გამომჟღავნებისას მას შეიძლება მრავალი ანალოგია-პარალელი დაეძებნოს სხვადასხვა ქვეყნის საზოგადოებრივ-ლიტერატურულ ცხოვრებაში. ასე, რომ ამ მხრივ არც ვაჟა-ფშაველაა გამონაკლისი. ამით კიდევ ერთხელ დასტურდება გოეთეს ცნობილი მაქსიმის _ “ძლიერი შუქი ძლიერ ჩრდილს გამოსცემს” _ ფსიქოლოგიური საფუძვლის ჭეშმარიტება; მით უფრო, რომ ვაჟა-ფშაველა მხოლოდ შუქი კი არა, ქართული პოეზიის და ერთიანად ჩვენი ეროვნული კულტურის მზეცაა, _ მზე, რომელსაც, ქართველთათვის მაინც, ჩასვლა არ უწერია. ასეთ ვითარებაში ყურადღებას იქცევს ერთი ფაქტი ვაჟა-ფშაველას ბიოგრაფიიდან.
ვფიქრობთ, საგანგებო ახსნა არ სჭირდება იმას, თუ რამდენად დიდი მნიშვნელობა აქვს მწერალთა და, საზოგადოდ, ხელოვანთა შემოქმედებით სამყაროსთან დასაახლოებლად მათს პიროვნულ ცხოვრებას. თუმცაღა მაინც გავიხსენებთ ზოგიერთ რჩევას. იყო ხანა, როცა ხელოვანთა ბიოგრაფიის მათსავე შემოქმედებასთან კორეგირებისას ცალკეული რომანტიკულად განწყობილი მოაზროვნე და მწერალი დაჟინებით იმასაც კი ამტკიცებდა, რომ “შექსპირის ერთადერთი ბიოგრაფი თავად შექსპირია”1, მისივე ნაწარმოებებიაო. მაგრამ არც თუ დიდი ხნის შემდეგ ისიც გაირკვა, რომ “ლიტერატურის ისტორიის და კრიტიკის სფეროში, შეიძლება ითქვას, არ არის უფრო საყურადღებო, უფრო სასიამოვნო და ამასთან კიდევ უფრო დიდად სამოძღვრო საკითხავი, ვიდრე დიდ ადამიანთა შესახებ დაწერილი ბიოგრაფიებია"2. უფრო მეტიც: სახელოვან მწერალთა და ხელოვანთა საქვეყნოდ ცნობილი ბიოგრაფი, თავად შესანიშნავი მწერალი ანდრე მორუა კი ასე გვმოძღვრავს: “ბიოგრაფია შესანიშნავი ლიტერატურული ჟანრია,” მაგრამ “ლიტერატურის ისტორიკოსები მას სათანადო ადგილს არ უთმობენ”3.
ლიტერატურისმცოდნეობის განვითარების თანამედროვე დონეზე ასევე ფიქრობენ, რომ “ბიოგრაფია მწერლის ფენომენოლოგიის შთამბეჭდავი რეალიზებაა”4. მისი ღირებულება და სპეციფიკა კი `სახელდობრ იმაში მდგომარეობს, რომ მასში ჯეროვნად ვლინდება მწერლის ადამიანური ნატურის დასრულებული მთლიანობა-ნაირფეროვნება და იმაშიც, რომ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა შემწეობით ის გვაბრუნებს მისი ავტორის ცხოვრების სფეროში”5. ამ კონტექსტში ხშირად იმარჯვებენ კარლ გუსტავ იუნგის გამონათქვამს, რომ “გოეთეს კი არ შეუქმნია ‘ფაუსტი’, არამედ ‘ფაუსტის’ სულიერმა კომპონენტებმა შექმნა გოეთეს პიროვნება”6. ამიტომაცაა, რომ, პოლ ვალერის თქმისამებრ, მწერალთა ბიოგრაფიებში მოქცეული `აუხსნელი პატარა ფაქტები ყოველთვის შეიცავს რაღაც ისეთს, რასაც შეუძლია თავდაყირა დააყენოს დიდი ფაქტების ნებისმიერი ინტერპრეტაცია”7; ხოლო სხვა შემთხვევაში, ანდრე მორუას სიტყვით, ამ ფაქტთაგან “საჭიროა დავიმახსოვროთ მხოლოდ ის, რაც მისი ავტორის გაგებაში დაგვეხმარება”8.
სახელგანთქმული მოაზროვნე და მწერალი, ექსისტენციალიზმის ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელი ჟან პოლ სარტრი ხელოვანთა ბიოგრაფიული მონაცემების შემოქმედებითი ღირებულებების გასაცნობიერებლად, საკუთარ თვითდაკვირვებებზე დამყარებით, ასეთ რჩევას გვთავაზობს: “მე ვცდილობ, გავიგო ადამიანი მისი წიგნების საშუალებით და ჩემი ამოცანაა, ადამიანისაგან მიღებული შთაბეჭდილებების ნიადაგზე გავიაზრო მისი წიგნები... ეს ერთიანი დიალექტიკური პროცესია”9.
ასეთია ევროპულ ლიტერატურულ სივრცეში სახელოვან მწერალთა და სწავლულთა მიერ ხელოვანთა შემოქმედებითი ცხოვრების შესასწავლად ბიოგრაფიის ღირებულების შესახებ მოწოდებული ზოგიერთი მოთხოვნა.
ამ თვალსაზრისით, ქართულ სინამდვილეში, თუკი ვინმეს მთელი სიგრძე-სიგანით ჰქონდა გაცნობიერებული მწერალთა შემოქმედებითი ბიოგრაფიების განსაკუთრებული მნიშვნელობა, ეს, პირველ ყოვლისა, თვით ვაჟა-ფშაველას მიერ "ერის მამად" წოდებული ილია ჭავჭავაძე იყო. მან კარგად უწყოდა, რომ `პოეზია მადლია, ნიჭია, რომელიც ეძლევა მხოლოდ კაცთა ღვთივრჩეულთა”10. მისი არსის ახსნას და პოეზიის, ხელოვნების საიდუმლოებათა წვდომას ანუ ჭეშმარიტი შემოქმედებითი ბიოგრაფიის აგებას მხოლოდ მაშინ მოახერხებს მკვლევარი, თუკი ის მწერლის გარე და შინა სამყაროს ურთიერთკავშირს დაადგენს. ილიას აზრით, ამ შემთხვევაში ლიტერატურის ისტორიკოსის მიზანი სათავეს იღებს “ადამიანის ბუნების წყურვილში”, წვდეს, “წაიკითხოს და თვალწინ გაგვიტაროს” ამა თუ იმ მწერლის პიროვნული და შემოქმედებითი ცხოვრება, რადგან “ამისთანა კაცის ისტორია ხომ ჩვენი საკუთარი ისტორიაა”11. საკუთრივ ლიტერატურის ისტორიკოსის ერთ-ერთ ამოცანად ილია იმას მიიჩნევს, რომ მწერლის `სულში და გულში ჩაგვახედოს”. ეს დამყარებული უნდა იყოს საბუთიანობაზე, რომლის ერთი პირველწყაროთაგანი, სხვა მასალათა შორის, მწერლის ბიოგრაფიაა. მისი აზრით, ეროვნული ცნობიერების გამოსაფხიზლებლად და “რამდენიმე საფეხურით მაღლა ასწევად” ლიტერატურის ისტორიკოსის ღვაწლს ილია ჭავჭავაძე “თვალსაჩინო და თავმოსაწონებელ” საქმიანობად სახავს. ამიტომაცაა. რომ იგი “სიამოვნებით და მადლობით”12 ეგებება ხოლმე ამ მიმართულებით გაშლილ მუშაობას.
ვფიქრობთ, ესაა მაინც ადამიანის შესაძლებლობებისადმი რწმენით აღვსილ და ჯანსაღი სულიერი ღირებულებებისადმი ერთგულ მწერალ-მოაზროვნეთა პოზიცია, ხედვა იმ ტიპის მოაზროვნისა, რომელიც საფუძველშივე უცხადებს ომს XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის, _ ამ ყველაზე `სასტიკი და სისხლიანი საუკუნის”13, _ უარყოფითი ნიშნით დაღდასმულ “ცრუარისტოკრატიას”, “ცრუინტელიგენტს”, ათეიზმით, კოსმოპოლიტიზმით, ნიჰილიზმით დაშხამული ჯანყისა და რევოლუციის მოლოდინსა თუ მის წიაღში შობილ “განებივრებულ ბავშვს” ანუ “ამბოხებულ ველურს”14. ამ ფონზე, როცა იგორ სტრავინსკის თქმით, “ადამიანი კარგავს ღირსების გრძნობას”, აბსურდის განცდა ბატონდება სამყაროში და, ღირებულებათა გაუფასურების პირობებში, ბუნებრივია, ნიჰილისტური მიდგომა ფეხს იკიდებს არა მხოლოდ ყოფაში, არამედ სულიერი შემოქმედების სფეროში და მათ შორის მწერალთა ინდივიდუალების, თვით ბიოგრაფიების, შეფასებაშიც. მაგრამ ესაა არა სენტ ბიოვის ან ილია ჭავჭავაძისნაირ გაუბზარავი სულის მწერალ-მოაზროვნეთა თავში შობილი აზრი, არამედ ისეთ ადამიანთა პოზიცია, რომლებისთვისაც მიუღებელია “ღვთაებრივი სამყაროს პარამეტრები”15.
ვაჟა-ფშაველა კი თავისი მრწამსით, აღზრდით, ყოველდღიური ცხოვრების წესით სწორედ რომ გაუბზარავი, მთლიანი, ჯანსაღი სულიერების მატარებელი ადამიანის მეხოტბეა და, როგორც მოაზროვნე და ინტელექტუალი, თანამედროვეთაგან ილია ჭავჭავაძის ღირსეული სულიერი მემკვიდრე. თუმცა, ტიციან ტაბიძის თქმით, მან “გაიარა თანამედროვე პოეზიის შხამიანი გზა; მან იცოდა XIX საუკუნის ყველა საწამლავი”16, მაგრამ სადღეისო გადასახედიდან საგულისხმო მაინც ისაა, რომ “კულტურის კრიზისის” ფაზაში მყოფ გლობალურ სივრცეშიც იგი ადამიანთა შორის სიყვარულის, სიცოცხლის ღირებულებების მოუღლელ ქადაგად დარჩა.
ამიტომ არაფერია მოულოდნელი იმაში, რომ თავისი ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე იგი ასრულებს გულშემატკივარ მეგობართა თხოვნას და იწყებს საკუთარი ბიოგრაფიის წერას, სათაურით _ “ჩემი წუთისოფელი”, სადაც მგოსანი მკითხველს აუწყებს: “რასაც ვწერ, რაც კი შემიძლიან ვეცდები სიმართლე დავიცვა, ვსთქვა ისე, როგორც იყო, უფერადოდ, გადაუჭარბებლად. ვგონებ ასეთ ავტობიოგრაფიას უფრო დიდი მნიშვნელობა უნდა ჰქონდეს კრიტიკისთვისა და მკითხველისთვისაც, ვიდრე მოგონილსა და ნაკეთებს”17. უკანასკნელად, 1912 წელს, საკუთარ ბიოგრაფიაში გაპარულ უზუსტობათა გამო, ვაჟა კვლავ დაუბრუნდა ამ საკითხს და პრესის საშუალებით (გაზ. "სახალხო ფურცელი", 1912, # 584) მთელი საქართველოს გასაგონად განაცხადა: “თუ ბიოგრაფია იწერება, უნდა დაიწეროს სიმართლით, ნამეტნავად სიყალბე უნდა შესწორდეს ჩემს სიცოცხლეშივე, რადგან იგი ჩემი სიკვდილის შემდეგაც იბარტყებს საკმაოდ”18. აქ წარმოდგენილი პროგნოზი _ “სიყალბე ჩემი სიკვდილის შემდეგაც იბარტყებს საკმაოდ” _ დიდი მგოსნის მრავალ წინასწარმეტყველურ პროგნოზთა შორის გამართლდა, და მერე როგორ? “სიყალბემ” სწორედაც რომ “იბარტყა” ვაჟას სახელის გარშემო მრავალგზის, მაგრამ მერე რა?!. “ცუდას რად უნდა მტერობა, კარგია მუდამ მტრიანი!” რა დააკლდა ამით ვაჟას? გამჟღავნდა მხოლოდ ქართული საზოგადოების ინდიფერენტიზმი დიდ პიროვნებათა მიმართ, ჩვენი ცხოვრების სოციალურ-კულტურულ დინამიკას რომ აფერხებდა ყოველ დროში და გარკვეულწილად დღესაც თავის შინაგან მოუმწიფებლობას რომ ადასტურებს.
აღნიშნულის ერთი გამოვლენაა პოეტის ბიოგრაფიის, კერძოდ, მისი დაბადების თარიღის დადგენასთან გაპარული ის ერთი შეხედვით, “მცირე” უზუსტობა, რომელიც ვაჟას “მცირე შენიშვნის” სახელწოდებით ცნობილი რეპლიკის პრესაში გამოქვეყნების საბაბი გამხდარა. როგორც ირკვევა, პოეტს “მცირედ” კი არა, მეტად მნიშვნელოვან მოვლენად მიუჩნევია ის გარემოება, რომ მის თხზულებათა გამომცემლები ფაქტობრივ შეცდომებს უშვებდნენ ბიოგრაფიის შედგენისას.
თავის დროზე ეს საკითხი საგანგებოდ შეისწავლა სოლომონ ყუბანეიშვილმა და თავის წიგნში “ვაჟა-ფშაველა (დოკუმენტები და მასალები)”, _ რომელიც ორჯერ გამოიცა 1937 და 1961 წლებში, _ ცალკე თავადაც გამოყო ეს პრობლემა. მან მისთვის ჩვეული კეთილსინდისიერებით საყურადღებო დოკუმენტური მასალა მიაწოდა მკითხველ საზოგადოებას. ამ თვალსაზრისით არსებული ვითარების ცხადსაყოფად, თუ რამდენად ღირებულია ეს მასალა და უფრო მეტად _ მასზე დართული კომენტარი, პუბლიკაციას მოვიხმობთ სრულად.
აქ კი შემდეგს ვკითხულობთ:
ვაჟას დაბადების თარიღი
ვაჟას დაბადების თარიღში აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს, ზოგი მის დაბადებას 1861 წელს მიაწერს, ზოგი 1862 წ., ამიტომ საჭიროდ მიგვაჩნია სპეციალურად შევეხოთ ამ საკითხს, რომ ერთხელ და საბოლოოდ გამოირკვეს პოეტის დაბადების ნამდვილი თარიღი, მით უმეტეს, რომ, როგორც სჩანს, თვით ვაჟასაც კი არ სცოდნია, თუ რომელ წელსა და თვეში დაიბადა ის.
1911 წლის მიწურულში ქართველთა შორის წ. კ. გამ. საზოგადოების ჭიათურის განყოფილებამ გამოსცა ვაჟა-ფშაველას სამი საყმაწვილო მოთხრობა, რომელსაც ივ. გომელაურმა ვაჟას მოკლე ბიოგრაფია დაურთო. აღნიშნულ ბიოგრაფიაში ივ. გომელაურს ვაჟას დაბადების თარიღი 1861 წ. აქვს ნაჩვენები და ამასთან ერთად მოთხრობილი აქვს, თითქოს ვაჟას პირველდაწყებითი სწავლა ტფილისის სასულიერო სასწავლებელში მიეღოს, შემდეგ გორის საოსტატო სემინარიაში, ხოლო კურსდამთავრებული ახალგაზრდა ვაჟა თითქოს სოფ. ჩარგალში დაენიშნოთ მასწავლებლად და სხვა, რაც, რა თქმა უნდა, სიმართლეს არ შეეფერება. როგორც სჩანს, ვაჟა ამ ყალბ ცნობებს აუღელვებია და 1912 წლის “სახალხო გაზეთის” 584 ნომერში “მცირე შენიშვნის” სათაურით ათავსებს შემდეგ წერილს:
“ჩემი ნაწერების გამომცემლების საყურადღებოდ ვწერ ამ შენიშვნას, რომ დღევანდელი შეცდომა არ გამეორდეს: ბ. ივ.გომელაურმა დაბეჭდა ცალკე წიგნაკად ჩემი სამი საყმაწვილო მოთხრობა სათაურით: ‘სამი საყმაწვილო ამბავი”. აქვე ჩაურთავს ჩემი ბიოგრაფია, სადაც ბლომად შეცდომები შეჰპარვია პატივცემულ გამომცემელს. საჭიროა ამ შეცდომების შესწორება: თუ ბიოგრაფია იწერება, უნდა დაიწეროს სიმართლით, ნამეტნავად სიყალბე უნდა შესწორდეს ჩემ სიცოცხლეშივე, რადგან იგი ჩემი სიკვდილის შემდეგაც იბარტყებს საკმაოდ.
მე დავიბადე სოფ. ჩარგალში 1862 წ. 15 მაისს, არა დროს მე ჩემ სოფელში სასწავლებელში არ მისწავლია და არც მასწავლებლად ვყოფილვარ. პირველად მამაჩემმა მიმაბარა თელავის სასულიერო სასწავლებელში. ამ სასწავლებლის მესამე კლასიდან მე შევედი ტფილისის სამოქალაქო სკოლაში, რომელიც ინსტიტუტთან არსებობს. სამოქალაქო სკოლაში რომ დავასრულე კურსი, შემდეგ გორის სემინარიაში შევედი. როცა იქაც სწავლა დავამთავრე, დამნიშნეს მასწავლებლად ტოლადსოფელში (ერწოში), სადაც ერთი წელიწადი დავყავი და შემდეგ პეტერბურგში წავედი უნივერსიტეტში ლექციების მოსასმენად... დანარჩენ ცნობებზე, რაც ბ. ივ. გომელაურსა აქვს მოყვანილი ჩემს ბიოგრაფიაში, არაფერი მეთქმის”.
ამ საყურადღებო დოკუმენტიდან სჩანს, რომ ვაჟა 1862 წ. მაისს 15 დაბადებულა და ერთის შეხედვით თითქოს საკითხი ამოწურულიდ უნდა ჩაითვალოს, მაგრამ ოფიციალური დოკუმენტები ამ საკითხის შესახებ საწინააღმდეგო ცნობებს გვაწვდიან.
ჩვენ ხელთ არის ვაჟა-ფშაველას ნაქონი შემდეგი მეტრიკული ამონაწერი, რომელიც მას ტფ. ალექსანდრეს სახ. სამასწავლებლო ინსტიტუტთან არსებულ ორკლასიან სამოქალაქო სასწავლებელში შესვლის დროს აუღია.

Свидетельство
Дано сие священническому сыну Луке Разикову в том, что он, Разиков, в метрической книге Чаргальской Святогеоргиевской церкви, за тысяча восемьсот шестьдесят первый год в графе мужескаго пола под №8 записана статья, родился четырнадцатого июля, а двадцтать второго того же ме месяца крещен (Лука). Родители его: житель селения Чаргали, причетник Чаргальской Святогеоргиевской церкви Павел Разиков и законная жена его Варвара, оба православного вероисповедания. Восприемником был благочинный и Кавалер Тионетского Округа Иов Цискаров, а таинство крещения совершил Священник Чаргальскаго прихода Йоссей Давидов сын Геладзе с причетником Василием Цоцкораули.
В чем подписью моею и приложением церковной печати удостоверяю Священник Чаргальской Святогеоргиевской церкви Георгий Геладзе.
1877 года 17 сентября.*
[*დოკუმენტები ინახება ყაზბეგის მუზეუმში]

როგორც სჩანს, ამ მეტრიკული ამონაწერით, ვაჟა დაბადებულა 1861 წ. 14 ივლისს. ასე რომ არც წელი და არც თვე დაბადებისა ვაჟას მოცემულ ცნობებს არ ეთანხმება.
აღსანიშნავია შემდეგი გარემოებაც: გორის სემინარიის ყოფ. მასწავლებელმა სუდაკოვმა, რომელიც დაახლოებით იცნობდა ვაჟას, წერილობით გვაცნობა და პირად საუბრის დროსაც დაჟინებით გამიმეორა შემდეგი: “სემინარიაში მისაღებად ვაჟამ კანცელარიაში გადმომცა თავისი საბუთები, მაგრამ მიღებას ხელს უშლიდა მისი წლოვანების სიდიდე. მაშინ ვაჟა მეტრიკით უკვე 20 წლისა იყო, ამიტომ ვურჩიე წასულიყო სოფელში და წლოვანება დაკლებული მეტრიკა მოეტანა. ასეც მოიქცა. წავიდა თავის სოფელში და მოიტანა ახალი მეტრიკა, რომელშიაც ნამდვილ წლოვანებას სამი წელი ჰქონდა დაკლებული”.
ასე რომ სუდაკოვის ცნობით, ვაჟა 1859 წელს ყოფილა დაბადებული.
ისმება კითხვა, ამ სამ თარიღს შორის (1859, 1861, 1862) რომელია სწორი? ჩვენი აზრით, ზედმეტია ლაპარაკი სუდაკოვის მიერ მოცემული ცნობის სინამდვილეზე. აღნიშნული ცნობის გამოსარკვევად, ჩვენ მივმართეთ საქ. მმაჩის სამმართველოს, სადაც 1861 წლის მეტრიკულ ჩანაწერ წიგნში ვაჟას დაბადების თარიღი აღმოჩნდა ისე, როგორც ზემოთ მოყვანილ მეტრიკულ ამონაწერშია აღნიშნული. თანაც არავითარ გადასწორებებს იქ ადგილი არ აქვს. ვაჟა აღნიშნულ წიგნში ჩაწერილია შემდეგი სახით:
სათვალავი დაბადებულთა:
ა) მამათა სქესი: 8.
თვე და დღე: დაბადება _
ბ) ივლისის იდ.
ნათლისღება _ კბ.
გ) სახელები დაბადებულთა: ლუკა.
დ) წოდება, სახელი, მამის სახელი და გვარი მშობელთა და რომლისა სარწმუნოებისა არიან: ჩარგლის წ-ის გიორგის ეკლესიის პრიჩეტნიკი პავლე რაზიკოვი და სჯულიერი ცოლი ამისი ბარბალე ფხიკლესშვილის დავითის ასული. ორივენი მართმადიდებელის სარწმუნოების აღსარებისანი.
ე) წოდება, სახელი, მამის სახელი და გვარი მიმრქმელთა: მიმრქმელი თიანეთის ოკრუღის ბლაღოჩინი და კავალერი ივობი ცისკაროვი.
ვ) ვინ აღასრულა საიდუმლო ნათლის ღება: ჩარგლის წ-ის გიორგის ეკლესიის მღვდელმა იასე გელაძემ (ამავე ეკლესიის პრიჩეტნიკის პავლე რაზიკოვისათა).**
[**ფრჩხილებში მოთავსებული სიტყვები დედანში წაშლილია. დოკუმენტი ამოწერილია საქ. მმაჩის სამმართველოს არქივიდან]

(გაგრძელება ქვემოთ)


Last edited by Admin on Wed Jan 26, 2011 10:19 am; edited 1 time in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Wed Jan 26, 2011 10:17 am

იუზა ევგენიძე – ლიტერატურისმცოდნე; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი; გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: “ქართული რომანტიზმის საკითხები” (1982), “ვაჟა-ფშაველა” (1989), “გრიგოლ ორბელიანი” (1995) და სხვა.


ვაჟა-ფშაველას ბიოგრაფიის ერთი საკითხი

(დასასრული)

არც თვით ვაჟა-ფშაველას ცნობა არის სწორი, რომ თითქოს ის 1862 წ. 15 მაისს იყო დაბადებული. 1862 წლის ჩარგლის ეკლესიის მეტრიკულ წიგნში არცერთი რაზიკაშვილთაგანი არ არის დაბადებულად აღნიშნული.
ჩვენს მოსაზრებას მხარს უჭერს შემდეგი ფაქტიც: 1879 წ. ვაჟამ დაამთავრა ტფილისის სამოქალაქო სასწავლებელი და იმავე წლის სექტემბერში გორის საოსტატო სემინარიაში შევიდა. სემინარიაში მისაღებ საგამოცდო ჟურნალში ვაჟა 18 წლისად არის აღნიშნული და სწორიცაა, რადგანაც კურსის დამთავრებისას, 5 ივნისს, ის სრული 17 წლისა იყო და მე-18-ში იმყოფებოდა, ხოლო 14 ივლისს შეუსრულდებოდა 18 წელი და მე-19-ში გადადგებოდა; ეს ფაქტიც იმას ადასტურებს, რომ ვაჟა მართლაც 1861 წ. ივლისის თვეში ყოფილა დაბადებული.
ასე რომ, არსებული საბუთების მიხედვით, ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღი 1861 წ. 14 ივლისი უნდა იქნეს მიჩნეული.19
როგორც ვხედავთ, ს. ყუბანეიშვილის მიერ დაწვრილებითაა აღნუსხული ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღთან დაკავშირებული თითქმის ყველა დეტალი: ოღონდაც, ავტორი _ ოფიციალურად დადასტურებულ დოკუმენტებზე დამყარებით თავის სიმართლეში დარწმუნებული _ კატეგორიულად ასკვნის: “როგორც სჩანს, თვით ვაჟასაც კი არ სცოდნია, თუ რომელ წელსა და თვეში დაიბადა ის” (დასახ. წიგნი, გვ. 46), რითაც უკვე იმთავითვე გამორიცხავს პოეტის სტატიის _ “მცირე შენიშვნა” _ შექმნის მიზეზს. მით უფრო, რომ რატომღაც თავის ამ უაპელაციო განაცხადს ურთავს კომენტარს, რომლის თანახმად, “არსებული საბუთების მიხედვით, ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღი 1861 წ. 14 ივლისი უნდა იქნეს მიჩნეული” (დასახ. წიგნი, გვ. 49). აშკარაა, რომ მკვლევარი საბუთის ძალას არ ანიჭებდა მგოსნის დაჟინებულ მოთხოვნას და სრულ უნდობლობას უცხადებდა მას. ეს მეორდება აღნიშნული წიგნის მეორე გამოცემაშიც (1961).
ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღის ამგვარ კანონიზაციას, ალბათ, ხელი იმანაც შეუწყო, რომ პოეტის დაბადების 100 წლისთავის საიუბილეო მზადებასთან დაკავშირებით გამოქვეყნდა ვაჟას მიერ ჯერ კიდევ სიყმაწვილეშივე პოეზიაში გზადალოცვილი სახელოვანი პოეტის, გიორგი ლეონიძის მიერ მოძიებული მეტრიკული ჩანაწერი, სადაც ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღად სწორედ 1861 წლის 14 (26) ივლისია მითითებული.
უნდა აღინიშნოს, რომ ქართული ლიტერატურის ისტორიის მკვლევართა უმეტესობაც ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღად 1861 წლის 14 (26) ივლისს მიიჩნევს.
ამ მხრივ, ერთადერთი გამონაკლისია გერონტი ქიქოძე, რომელმაც 1935 წელს, ვაჟას გარდაცვალებიდან 20 წლისთავის და მის მთაწმინდაზე გადასვენებასთან დაკავშირებით გამოქვეყნებულ სტატიაში “ვაჟა-ფშაველა” აღნიშნა: “ვაჟა მოკვდა ისე სტოიკურად, როგორც თავისი სიცოცხლის 53 წელი გაატარა”20. სხვა დროსაც გამოჩენილი მოაზროვნე და მკვლევარი რუსულ ენაზე ბეჭდავს ნარკვევს, სადაც ვაჟას დაბადების თარიღად 1862 წელს აფიქსირებს.
ჩვენ რამდენჯერმე მოგვეცა შესაძლებლობა, პოეტისადმი მიძღვნილ მონოგრაფიებსა და ნარკვევებში (1. ვაჟა-ფშაველა: ცხოვრებისა და შემოქმედებითი ისტორიის საკითხები, თბ. 1989, გვ. 56; 2. ვაჟა-ფშაველა, ქართული მწერლობა, ტ. 17, თბ. 2000, გვ. 528; 3. ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. II, თბ., 20003, გვ. 349), შენიშვნის ფორმით, მაგრამ მაინც შეგვეხსენებინა მკითხველთათვის ვაჟას საწუხარი: “შეცდომა არ განმეორდეს”, “სიყალბე უნდა შესწორდეს”, თუმცაღა დღემდე არავინ ისმინა პოეტის ვედრება...
ერთი შეხედვით, მართლაც, რა მნიშვნელობა აქვს 1861 თუ 1862 წელს დაიბადა მწერალი, მაგრამ თავად ვაჟა ხომ ანიჭებდა მას არსებით ხასიათს? ერთის მხრივ, შეიძლება პრაგმატულად მომართულმა პედანტურმა გონებამ სკეპტიკური თვალით შეხედოს ვაჟას ბიოგრაფიისადმი ამგვარ მიდგომას, “ჭიქა წყალში ქარიშხლად” მიიჩნიოს ერთი წლისთვის ესოდენ გაზვიადებული მსჯელობა, მაგრამ, მეორე მხრივ, მხედველობაშია მისაღები, რომ ერთ წელს დიაღაც აქვს დიდი შემოქმედებითი ღირებულება ყოველი ხელოვანისათვის და მათ შორის ისეთი შემოქმედისათვის, როგორიც ვაჟა-ფშაველა იყო. მართლაც, პოეტის ცხოვრებაში, თავისი სიცოცხლის მიმწუხრის ჟამს, სულ ექვსიოდე თვის მანძილზე, მძიმე ავადმყოფობის მიუხედავად, ვაჟა-ფშაველას შექმნილი აქვს 14 ნაწარმოები, მათ შორის ისეთი პოეტური და პუბლიცისტურ-ფილოსოფიური შედევრები, როგორიცაა: “დიდი თამარი”, “სიმღერა” (“მე შენი ტრფობით ვერ გავძეღ”), “ჩემი ანგელოზები”, “სიმღერა” (“ბალღი რასაცა ვხედავდი”), “ზოგი რამ ფიქრებიდამ”, “საგაზაფხულო ფიქრები” და სხვა. ბევრ შესანიშნავ პოეტს, მწერალსა და მოაზროვნეს ვერ შეუქმნია ერთი წლის მანძილზე ასეთი თხზულებები. ეს მხოლოდ ვაჟა-ფშაველას შესაძლებლობის მქონე შემოქმედის ხვედრია. ნაწარმოებთა ამ სტატისტიკასაც აქვს გარკვეული მნიშვნელობა ლიტერატურის ისტორიისთვის.
გენიალური ვაჟა პროფეტურად ჭვრეტს მოვლენათა არსს და წუხილის მიზეზიც არაა უმნიშვნელო, რადგან მისი ფიქრით, თუ მცირე “შეცდომა” არ გასწორდა, რომელიც არაა თურმე “მცირე”, მან შეიძლება ისეთ “სიყალბედ” “იბარტყოს”, რომ ცხოვრების წესად იქცეს და დაღი დაასვას თაობათა აზროვნებას. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, უნდობლობა ვაჟასადმი, რომ უცხოელთაგანაც “გენიოსად” აღიარებულ პოეტს (არტურ ლაისტი) ისეთი ელემენტალური ფაქტის უცოდინარობა დავაბრალოთ, როგორიც საკუთარი დაბადების თარიღის ცოდნაა, სხვა არაფერია, თუ არა კურიოზი. ნდობას ვუცხადებთ ვაჟა-ფშაველას უშრეტი ფანტაზიის წყალობით უკვდავყოფილ მხატვრულ სამყაროს, მის წინასწარმეტყველურ ხედვას, ხოლო არ ვენდოთ მას საკუთარი ბიოგრაფიის დადგენაში, ვფიქრობთ, გაუგებრობაა. სოლომონ ყუბანეიშვილის მიერ მოხმობილი დოკუმენტებიდანაც ჩანს და სხვა მონაცემებითაც ირკვევა, რომ ნათლობის მოწმობაში, პრაქტიკული მიზნებისათვის დაბადების თარიღის შეცვლა XIX საუკუნეში ჩვეულებრივი მოვლენა ყოფილა. ამის თვალსაჩინო ნიმუშად მეორე, ასევე დიდი ქართველი მგოსნის აკაკი წერეთლის მიერ, უკვდავ “ჩემ თავგადასავალში”, საკუთარი ბიოგრაფიის გადმოცემისას, ანალოგიურ საკითხთან დაკავშირებით მოწოდებული ცნობის გახსენებაც კმარა: “დავბადებულვარ მე 9 ივნისს, განთიადისას 1840-ში, თუმცა ნათლობის მოწმობაში კი 1841 მიწერია”-ო, _ ბრძანებს პოეტი და ქართული ლიტერატურის უკლებლივ ყველა მკვლევარი ურყევ ჭეშმარიტებად სახავს აკაკის აზრს. ისმის კითხვა: თუკი ერთ შემთხვევაში უყოყმანოდ ვუჯერებთ აკაკი წერეთელს მსგავს საკითხთან დაკავშირებით, რატომ ვუცხადებთ უნდობლობას ვაჟა-ფშაველას, როცა მას კორექტივი შეაქვს სხვის შეცდომაში? როგორც ჩანს, ამ უნდობლობამ მართლაც “იბარტყა” და ამის წყალობითაა, რომ ქართული ლიტერატურის ისტორიკოსთა ნაწერებში ვაჟა-ფშველას ბიოგრაფიასთან დაკავშირებით არაა გათვალისწინებული თვით პოეტის თხოვნა და ცნობა.
ალექსანდრე ხახანაშვილი, ჯერ კიდევ 1913 წელს, ვაჟას დაბადების თარიღად 1859 წელს აცხადებს21, ხოლო ყველა სხვა ავტორი: კიტა აბაშიძე22, ვახტანგ კოტეტიშვილი23, მიხეილ ზანდუკელი24, შალვა რადიანი25, დიმიტრი ბენაშვილი26, აკაკი გაწერელია27, აპოლონ მახარაძე28, გრიგოლ კიკნაძე29 1861 წლის 14 (26) ივლისს მიიჩნევს. ძირითადად ასეთია ვაჟა-ფშაველას ბიოგრაფიის ერთ დეტალის _ დაბადების თარიღის _ შესახებ არსებული ფაქტობრივი მხარე.
ჩვეული პატიოსნებით, პოეტი დამარწმუნებლად აღწერს თავის ბიოგრაფიას დაუმთავრებელ, მაგრამ ბრწყინვალე, ავტობიოგრაფიული ხასიათის ნაწარმოებში “ჩემი წუთისოფელი”, მოთხრობაში “მოგონება”, ხოლო ბოლოს “მცირე შენიშვნაში” (1912) ნათლად გვიდგენს თავისი ცხოვრების ფაქტობრივ მხარეს. “ჩემს წუთისოფელში” პოეტი შთამბეჭდავად აცოცხლებს მკითხველის თვალში თავის ყრმობას, როცა წერს: “რვა წლამდე ვიზრდებოდი ძველ წიგნებზე: “ვეფხისტყაოსანი”, “მზეჭაბუკისა და ჯიმშედის ამბავი” (ჩუბინაშვილის ქრესტომათია), გრიბული ჟორჟ ზანდისა შეიქმნა ჩემს საყვარელ წიგნებად”. მამამისის, მღვდელ პავლე რაზიკაშვილის მიერ ჩანერგილი სიყვარული ძველი და ახალი აღთქმის წიგნებისადმი ლაღი წარმოსახვის, გამორჩეული ნიჭიერების ყმაწვილის ფანტაზიას აღვიძებდა: “ჩემს ყურადღებას იზიდავდა დავითისაგან გოლიათის დამარცხება, სამსონ ძლიერის მოქმედებანი, ძმათა მაკაბელთა თავდადება და სხვ.” “უნდა მოგახსენოთ, რომ ჩემი თავი სამსონ ძლიერად მყავდა წარმოდგენილი,” წერს პოეტი და იქვე მიუთითებს: “რვა წლისა თელავის სასულიერო სასწავლებელში მიმაბარეს” (“ჩემი წუთისოფელი”), ხოლო მოთხრობაში “მოგონება” ვაჟა აღნიშნავს, რომ თელავში კლასში ასაკით ყველაზე პატარა ყოფილა; ამიტომაც პატარა ლუკას უადგილობის გამო ბუხარში სვამდნენ: “ბუხარი იყო ჩემი სკამი მთელი ორი წელი, რადგან ადგილი აღარ იყო შეგირდისათვის და ერთთავად ნაცარში ამოგანგლული დავდიოდი”-ო (“მოგონება”, 1888). მისი თქმით, “ამ სასწავლებელში ყოფნამ ჩემს გულსა და გონებას ვერაფერი შეჰმატა, ჩემს ფანტასიას, გონების მოთხოვნილებას ვერ აკმაყოფილებდა ლათინური და ბერძნული ფრაზების ზეპირობა” (“ჩემი წუთისოფელი”).
ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ თუ შემდგომში მეტრიკული ჩანაწერის _ ნათლობის მოწმობის გადასწორებაზეა საუბარი, ვაჟას კი არ დააკლეს დაბადების წელი, არამედ მოუმატეს, იმიტომ, რომ იმ დროს, რვა წლის ასაკის ბავშვს სასწავლებელში არ იღებდნენ. ოჯახში მდიდარ სულიერ საზრდოს დაწაფებული, არაჩვეულებრივი მონაცემების ლუკა რაზიკაშვილის სასწავლებელში ადრე შეყვანა, როგორც ჩანს, თავად მაძიებელი სულის, მკვირცხლი გონების, განათლებისა და წიგნის ტრფიალ პავლე რაზიკაშვილისათვის გარდაუალ აუცილებლობად იქცა. ძნელი იყო ბიბლიას, ქართულ და ევროპული კლასიკის ნიმუშებს ნაზიარები ყმაწვილის თვითდინებაზე მიშვება და უსისტემო გარემოცვაში ყოფნა სახლში. მით უფრო, ამ პირობებში დაბადების მოწმობის შედგენა, ფშავში თავისი მდგომარეობით ცნობილ ისეთი სასულიერო მოღვაწისათვის, როგორიც პავლე რაზიკაშვილი იყო, პრობლემას არ წარმოადგენდა, რაც მან, როგორც ჩანს, განახორციელა კიდეც. ამიტომაცაა ვაჟა, როცა შესაძლებლობა ეძლევა, დაჟინებით შეახსენებს მკითხველს, რომ ის 8 წლისა მიაბარეს სასწავლებელში...
ამრიგად, პოეტი დაბადებული არის არა 1861 წლის 14 (26) ივლისს, არამედ 1862 წლის 15 მაისს.
ბოლოს და ბოლოს, ვისაც სურს ნდობა გამოუცხადოს გენიალურ ვაჟას, უნდა ირწმუნოს სხვადასხვა კონტექსტში წარმოდგენილი ნაამბობი და რეპლიკა, რომელიც ცხრა ათეულზე მეტი ხნის წინ, 1912 წელს, გამოაქვეყნა დიდმა პოეტმა.
ყველა ქვეყანაში მეტ-ნაკლებად ძნელია გენიოსის ბედი, მაგრამ ჩვენში კი უფრო მეტად, რაც ვაჟას ბიოგრაფიის გარშემო არსებული ამ მცირე დეტალის გახსენებამაც ცხადყო. არაერთგზისი მინიშნება-განცხადების მიუხედავად, ერთიანად ქართულმა საზოგადოებამ (იშვიათი გამონაკლისის გარდა), თავი დაიყრუა გენიალური პოეტის ნაწერებში გაცხადებული ფაქტებისა და თვით მისი კატეგორიული თხოვნის მიმართ, რაც, სამწუხაროდ, კიდევ ერთხელ დასტურყოფს მწარე რეალობას: საქართველოში თურმე დღემდე უფრო მეტად ენდობიან და პატივს მიაგებენ ცარისტულ ბიუროკრატიულ სამყაროში კანცელარისტთა მიერ გაცემულ ბეჭდიან ქაღალდს, როგორც სიმართლის უმაღლეს ინსტანციას, ვიდრე გენიოსის სიტყვას...
რასაკვირველია, ესეც, ტოტალიტარიზმისა და ნეოტოტალიტარიზმის ხანაში, ქართველთა ცხოვრების ძნელბედობის პირობებში, სანიმუშოდ გახედნილი, ანუ როგორც ერთგან პოლ ვალერი ბრძანებს, “მოთვინიერებული პუბლიკის” ფსიქოლოგიას წარმოაჩენს და დაგვაფიქრებს, რათა მომავალში მაინც ასეთი რამ აღარ უნდა განმეორდეს.
თუმცა ბიუროკრატიულად მომართული პედანტური გონება ყოველთვის იმაზეა ორიენტირებული, თუნდაც ამ მცირე ფაქტის შესწორებამ რა სირთულეები შეიძლება წარმოშვას სხვადასხვა ინსტანციებში. შეიძლება ბევრმა დაგვამუნათოს: ღირს კი ყველაფერი ეს ამად? უნდა ჩასწორდეს სასკოლო და უმაღლეს სასწავლებელთა სახელმძღვანელოებში, სხვადასხვა კულტურულ დაწესებულებებსა (მუზეუმები, არქივები, მწერალთა კავშირი და სხვ.) და თვით საერთაშორისო ორგანიზაციებშიც ვაჟა-ფშაველას დაბადების თარიღთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ა. შ.
რასაკვირველია, ყველაფერი ეს ასეა _ სირთულეები არსებობს და ზოგიერთი უხერხულობანიც, მაგრამ ფაქტი ერთია: ყველაფერ ამაში ხომ დიდი პოეტი არაა დამნაშავე?
ნუთუ არ დადგა ჟამი, ყურად ვიღოთ გენიოსი ვაჟა-ფშაველას მინიშნებანი და ვედრების ხარისხში აყვანილი თხოვნა?!

დამოწმებული ლიტერატურა:

1. Р. Эмерсон, Представители человечества (Шекспир или поэт), Собр. соч. თ. 3. Перевод с английского, 1903, с. 78.
2. Ш. Сент-Бев, Литературние портреты: Критичесие очерки. Перевод с французского. М., 1970, с. 47.
3. ა. მორუა, ჩემი ლიტერატურული ცხოვრების სამოცი წელი. ლიტერატურული ეტიუდები. ფრანგულიდან თარგმნა თ. ქიქოძემ. თბ., 1988, გვ. 25.
4. М. Верли, Общее литературоведение. Перевод с немецкого. М., 1957, с. 165.
5. მ. ვერლი, იქვე, გვ. 162.
6. მ. ვერლი, იქვე, გვ. 160.
7. პ. ვალერი, აზრები, მხატვრული პროზა. ფრანგულიდან თარგმნა ბაჩანა ბრეგვაძემ, თბ., 1983, გვ. 77.
8. ა. მორუა, იქვე, 255.
9. Ж.-П. Сартр, Самое главное для меня – это деиствие, Иностранная литература, 1966, № 9, с. 244.
10. ი. ჭავჭავაძე, სიტყვა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნეშტის გადმოსვენაბაზე, ილია ჭავჭავაძე ლიტერატურისა და ხელოვნების შესახებ, ტ. II, თბ., 1998, გვ. 257.
11. ი. ჭავჭავაძე, იონა მეუნარგიას მომავალი ლექციები გრიგოლ ორბელიანზე, იქვე,
გვ. 149.
12. ი. ჭავჭავაძე, იქვე, გვ. 149-151.
13. თ. ფაჩულია, ნეოტოტალიტარიზმი, თბ., 2003, გვ. 63.
14. ხოსე ორტეგა ი გასეტი, მასების ამბოხი, ესპანურიდან თარგმნა ბაჩანა ბრეგვაძემ. თბ. 1993, გვ. 99.
15. თ. ფაჩულია, დასახ. წიგნი, გვ. 67.
16. ტ. ტაბიძე, ვაჟა-ფშაველა, ქართველი მწერლები ვაჟა-ფშაველას შესახებ, კრებული შეადგინეს იუზა ევგენიძემ, ლადო მინაშვილმა და ჯუმბერ ჭუმბურიძემ, თბ., 2003, გვ. 350.
17. ვაჟა-ფშაველა, ჩემი წუთისოფელი, ვაჟა-ფშაველა ლიტერატურისა და ხელოვნების შესახებ, კრებული შეადგინეს, კომენტარები და საძიებელი დაურთეს გრიგოლ კიკნაძემ, ნიკო ყიასაშვილმა, ვანო შადურმა, ჯუმბერ ჭუმბურიძემ და სოლომონ ხუციშვილმა, თბ., 1967,გვ. 27.
18. ვაჟა-ფშაველა, მცირე შენიშვნა, იქვე, გვ. 206-207.
19 სოლ. ყუბანეიშვილი. ვაჟა-ფშაველა, თბ., 1937, გვ. 46-49.
20. გ. ქიქოძე, ვაჟა-ფშაველა, გ. ქიქოძე, რჩეული თხზულებანი სამ ტომად, ტ. I, თბ; 1963, გვ. 246.
21. ა. ხახანაშვილი, ქართული სიტყვიერების ისტორია, ტფ., 1913.
22. კ. აბაშიძე, ეტიუდები XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან,
თბ., 1962.
23. ვ. კოტეტიშვილი, ქართული ლიტერატურის ისტორია (XIX ს.), თბ., 1959.
24. მ. ზანდუკელი, ვაჟა-ფშაველა, თბ., 1953.
25. შ. რადიანი, ახალი ქართული ლიტერატურა, თბ., 1954.
26. დ. ბენაშვილი, ვაჟა-ფშაველა: შემოქმედი და მოაზროვნე, თბ., 1961.
27. ა. გაწერელია, ვაჟა-ფშაველა, ქართული ლიტერატურის ისტორია, IV, თბ., 1974.
28. ა. მახარაძე, რაზიკაშვილების პოეზია, თბ., 1987.
29. გ. კიკნაძე, ვაჟა-ფშაველას შემოქმედება, გ. კიკნაძე, თხზულებანი ხუთ ტომად, ტ. I. თბ., 2005.

Idea
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Fri Jan 28, 2011 4:25 pm

VAZHA PSHAVELA
(1861 — 1915)
In Georgian poetry, the outstanding and exceedingly original Georgian poet Vazha
Pshavela, is called "The Mountain Eagle". He was born in Pshavi a mountain region, into a
peasant family, in which the traditions of Pshav poetry were reverently conserved. In 1882
Vazha Pshavela graduated from the teachers' Seminary in Gori. A year later he entered
Petersburg University, where he studied law. However, through a lack of means, the poet soon
left the university and returned to his native country, where he made teaching his chief pursuit,
at the same time assiduously pursuing his own studies, He made a deep study of the classics of
world literature and became familiar with philosophic and social doctrines. Despite the fact that
the poet was greatly interested in the cultural and intellectual movement of his time, he
voluntarily left Tbilisi, Georgia's cultural centre, and returned forever to his native hills, to his
village of Pshavi, to the life of a peasant. The poet often wrote his poems by the light of the fire
on his hearth, in his primitive hut.
Vazha Pshavela, together with the well-known Georgian novelist Alexander Qazbegi,
were the first to introduce a fresh theme into Georgian literature — the mountains of Georgia.
The poetic world of Vazha Pshavela is one of exceeding breadth, originality and variety.
The life of the Georgian hillmen (Pshav-Khevsurs), their legendary exploits in battles for the
defence of their native land, as well as their great mythology, are depicted in his works. The
poet's world outlook finds expression not only in Vazha Pshavela's lyrical pieces, but also in his
most interesting poems, "The Snake-Eater", "The Guest and the Host", "Bakhtrioni" and others.
Vazha Pshavela is known as an outstanding master of poetry.


A FEAST

Pour me the wine of liquid flame,
And steep my soul in rubied flow;
Perhaps twill banish cares away,
And tinge with rose this world of woe
Perchance 'twill drown the pangs of life
In Bacchus' horn of nectared fire,
And Fancy find for me a maid
Upon whose bosom I'll expire.
On whirlwind's wing my steed and I
Will cleave the waves of oceans wide.
We'll fly the haunts of mortal man
Where every joy of mine has died.
For death on high is sweeter far
Than life upon the earth below
Which is an urn of buried hopes,
Floating on a sea of woe.


THE SHEPHERD-MAID


On quiet sleep you lie, fair maid,
With curly locks that lure the eye.
What visions, thoughts invade your dreams
As you rest here beneath the sky?
With beating heart and hurrying feet
You pass this forest every day.
Woe if you meet the tiger fierce,
The wolf or bear upon your way!

* * *
A light worn garment hid her form.
Her feet in slippers soft were clad.
The beauty of her arms on which
Her head reposed nigh made me mad.
A sheep-skin sack hung on her back,
A shepherd's rod beside her lay.
She slumbered on and sleep brought her
A short respite from toils of day.
Oblivious of any fear,
No troubled dreams disturbed her sleep,
Yet, for that angel of the woods
I feared, and prayed to God to keep
Her safe from every future pain.
Though I, by fate, am doomed to wander
With dire misfortune all my life,
God, may Thy blessings fall upon her,
For if those eyes are closed by death,
And no more will they brightly glow,
What other fires can warm my heart
Or on it equal joys bestow?
O mounts! O trees! O flowing streams!
On ye I call in humble prayer,
This lass, the angel of my dreams,
From pain and sorrow shield fore'er!


A SOLITARY WORD

I breathed a word that grief had wrought.
It winged its flight into the air,
Then pierced the haunts and souls of men,
And left its tears and laughter there.
It was a word flung from a heart
That knew but misery and tears, —
A word that knew its lowly birth
In throes of agony and fears.
Though nursed by suffering and trial,
It spread and flourished in its flight,
And wondering I beheld it glow,
Adorned in sparkling jewels bright.
And soon upon a throne of gold
It ruled in radiance and might, —
The hope and faith of sunless hearts,
The darkened bosom's torch of light.
I marvelled at that vision fair,
The offspring of my passion's fires;
Resistless was its beauty as
It filled men's souls with strange desires.
I wondered much, and smiled to see
How over souls of men it reigned,
How it had sprung from misery
That birth with tears of blood had stained —
A solitary word of woe,
Abused, objected and profaned.


A SONG

Beyond the river dark thou art.
Between us rushing waters flow.
There is no bridge, no boat have we,
Nor wings to cross the river, so,
I gaze upon thy smiling face
And long to press my lips to thine,
Though well I know I ne'er will hold
Thee in my arms, O dearest mine!
No hope relieves our hopelessness,
Nor lights the brooding darkening sky.
Delusion makes us bitter smile
Through tears that blind the aching eye.
Over the rushing waters wild
My voice takes wing and towards thee flies,
But mingling with the deafening roar
In raging depths it swoons and dies.
It's heart-corroding to behold
The years pass like the stream in sighs...


THE EAGLE

In haughty pride, though wounded sore,
An eagle fought the raven-crow.
The bird in desperation strove
To rise but fell in frenzied woe.
His right wing swept the blood-stained ground;
His bosom shone in crimson glow.
"Alas! you smite, O ravens wild,
When I am wounded, fallen low.
Were I not struck, your feathers black
Would surely deck the plains below!"


DESPAIR

Beneath the shade of a beech tree high
In solitude a violet grew.
It wished to woo the sunbeams gold
And lure them to its realm of blue.
The flower in breathless eagerness
Waits for the sun-rays from on high
And gazes on the sunny world
With wistful sighs and tearful eye.
The violet longs to curtsey low
And dance amidst the sunbeams bright,
To have its pretty head adorned
With rays of shimmering golden light.
The lovely flower droops and weeps;
It heaves a piteous, hopeless sigh,
For to this realm of shadows soft
No rays of sunlight ever fly.
The violet's heart in sorrow breaks
As on the ground it withering lies.
Near by, its dying eyes behold
Sun-lighted flowers dance 'neath the skies.


A SONG

Once there bloomed upon a meadow
Roses, violets, flow'rs of grace.
The gods from urns poured nectared beauty
On the meadow's up-turned face.
Hanging vines and branches wove
Canopies of gold and shade
Through which the sky serenely peeped
And gentle breezes humming strayed.
The bulbul sang of only love;
Nature listened in delight —
I felt joy rise in my breast;
Thrilled at the beauty of the sight.
Captivated by the place
The morrow found me there again...
But alas! the scene was changed
And horror petrified my brain.
The violets and roses were
Lovely; though the bulbul's song
Was as musical and sweet,
Yet my heart in pain was wrung!
Stunned, I saw a sight that made me
Wish my seeing eyes were blind...
Stagnant vapours and black snakes
About the flower stems were twined.


ELEGY

O heart, in dreams I behold thee,
In toils of despair and of pain.
Thy throbbings are wrung by emotions
That torture the heart and the brain.
The sun and the moon shine no longer,
The world lies in darkling and gloom,
And my life nursed by grief and by sorrow
Is shrouded in darkness and doom.
Thus tortured with madness of dreaming,
I curse all my past and my life;
And the heart embittered and weary
Wants but to be freed from the strife.
'Tis torture to live in a land where
The faith of one's sires is profaned,
Where honour and justice have fallen,
Where freedom in darkness is chained.
O where are the deeds of true valour
Our past and our heritage claim?
Thou phantom of glory rise from thy
Grave where is buried thy fame.
O breathe in me, Georgia, the epic
And life-giving fires of thy might!
Infuse in me strength for the struggle;
In pride let my falchion gleam bright.
May the bosom that nursed me to manhood
Curse and blast me fore'er if I fall.
O my heart, that is aching, have courage,
Fight on, though in agony's thrall!


THE SWORD'S COMPLAINT

Rust adorns thee, sword, and mould'ring
Is thy scabbard once so fine.
Where's thy master's arm of iron,
Where's that flashing gleam of thine?'
"On the fatal plain of Shamkor,
He fell dead, with many a wound,
And his blood flowed like a torrent,
Dyeing red the battle ground.
Though he fell beneath the struggle
With the deadly enemy,
Valiant were his deeds and dauntless.
Matchless was his bravery
Foremost was he in the battle,
Smiting, hewing down the foe.
Georgia and a soldier's honour
Made him bear the crushing blow.
A coward's hand has hung me useless
Here to rust in endless night.
Georgia has become a market
Cursed and doomed by venal blight!
I, who proudly fought for freedom,
Now am pawned or sold for gold,
A bartered thing to crown the downfall
Of my country's pride of old.
Many years have passed since
Georgia's Son did whet me till I flashed,
Rendered sharp my blade so deadly,
And with me to battle dashed.
Nor have I heard sounds of trumpets,
Nor the shouts of victory...
I have passed an age thus hanging
Here in rust and slavery."


LETTER OF A PSHAV SOLDIER TO HIS MOTHER

Thy dreams, dear mother, will become
A garden full of happiness.
O weep not so, nor drown thy heart
In languor of grief's heaviness.
Our wounds are healed, and once again,
We're ready for a dubious fight.
The morn we'll greet with battle cries,
With deeds of wonder and of might.
Tamari's sons will flood the skies
With radiance of vict'ry's light,
And with our lives we'll guard and keep
The torch of honour ever bright.
For glory born of fallen pride
We ne'er will barter Georgia's right!
We'll fell the enemy or die,
And ne'er like cowards shirk a fight.
Though now we're far from Georgia, yet,
Our hearts for her with longing sigh.
One thing sends fires through our veins,
As wondering we see on high,
Above a red-fanged field of war,
Upon a flying steed — a knight!
He holds a flaming sword that like
A star of hope shines in the night!
His glowing eyes flash sombre light.
And there midst man-wrought hell and woe
That knight protects our souls from blight!
When all is still and not a sound
Is heard of cannon's deafening roar,
When battle's surging din is hushed,
And thoughts invade my mind once more,
I seem to see thee, mother, combing
Wool in the quiet of the night.
Thy head is bent and tears like torrents
Fall on the carded wool so white.
A homespun 'chokha' wilt thou sew
For me, made holy by thy tear;
No sword can tear it, nor can fire
Burn through the cloth, O mother dear.
And through the long and dreary night
Sleep toucheth not thy tearful eyes.
God grant to happy smiles and song
Be changed thy mournful dirge and sighs.
Farewell! the battle-trumpet rings,
And bids us rush where soldiers' cries
Resound; where blades like lightning blaze
And cannon's volley rends the skies.
But woe! if glory's thrill is o'er
And all our hopes turn to despair!
Woe if the spark of valour's flame
To ashes cold be quenched fore'er!
Perchance the raven black will croak
A dirge of doom o'er Georgia fair!
Farewell! the battle-trumpet rings
And bids us rush where soldiers' cries
Resound, where blades like lightning blaze
And cannon's volley rends the skies.
Farewell! and weep not, for thy son
Will fell the foe or bravely die!




***
From ANTHOLOGY OF GEORGIAN POETRY

Translated by VENERA URUSHADZE

STATE PUBLISHING HOUSE «Soviet Georgia»
Tbilisi
1958 – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000091/Anthology%20of%20Georgian%20poetry.pdf
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Fri Jan 28, 2011 4:26 pm


Vazha-Pshavela. Photo by Alexander Roinashvili

Vazha-Pshavela (Georgian: ვაჟა-ფშაველა) (July 26, 1861-July 10, 1915) is the pen-name of the Georgian poet and writer Luka P. Razikashvili (Georgian: ლუკა რაზიკაშვილი), a classic of the new Georgian literature.
He was born in a small village Chargali (Pshavi mountainous province in Eastern Georgia). He graduated from the Pedagogical Seminary in Gori and then during two years he was unattached student of the St. Petersburg University (Russia). Afterwards he returned to Georgia and worked as a teacher of Georgian language.
Vazha-Pshavela was author of many literary works (Poems: "Aluda Ketelauri", "Bakhtrioni", "Gogotur and Apshina", "Host and Guest", "Snake eater", "Eteri", "Mindia", etc.). Poems and narrative stories of Vazha-Pshavela are published in more than 20 languages.
He was a representative of a National-Liberation movement of Georgia.
Vazha-Pshavela died in 1915, in Tbilisi. - http://en.wikipedia.org/wiki/Vazha-Pshavela





THE SNAKE-EATER
A Poem by Vazha Pshavela


Translated from Georgian into English by Venera Urushadze


(An assembled group of Khevsuris are amusing themselves by drinking and singing in honour of warriors whose deeds have made the world wonder. They sing songs of praise to the accompaniment of softly humming panduris. Sitting with them is a pale-faced, grave and dignified figure. Strange tales are told of Mindia's past)

For twelve years Mindia was held
A captive by the Kajis fierce.
Estranged from home, from friends and kin,
He spent his dreary days in tears.
Thus moments, hours, weeks and months
Through tedious seasons led him on,
Tied to a rope of misery
From blasted hopes and evils spun.
Thoughts of his distant native land
Like balm flowed o'er his maddened brain.
He shut his eyes, and lo! there glowed
The land of Khevsuri again.
Dim visions of her snow-capped mounts,
Her winding paths and murm'ring streams,
His parents, kin and cherished friends
Invaded all his thoughts and dreams.
His lowly hut now seemed to him
A paradise beneath the skies...
And as he thought and pined for home
Sobs burst from him, tears filled his eyes.
With time he lost all faith and hope
Of ever seeing home again,
And longed to find relief in death
From all his miseries and pain.
…..
Once o'er a blazing fire he saw
A cauldron full of serpent's meat.
It was the Kajis' choicest dish
Which they with relish oft would eat.
Now Mindia believed if he
Ate of the loathsome meat, 'twould turn
To poison in his veins and every
Fibre of his body burn.
He ate one piece, and sickness smote
His every nerve: a chilling sweat
Ran down his face, and he could scarce
Repress the horror that he felt.
But suddenly it seemed to him
That from above flowed splendent light
And spreading through his veins he felt
A surging stream of strange delight.
New wisdom pierced his wond'ring brain;
He saw the world with different eyes,
He saw it smile, he heard it speak,
He knew the meaning of its sighs.
All things that breathed or lived had tongue,
Held converse soft in language strange;
And as he learned their secret thoughts
He wondered much at all this change.
Though Mindia's now sharpened eyes
In deepest hell and darkness crept,
Though earth and sky and forest, mount,
Communed with him or silent wept,
No wickedness or evil thought
Entered his noble heart or brain.
Thus skilled in Kajis' mystic art
He strove to banish every pain.
All feared his superhuman powers,
His God-like strength and piercing eyes.
The Kajis fumed and burst with rage
To see the mortal rendered wise
Inspired, full of life and courage,
No more did Mindia despair.
He cherished now the hope of breaking
The chains of slavery fore'er.
…..
Soon Mindia became renowned
In Pshav-Khevsuri; and his fame
"With time increased, and far and wide
Was spread the glory of his name.
Th'illustrious Queen Tamari smiled
In pride and blessed him from on high
And said: "Though strong the enemy,
His might will Mindia defy,
And naught can crush Pshav-Khevsuri
As long as Mindia is alive,
For with his powers he'll overcome
The foe however hard it strive."
He snatched from gaping jaws of death
The wounded, sore, nigh cleft in twain,
Restored to health the dire diseased,
Relieved all suffering and pain.
And Pshav-Khevsuri's soldiers brave
Stood ever ready for a fight.
Thus all praised Mindia the grave,
His wisdom and his deeds of might.
…..
'Twas early spring. The world awoke
From hoary winter's sleep profound,
In fields the flow'rs breathed fragrant balm,
The hills with verdure fresh were crowned.
The scented buds with bursting smiles
Peeped forth through emerald and dew.
And Mindia with throbbing heart
Roamed mount and vale 'neath heavens blue.
He loved to be with trees and flowers,
With twitt'ring birds and butterflies;
And nature, lovely as a bride,
Saluted him with joyous cries.
The flowers blushed like virgin maids
As each its heart to him unveiled,
The trees and grass with rustling swayed,
And Mindia with gladness hailed.
He saw them tremble as they heard
The fondling breezes whisp'ring love,
And hearkened to the birds as they
Disburdened their full souls above.
He knew the longings of their hearts,
Their troubles, dreams and all their fears;
Their wish to bring relief to man
Made Mindia shed happy tears.
He learned what root and herb distilled,
A soothing balm, for grass and flowers
Begged him to pluck them, and thus heal
"Wounds by the magic of their powers.
The songs of birds were more to him
Than melody or sweetest sound;
It was the language of their hearts
That in his soul a refuge found,
Oft Mindia, with axe in hand,
Went to the forest for some wood,
But as lie raised his axe, a voice
Broke through the forest's solitude.
In cries that shook the frightened leaves
He heard the pleadings of the tree?
It brought deep anguish to his heart
And made him suffer bitterly.
"Thou hast an axe, and strong thou art!
Why strike me down and kill me so!"
Strength ebbed from him, his slack hand fell,
The axe dropped on the ground below.
He stood bewildered as the trees
All wept and pleaded for their lives.
Their tears seemed drops of blood to him,
Their sighs cut through his soul like knives.
Thus Mindia went slowly home,
Unhappy and with troubled heart.
He bent before the fireside low
And raked the dying embers lest
The fire extinguish and expire,
Then brought some twigs and heaps of hay
To feed the flick'ring feeble fire.
He called together all the folk.
"The trees feel joy and pain," said he,
"Cut them not down! Use only twigs
And straw for fire, I beg of ye."
In this all thought him queer, for they
Said: "God has made all things to be
A blessing for the mortal man."
None hearkened to him, and the tree
Was cut. And to this very day
Man fells the tree and thanks the Lord.

…..
(It was a holiday, and the Khevsuris were gathered together. They praised Mindia's wonderful powers. But Chalkhia, wished to prove to them that Mindia was an impostor and only pretended to be superhuman. He said that Mindia differed in nothing from them; that the plants and animals were created by God for man's use, and Mindia's talk was all nonsense.
Many agreed with Chalkhia. Mindia, who was sitting in their midst, paid no attention to those about him. Tears were in his eyes; no one could understand why. When asked the reason for his tears he pointed to two birds that were perched on the branch of a tree near by. One of the birds, he said, was telling the other of the death of their little nestlings. The mother-bird was weeping.
And as the Khevsuris looked up, the bird suddenly dropped down on the ground before them dead with a broken heart. All were astounded, and those who had doubted Mindia's powers now believed in him the more. But nevertheless, they continued to hunt and cut down trees.
The enemy invaded the country many times, but thanks to Mindia victory was always on the side of the Khevsuris.
In the meantime Mindia had married. He was obliged to hunt and cut down trees in order to feed and keep his wife and children warm. And here began the tragedy of Mindia's life.
He felt, as he continued in the ways of man, that lie was gradually losing his wonderful powers.
Nature soon spoke to him no more.
It was early morning. From Mindia's hut could be heard the voices of Mindia and his wife Mzia. He was blaming her for all the misfortunes of his life, and in bitter words expressed his regret at having married her. Mzia reminded him of how he had wooed and loved her. She tried in vain to make him see that she and her children were not the cause of his suffering. He then confessed that he had lost his magic powers and expressed his fear for the welfare of his
country.)

The world was wrapt in flimsy veil
As from the sky poured sheeted rain;
Down mountain sides the waters sped
And serpent-like flowed on the plain.
The leaves received in patters soft
The hissing rainfall from the sky.
Each flower beneath the raindrops shone
Like Queen Tamari's sparkling eye.
The sheep like gems adorned the hills,
Sweet-scented was the air and bright;
And hearts rejoiced as nature poured
Abundant beauty and delight.
Fair is the world, yet troubles kill
All joy within the human breast.
Countless the wretched, but man knows
But few, and cannot see the rest.

Dark forms of hurrying men were seen,
From far resounded shouts and cries:
"Where is our leader? Seek him, quick!
Find Mindia, the ever wise!
The bridge, o'er Arghun is destroyed
By the advancing enemy.
We must with courage beat them back,
From Scythians our country free!"
Khevsuris thronged upon the field
Made ready for the coming fight.
In every breast there burned a flame —
Lore for their country's honour bright.
Now after many years of peace
The foe, athirst for combat new,
Had once again besieged the land
And Khevsuris in tumult threw.
The Pshav-Khevsuris ready stood
Awaiting for the morning light.
Shields, swords and falchions like a sea
Of flashing silver lit the night.
Each knew that if the leader of
The Scythians were captive made,
'Twould free the country and the world
Of one who like a threatening blade
Was harbinger of tears and woe.
The hero's name in every heart
Would like a torch forever glow.
Brave women with their children went
To towers where they in haste prepared
Some food and wine in sheep-skin sacks
With anxious hearts and loving care.
…..
Twilight its mantle gray spread o'er
The valley, field and mountain high,
Flow'rs drooped in prayer as evening strewed
Her purple shadows from the sky.
Aragvi hummed in solitude,
The landscape faded from the sight,
Loud voices rent the twilight's gloom
And broke the stillness of the night.
"Pshav-Khevsuris, unsheathe your swords!
Crush down th'usurping enemy!
Your threatened country needs you now,
Fight valiantly for victory!"

'Twas dark. No shepherd's whistling clear
Was heard to cheer the gloomy night.
Dark forms were seen, and things of worth
Were hid away from human sight.
The sheep were led to safety, then
The folk to shelt'ring forts retired.
All wait impatient for the dawn
With faces set and hearts afire.
…..
On Khakhmat's sacred altar gleamed
A candle's quiv'ring feeble light,
Its yellow rays embraced the trees,
Expiring there in sheer delight.
At times the light gleamed brighter still
And flung the shadows black aside,
Then, like a soul in agony
Of death, it flickered low and died.
Enough remained of sombre light
To see two figures on the plain;
One held a blood-stained sword, and on
The ground there lay a bullock slain.

Berdia

"God's blessings on thee, Mindia,
Upon thy faith and sacrifice,
May He thy ardent prayers receive
And hearken to thy endless sighs.
Thou art the comfort of our lives,
The Pshav-Khevsuris' faith and pride.
Heaven and earth extol thy name
With hymns that echo far and wide.
I wonder much, my Mindia.
To see thee here both night and day.
What troubles thee, what hast thou done
Thus ceaselessly to weep and pray?
To God we owe immortal thanks,
His praise resounds beyond the skies;
May He forgive me, but thy ways
Exceed all bounds of sacrifice!"

Mindia

"A bullock, ox, three cows have I
As offerings to our Lord on high;
Perhaps He'll hearken to my prayers
And heal the wounds that make me cry."

Berdia

"What wounds, my man, can trouble thee,
What pain concealed makes thee despair?
Thou hast the power to cure all ills
With magic herbs and cordials rare."

Mindia

"My tongue is tied, no words can ever
Express why I thus anguished groan.
'Tis easier to speak of troubles
Endured by others than one's own.
Does he who gold and silver hoards
Open his purse for all to see?
O woe! Pshav-Klievsuri is doomed,
Condemned by destiny's decree."

Berdia

''Thou art our pride, our only hope,
The idol of Khevsuri's heart.
Thou art the favoured son of God,
Schooled in the powers of magic art.
When man by illness is oppressed,
And sorrow wrings his tortured soul,
Thy wisdom banishes his woe,
Thy powers restore him, make him whole."

(Mindia knelt before the altar and with upraised hands pleaded to God to heed his prayers and bring him back to grace again.)

…..
Down poured the rain in hissing sheets,
The skies frowned o'er the darkened world,
The rumbling sound of loosened rocks
Was from the depth of midnight hurled.
The thunder pealed, then rumbled on,
The high winds howled as if in pain,
The grass and flowers drooped low in fright,
And shuddered 'neath the trampling rain.
On Khakhmat's rock no more was seen
The feeble gleam of candle-light.
No more did they who weeping prayed
Kneel there that awe-inspiring night.
The sacred altar stood unmoved
As winged fire in the heavens flashed.
Below the haughty Aragvi
Upon the cliff in fury dashed.
…..
(Women were seen in a tower praying for the welfare, of their country and their men. Mindia's wife, Mzia, was also there. She looked troubled. She confided to Sandua (a Khevsuri woman) how Mindia had changed of late. She told her of a dream she had had):

"I saw a vision in my sleep
So turbulent and full of dread,
That ill-forebodings fill my mind
And o'er my heart their poison spread.
A furious storm raged o'er the land,
Black clouds drew down the weeping sky,
The lightning leaped from peak to peak,
And deaf'ning thunder rolled on high.
I almost screamed in fear to hear
Such groans of driving wind and rain,
To see such bursts of blinding fire,
Such tumult wild and hurricane.
Confusion swelled; the sky and vale
All seemed to mingle in a maze
Uniting hell with earth's despair.
But suddenly in lightning's blaze
The mountain shook and overturned;
The shattered trees and rocks were whirled.
Convulsively into the air,
Then into chasms dark were hurled.
A fiercer blast the valley shook,
Cataracts from the skies descended;
Upon the plain, with sullen roar,
The waters swelled and upwards tended.
A horrid noise was heard above
A roar that rent the stifling air,
Lamentings wild in dread of death
And anguished cries of great despair.
Shields, swords and corpses floated on
The surging waters of the flood;
And none there was to weep and mourn
Over the dead with tears of blood.
The house from where I saw this hell
Stood safe upon a rocky place,
But soon the waters curled, and lo!
The cliff was shattered at its base
And in one mass of wreck was swept
Away upon the rushing tide.
I screamed in terror as I felt
Myself into the waters slide.
Thus caught in Satan's frenzied whirl
I rent the air with cries for aid;
Pressing my children to my breast
"With bursting sobs to God I prayed.
I tried to clutch the shore, but woe,
It spurned my clinging, trembling hand!
Then o'er the faces of my babes
I flung a veil to hide the land
Where features black and blood-shot eyes
Of doom-wrought men I saw with fright.
Into the wild insurgent stream
They pushed me back with all their might.
"Tis doom to land upon this shore!
God's will be done!' they loudly cried,
'Go swiftly back before 'tis late,
And follow thou the rushing tide!'
Just then before me I beheld
Mindia on the waters fleet.
He turned to me and sadly smiled;
Then spoke in accents low and sweet:
'Forgive me if I wronged thee with
My bitter words, beloved mine.
Thou seest the Wheel of Fortune turn,
Yet do not weep for me nor pine.
Tend well our children, shield them from
Life's bitterness and misery.'
Ah me! that dream forebodeth ill.
Fear makes me writhe in agony."

(The Khevsuris were ready for the coming fight. They wished Mindia to lead them and did not believe him when he told them that he had lost his powers. They vowed that without his leadership they would not fight. He yielded. The place he chose for battle gave rise to apprehension and fear, but having sworn they had no way but to obey.)

Two days and nights beyond the mount
The battle raged in deadly swell.
Tigers with lions fiercely strove
In gaping jaws of roaring hell.
As gleams of steel flew dazzling o'er
The struggling mass upon the field,
Heart-rending groans and cries were heard
Above the clash of lance and shield.
Who will to death his glory yield?
Who'll breathe his last upon that plain?
Who'll find renown and victory there,
And freedom for his land regain?
Five Khevsuris with faces grim
Stole from the field without a sound.
They bore a burden o'er the mount
And laid it gently on the ground.
It was a wounded warrior,
A Khevsuri whose bleeding head
Was with a kabalakhi bound,
And o'er whose face death's pallor spread.

The Khevsuris

"Why rush into the jaws of death,
And like a madman fight in vain?
The truly wise and prudent chief
Should for his land his life retain;
For who can tell, the odds may turn,
And we may drive them back again."
They turned and rushed beyond the mount
With waving swords and hearts aflame,
Athirst for triumph o'er the foe
With deeds that claim immortal fame.
'Tis agony to yield to death
One's vital breath and God-like clay,
Yet better feel the pangs of death
Than one's own country to betray.
Let cowards hide their trembling frames
Beneath a woman's dress of shame;
But he who braves the foe will live
Immortal on the page of fame.
Meanwhile Mindia gnashed his teeth
As he lay there beneath the skies,
For disappointment and despair
Burst forth in smothered groans and cries.
He struggled long to free his hands
From bonds that cut into his flesh.
He longed for death upon the field
Of battle, not within this mesh.
When Mindia unloosed his hands
And staggered to his feet again,
Fire raged in every wound of his
And made him wince with awful pain.
A sudden terror froze his blood,
He scarce believed his staring eyes,
For he beheld the village glow
In blazing flames that lit the skies.
Aghast was he to see this sight.
Cold sweat in drops o'erspread his brow.
Hope died within his inmost heart,
And crushed he wavered 'neath the blow.
His stony eyes were past relief
Of soothing 'tears'; cold anguish tied
Him to the spot; his fingers still
Closed on the dagger at his side;
No prayer he dared to murmur as
He looked up towards the crimson sky.
A sudden flash, — then Mindia
Sank down without a word or sigh.
He lay upon the soft green grass;
As if in slumber he reclined;
Blood flowed in streams upon the ground
And there the grass with blood was lined.
The waning moon in sorrow gazed
Upon the lifeless form below.
She cast o'er him a silver veil
And drooped her head in silent woe.
The breeze came blowing down the steep,
With silver moonbeams gaily played,
Then for a moment stopped to gaze
Upon the blood-stained deadly blade.
It touched the unsheathed dagger's point,
Whirled round the upturned fallen shield,
Then flirted gaily with the grass
And whistling danced across the field.

THE END


From ANTHOLOGY OF GEORGIAN POETRY

Translated by VENERA URUSHADZE

STATE PUBLISHING HOUSE «Soviet Georgia»
Tbilisi
1958 – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000091/Anthology%20of%20Georgian%20poetry.pdf

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Fri Jan 28, 2011 4:57 pm

Vaja Pchavéla

L'Hȏte et l'Invité

Voici une traduction du celebre poème de Vaja Pchavéla (de vrai nom Luka Razikashvili, 1861-1915), traduit par Gaston Bouatchidzé, et publié dans Vaja Pchavéla — Le Mangeur de Serpent et autres poèmes, traduit du géorgien et préfacé par Gaston Bouatchidzé (Publications Orientalistes de France/Editions "Radouga", Moscou: 1989).

I

Enfoui dans la nuit opaque
Et affadi par les ténèbres,
Le pays montagneux des Kistes
Se hérisse en trônes rocheux.
Une rivière crie sa peine
Au fond d'un défilé obscur.
Les montagnes se sont penchées
Et se débarbouillent, pensives:
Plus d'un expira sur leur sein,
L'eau ne les lave pas du sang.
Cet homme qui suit son chemin
Veut verser le sang de son frère.
Je dis chemin. Mais quel chemin?
Le sentier contournant les rocs
N'est pas facile à emprunter:
Un pied y frôle l'autre pied.
Le village kiste domine
En nid d'aigle le défilé:
On a du plaisir à le voir,
Comme le giron d'une femme.
Le brouillard noir s'est assoupi,
Insoucieux, à son chevet.
Il prête une oreille attentive
Aux rumeurs à peine distinctes.
En visite pour peu de temps,
Cet hôte s'en ira demain
Par-delà les hautes montagnes,
Les chaînes couvertes de glace.
A son approche, le spectacle
Du monde d'estompe ou s'efface.
Si, en égarant un chasseur,
Il le fait pleurer de dépit,
Il réjouit loup et larron,
Qui aiment errer dans la nuit.


II

D'une montagne on fait rouler
Un bloc détaché de rocher.
Le voyageur lève la tête,
Ne voit que le versant désert,
Puis prête l'oreille et entend,
Au bout d'un instant, le fracas.
Faisant preuve de vigilance
En prévision d'une agression,
Le voyageur scrute, angoissé,
Le sentier et ses alentours,
Et voit venir à sa rencontre
Un homme a canne bifurquée
Qui traîne un objet après lui
Dans une nuée de poussière.
L'inconnu paraît silencieux
Et ne desserre pas ses lèvres.
Le canon de son fusil brille
Comme la rosée à l'aurore.
― Qui es-tu? De quelle tribu?
Qu'as-tu à errer à cette heure?
― Qui veux-tu que je sois? Chasseur
. Mais toi, tu me parais peu sûr.
― Peu sûr? Qu'est-ce qui te le dit?
Pourquoi me taxer de ce mot?
Parce qu'à l'instar de toi-même
J'erre dans ce pays rocheux?
Je suis un chasseur comme toi,
Mais aujourd'hui je marche en vain.
― C'est ce qui arrive aux chasseurs,
Mais tu ne dois rien à personne.
― Sinon que je me traîne à peine:
Mes pieds sont devenus de plomb.
J'ai grimpé sur tous les rochers,
Je n'ai pas omis de ravin.
Le brouillard noir est descendu,
La brise du soir s'est levée:
Elle hurlait dans les crevasses
Sur un air de loup affamé.
Je ne distinguais plus la route,
Le précipice me guettait.
Novice dans cette contrée,
J'ai perdu l'orientation.
Plus d'une fois par un faux pas
J'ai inquiété le gibier:
Le cerf me fuyait et l'aurochs
Cornait de ses cornes le roc.
Mais ce qui me mortifiait,
C'était que je n'y voyais goutte,
Sans parler de tirer un coup,
J'hésitais à faire deux pas.
S'approchant de notre chasseur,
L'inconnu dit, conciliant:
― Bonjour, ami! Ne te plains pas
Et ne te méfie pas de moi.
― Bonjour à toi. Je te souhaite
D'abattre ton gibier au saut.
― Tu te plains? Voici du gibier ―
Et de lui montrer un aurochs,
Silencieux dans sa gibecière,
Atteint par la balle mortelle. ―
D'ailleurs, comme entre camarades,
Partageons l'animal en deux
Et que les parties soient égales,
Je ne veux pas un brin de plus.
Je t'invite à passer la nuit,
Ma maison n'est pas loin d'ici.
Veux-tu bien me dire ton nom,
Ami, de quel terroir es-tu?
Ne t'en fais pas, car Dieu pourvoit
Aujourd'hui à ta nourriture.
Il paraît que tu as ta part
A l'aurochs que je viens d'abattre.
Je ne suis pas d'humeur à rire
Et je ne veux pas te flatter.
S'il n'en est pas comme je dis,
Qu'est-ce qui t'a conduit vers moi?
Honni soit celui qui voudra
Te priver de quoi que ce soit!
Mais tu ne m'as pas dit ton nom.
A te voir, tu parais Khevsour.
― Je m'appelle Nounoua, frère,
De la campagne de Tchié,
Répondit Zviadaouri
Qui dissimula son vrai nom.
Comment faire autrement? Le brave
Etait connu dans le pays
Pour avoir versé du sang kiste
Et tranché de nombreuses dextres.
― Maintenant que tu sais mon nom,
Veux-tu bien m'apprendre le tien?
― Je me prénomme Djokola,
Mon nom est Alkhastaidzé,
Entre nous deux il n'y aura
De parole mal entendue.
Avec sa tour et son enceinte,
Ma maison est à Djaréga.
Tu passeras la nuit chez moi,
Je t'y conduirai en personne.
L'accueil qu'on t'y réservera
Ne sera pas, du moins, mauvais.
A toi de décider, mon frère,
Où tu t'en iras dès demain.
Je te confierai mes soucis
Et tu me feras part des tiens.
― Là où je n'ai pas labouré,
Tu me convies à la récolte?
Abattu, entamé par toi,
Cet aurochs te revient de droit.
Je ne refuse pas ton offre
Et je t'aiderai volontiers
A porter ton aurochs, mais sache
Que je ne prendrai pas de part.
Ils écorchèrent l'animal
Et partirent pour Djaréga.
En route ils parlèrent beaucoup,
Firent plus ample connaissance.


III

Les tours du village apparaissent,
Les mâtins aboient ça et là,
Les têtes des enfants curieux
Se font voir à travers les portes.
On distingue les silhouettes
Des maisons en pierres de taille.
― C'est ici que vit ma famille,
Voici ma maison et ma tour.
Viens comme un frère chez un frère,
Comme un parrain chez son compère.
Djokola appelle sa femme:
― Ouvre-nous la porte, viens voir! ―
Lui dit-il avec la fierté
D'un hôte pour son invité.
Ils attendent dans l'antichambre,
La braise crépite dans l'âtre
Et un vieillard, près du foyer,
Touche des doigts le tchongouri.
Il chante à voix basse les gestes
Et les exploits de ses aïeux,
Dit comment ils vengeaient le sang
Versé par les Khevsours, les Pchaves,
Il couvre d'éloges la dextre
Des guerriers sans peur ni reproche.
Une beauté vêtue de noir
Au corps svelte de peuplier,
Une étoile tombée du ciel
Fait son entrée dans l'antichambre.
― Voici notre invité, chérie,
C'est le seigneur qui nous l'envoie.
L'accueil qu'il recevra chez nous
Dépend, dès ce moment, de toi.
La femme salue l'invité:
― Que la paix demeure avec toi!
― Que la paix soit dans ce foyer,
Qu'elle protège ta famille!
La maîtresse de la maison
Reçoit l'armure et prie d'entrer:
Djokola précède son invité
Et sa femme suit les deux hommes.
A part soi Zviadaouri
Se réjouit d'avoir un frère.


IV

Le vieil homme de tout à l'heure
A la chevelure blanchie
Se relève d'un bond agile
Propre à un tigre des rochers.
Il ne peut enfreindre la règle
D'après laquelle un étranger
Se trouvant chez des connaissances
Rend hommage à leur invité.
Mais à la vue de l'inconnu
Ses traits deviennent gris de loup
Et l'on peut sans difficulté
Lire le fond de sa pensée.
Le Kiste âgé reçoit sans joie
La visite de l'étranger,
Son visage ne cache pas
Les battements furieux de son cœur.
Il tend la main vers son poignard,
En tâte même la poignée,
Mais dans la demeure d'autrui
On n'a pas à faire scandale.
Sans dire mot il se retire
En se mordant à sang les doigts.
Dehors il frappe trois fois
Du plat de sa main la poitrine.
Puis il fait le tour des maisons,
Enduisant de poison sa langue:
"Kistes, notre ennemi mortel
A pénétré chez nous de nuit.
Sans doute Djokola ignore,
Ne l'ayant jamais rencontré,
Qu'il offre l'hospitalité
Au buveur de sang de nos proches,
A celui qui se rassasie
La moelle de nos os rongés.
Aujourd'hui qu'il est parmi nous,
Réservons-lui un mets amer.
Un des nôtres qu'ils ont tué
N'est pas vengé depuis l'été.
Est-ce que je ne dis pas vrai,
Est-ce que ma parole est fausse?
A notre adversaire d'apprendre
Que notre race a ses assises.
Mais je ne peux réaliser
Comment Djokola a-t-il pu
Ouvrir sa porte à l'ennemi?
N'a-t-il pas perdu sa cervelle?
Qu'un flot de vinaigre s'écoule
Du nez de Zviadaouri!
Sinon, remettons à nos femmes
Et le sabre, et le bouclier!"
Les fils des Kistes sont émus,
Chacun ceint son sabre tranchant,
Le village entier est en branle:
Homme et femme, enfant et vieillard.
Pour venger leur défunt, ils doivent
Immoler Zviadaouri.
D'après la règle, il faut l'abattre
Sur la tombe de la victime.
On désigna un villageois
A qui on enjoignit d'aller
En bon voisin chez Djokola:
Sans rien dévoiler du dessein,
Il devait s'y conduire en frère,
Soutenir la conversation,
Partager le souper, apprendre
Où allait coucher l'invité.
La nuit même on saisirait l'homme
Et on le lierait sans procès.
L'air enjoué, le propos doux,
L'éclaireur vient chez Djokola,
Vante son hospitalité,
Ne s'attriste pas un instant.
Avec le silex du sans-gêne
Il fait étinceler sa langue.
Cependant, caché aux regards,
Son cœur n'a que fiel et poison.
Le souper est terminé. L'hôte
Admire en son cœur l'invité.
Djokola se dit à part soi:
"Il paraît être un homme sûr.
Aujourd'hui nous nous observons,
Demain nous fraterniserons."
Djokola montre à l'invité
Son lit de natte qu'il lui cède.
― Merci, lui répond celui-ci,
Permets-moi de décliner ton offre.
J'ai l'habitude de dormir
Au grand air, sur la véranda.
L'observateur n'en veut pas plus,
Son but est désormais atteint,
Le souhait secret de son cœur
Est satisfait on ne peut mieux.
Joyeux, il s'en va annoncer
La nouvelle au village entier.
Maître Renard se réjouit,
Découvrant le perchoir du Coq.


V

― Allons, femme, dépêche-toi,
Apporte-moi sabre et poignard,
Il n'est pas temps de plaisanter,
L'armée ennemie nous attaque!
Tout en jurant fraternité,
Notre invité doit préparer
Une invasion de la contrée
Par l'armée que j'entends marcher.
Chut, femme! Je me suis trompé...
Ce sont nos Kistes qui approchent.
Pourquoi viennent-ils à cette heure
Et quel dessein nourrissent-ils?
Ecoute voir, je crois entendre
Un homme râler sourdement.
D'où vient tout ce remue-ménage,
Quel est ce tapage effrayant?
Les poignards lancent des éclairs,
Nul doute: On tue mon invité.
Regarde un peu ces éhontés
Qui viennent fouler mon foyer!
Ces vauriens traînent dans la boue
Mon nom et ma dignité d'homme.
Je m'en vais voir ce qu'ils me veulent,
Qu'est-ce qui les émeut ainsi.
Djokola saisit son poignard,
Se lève en achevant ces mots,
Va ouvrir la porte d'entrée
Et franchit, farouche, le seuil.
Il interpelle les intrus:
― Qui ose transgresser la règle
Et qui m'éclabousse de boue,
Liant chez moi mon invité?
Vous regretterez, ma parole,
L'outrage que vous m'infligez
Et, quoique vous soyiez mes frères,
Je devrai verser votre sang!
― Insensé, y réfléchis-tu?
Recouvreras-tu tes esprits?
Qui coupe le sein de sa mère
Pour un invité ennemi? ―
Ainsi répliquèrent les Kistes
D'une voix unique, tonnante. ―
Invité et hôte, tous deux,
Le gouffre saura vous calmer.
La tribu observe ses lois,
Elle sait ce qu'elle doit faire.
De quel droit reçois-tu chez toi
L'étrangleur du pays des Kistes?
Même un enfant connaît ici
Le nom de Zviadaouri.
De tout temps, pauvre écervelé,
Il nous épiait comme un loup,
Nous barrait soudain le chemin
Et ingurgitait notre sang.
Djokola a un mouvement
De regret et de répulsion,
On dirait qu'une flèche aiguë
Vient de lui transpercer le cœur.
― C'est lui qui a tué ton frère
De son fusil dans la forêt.
Nous connaissons bien son visage
Aux traits distordus par la rage.
"Zviadaouri vous salue!" ―
Nous criait-il de la montagne.
Nous avons pu le repérer
A distance plus d'une fois.
Il emplit la Khevsourétie
Et la Pchavie de nos troupeaux.
On l'a vu, dans son habit gris,
S'en prendre même à notre armée.
Pourquoi te souiller, malheureux,
En compagnie d'un porc impur?
A l'asseoir à côté de toi,
Comment n'es-tu pas écœuré?
― A quoi voulez-vous en venir?
En admettant que ce soit vrai,
Vous ne pourrez pas pour autant
Gagner mon cœur à vos projets.
Me doit-il une mer de sang,
Aujourd'hui c'est mon invité,
Et au nom de mon Créateur
Je jure de ne pas le trahir!
Allons, relâche-le, Moussa,
Cesse de le faire souffrir,
Une fois ma porte franchie,
Vous pourrez lui régler son compte.
Qui a livré son invité?
Un Kiste se l'est-il permis?
A quelle malhonnêteté
Je dois votre visite hostile?
En agissant indignement
Vous méconnaissez votre race.
Vous vous comportez sous mon toit
Comme si c'était la grand' route!
Malheur à vous, enfants de Kistes
Qui m'assaillez comme une armée!
A mater un homme sans armes,
Que doit ressentir votre cœur?

Moussa (à Djokola)

― Tu seras lié avec lui,
Rétif qui bafoue ta tribu!
Comment oses-tu t'opposer
Au conseil que nous te donnons?
Tu déblatères en délire
Et tu aboies comme un molosse.
En défendant ce giaour,
Tu t'acharnes contre tes frères.
Ne sais-tu pas que désormais
Tes affaires en souffriront?

Djokola (à Moussa)

― Quoi donc? Tu as dit "un molosse"?
Alors tu me traites de chien? ―
Et de lui plonger son poignard
Dans le cœur, jusqu'à la poignée. ―
Regardez-moi ce chien galeux
Qui me marche sur les talons!
Non contents de m'anéantir,
Vous me criblez de vos injures?
De par Allah, vous pâtirez
Avant que je ne rende l'âme,
Vous déviez de la justice,
Le courroux du ciel vous attend!
― Mon Dieu, qu'a fait ce renégat?
Il a dû perdre sa raison... ―
Et Djokola reçut l'assaut
De la troupe indignée de Kistes.
Sans qu'il ne se servît du sabre,
On lui attacha les poignets.
Les pieds liés, on le jeta
Sur le plancher de l'antichambre.
Le peuple tonne en maudissant
Et son crachat est de la pluie.
On emmène, blessé, lié,
Zviadaouri insoumis.
Que leur dit Zviadaouri,
Pourquoi son visage est-il blême?
C'est d'être privé de son sabre
Qui l'afflige et le mortifie:
― La chance vous a souri, chiens!
Vous vous êtes saisis de moi! ―
Il dit avec sérénité
Ces mots, puis garda le silence.
On le menait au cimetière
Où gisaient les Kistes tués.
Immolé au pied de leurs tombes,
Il devait leur porter de l'eau,
Leur servir de valet docile,
Et leur tresser des escarpins.


VI

Une montagne sablonneuse
S'élève près de la campagne.
Des combattants au cœur de lion
Reposent nombreux à son flanc.
Un ravin silencieux de glaise
Reçoit en bas les avalanches.
Le cœur de ceux qui maniaient
Poignard et sabre, ne bat plus.
La terre sans langue, implacable,
Dévore, sans bouger, leurs corps.
C'est dans son giron que chacun
Se défait de son air humain...
Ni la perfidie, ni la force,
Ne nous exemptent de la mort.
C'est par là que Nature pèche,
Et c'est pourquoi je me tourmente:
Elle tue indifféremment
Le juste et le méchant.
Lors du naufrage d'un bateau,
Tous les passagers lui reviennent.
Le soleil se cachait encore,
La rosée sommeillait sur l'herbe,
La brise n'avait pas soufflé,
Balayant les versants des monts.
Hommes et femmes en grand nombre
Avaient envahi le vallon.
Zviadaouri apparaît,
Conduit, mains liées, par la troupe.
Sa mort réjouira les gens:
Qui parmi eux pourrait le plaindre?
Craignant la mort, nous regardons
Avec plaisir tuer autrui
Et nous ne nous rendons pas compte
Que nous commettons un péché.
Je reconnais plus d'un méchant
Qui me croise sans sourciller.
D'ailleurs qui ne souhaite pas
Exécuter son tortionnaire?


VII

Et voici la tombe du Kiste
Que la foule cerne de près.
Le mollah dit une prière
Pour l'âme du trépassé:
― Ne te tourmente pas, Darla,
Jouis de la paix éternelle.
Tes frères se sont réunis
Près de ton ultime demeure.
Nous t'immolerons l'ennemi
Et nous vengerons ton décès.
― Qu'un chien serve votre défunt! ―
S'exclame Zviadaouri,
Secouant, furieux, ses cheveux,
Comme le tigre – sa crinière.
Le feu prend dans la fosse à chaux
Servant d'autel des sacrifices,
Et même la montagne altière
Fronce ses sourcils enneigés.
On couche Zviadaouri,
Le poignard pointé sur sa gorge,
La foule lui crie, unanime:
― Tu seras offert à Darla!
― Qu'un chien serve votre défunt! ―
Répond-il au peuple amassé.
Le héros garde son sang-froid
Et ne lève pas le sourcil.
Les Kistes n'en reviennent pas,
Se serrent pour mieux observer:
― Regardez-moi un peu ce chien
Qui refuse à être immolé! ―
Les Kistes vont à tour de rôle
Pointer leur sabre sur sa gorge.
"Qu'un chien serve..." s'écria-t-il
Avant que sa tête ne tombe.
"Regardez voir, regardez voir,
Il n'a même pas sourcillé!"
Le sang coule, la vie s'éteint,
Et Zviadaouri se meurt,
Mais l'ennemi ne peut tuer
Le cœur rebelle du héros.
Derrière la foule, une femme
D'une beauté mélancolique,
Bouleversée par le spectacle,
Verse des larmes en cachette.
Voulant secourir la victime,
"Ne tuez pas!" s'écrie son cœur.
A part soi la belle se dit:
"Si je disposais d'une hache,
Si seulement l'état de femme
Me permettait d'intervenir,
Seul il aurait eu la vie sauve,
Tous les autres seraient tués!"
Heureux le mortel qui jouit
De la chaleur de son étreinte,
Qui a pu serrer sa poitrine
Contre son sein d'un blanc de lait.
Heureux l'époux dont la passion
A dû ignorer l'accalmie!
Les Kistes se frappent, furieux:
Leur voeu demeure sans effet,
Ils n'ont pu offrir au mort
Le mets qu'il avait mérité.
L'immolé immola leur cœur,
Et démentit leur prédictions.
Ils voulurent, humiliés,
Frapper ensemble des poignards
Et découper dans le cadavre
Des fenêtres ensanglantées.
Mais, honteux, ils n'osèrent pas:
"C'est un péché", pensèrent-ils.
Le cœur et la raison des gens
Sont perméables au regret.
En descendant de la pente abrupte
Pour rentrer chez eux, ils se disent:
"Aurions-nous tué l'ennemi
S'il ne nous avait pas lésés?"
Puis, prenant à témoin Allah:
"Il a fait preuve de courage,
Et c'est pour défendre sa terre
Qu'il a résisté comme un tigre.
Pourtant le Seigneur nous enseigne
D'affronter ferme l'ennemi,
D'essayer le plus tôt possible
De le transpercer du poignard."
Ils se sont retirés, laissant
A terre Zviadaouri.
Les chiens et les oiseaux rapaces
N'auront qu'à le déchiqueter.
"Il n'a pas voulu s'immoler:
Qu'il soit privé de sépulture",
Répètent les Kistes vexés
Voulant paraître triomphants.
Les abîmes et les montagnes
Se renvoient l'écho de ces mots.
Le soir étend sa couverture,
Le rayon du soleil pâlit,
La nuit approche à pas de loup,
La lumière du jour expire.
Le dernier rayon disparaît,
Le sable ne scintille plus,
Le cheveu blanc de la montagne
S'évanouit dans les ténèbres.
L'oeil ne distingue plus au loin
Le dentelure du rocher
A la silhouette dolente,
Versant des larmes de cristal.
Le deuil accompagne la mort,
Un frère est pleuré par sa sœur.
Le saut du cerf sied aux forêts,
Le loup hurlant ― à certain temps,
Au brave ― la mort au combat,
A la main ― un éclat de sabre,
Aux guerriers ― la joie des victoires,
La défaite des ennemis.
La tourmente de la rivière,
Le soupir du mont élevé,
Et le frôlement de la brise
Pleurèrent Zviadaouri.
Dieu donna l'ordre à la nuée
De verser une armée de pleurs.
Penchée au-dessus d'une source,
Une belle et gracieuse Kiste
Sur le point de s'évanouir
S'asperge d'eau le front, le sein.
Elle pâlit de temps à autre,
Verse des larmes en silence:
La mort de Zviadaouri
La poursuit comme une vision.
Prisonnière des convenances,
Elle pleure, étouffant ses pleurs:
Il faut ménager la tribu,
On ne doit pas courroucer Dieu.
Le Seigneur pourrait châtier
Celle qui pleure l'ennemi.
Mais c'est la raison qui le pense,
Le cœur se refuse à la suivre.
La mort courageuse d'un homme
Ne saurait s'effacer du cœur.
Comme une flèche, cette image
Transperça le cœur de la femme,
Et lui assigna le devoir
De porter le deuil du défunt.
Elle attend que la nuit descende
Pour s'approcher du trépassé,
Oubliant de se demander
Dans quel état est Djokola.
Est-elle folle, cette femme,
A pleurer le mari d'une autre?
Qui sait si leur porte est en place,
Si l'on ne tue pas Djokola?
Comme une louve sur ses gardes,
Elle regarde à droite, à gauche,
Et approche avec précaution
Du rocher dominant l'abîme.
Le cri des eaux emplit d'effroi
L'immobilité des ténèbres.
Elle longe la tombe kiste,
S'agenouille devant le mort.
Les sanglots lui serrent la gorge,
Une pierre fond sous ses larmes.
La femme dégaine son poignard,
Dissimulé sous son écharpe,
Porte l'arme près de la tête,
Coupe trois cheveux du défunt.
Ses doigts de soie enveloppent
De soie ce souvenir précieux.
Quelles voix, quels bruits entend-elle,
Qui font bourdonner ses oreilles?
Des tombes alentour s'élèvent
Plaintes et reproches des morts.
On croirait entendre gémir
Même les enfants aux vois grêles.
Un blâme traduit la douleur
Et la réprimande de tous:
"Que fait cette femme éhontée?
Que la punisse le Très-Haut!"
Se lamente une voix amère,
Approuvée de dessous les dalles.
De gros nuages dans le ciel
Se détachent de l'horizon.
La femme fuit et se retourne:
C'est vrai, les défunts la poursuivent.
Une voix lui crie dans le dos:
"Même en nous échappant, crois-tu
Etre à l'abri dans ta maison?"
Et des deux côtés du sentier
Des chaînes de montagnes hautes
Se renvoient l'écho de ces mots.
"Ehontée!" ― lui lancent les pierres,
L'herbe drue, les sables mouvants,
Les rhododendrons orgueilleux
Et autres plantes du pays.
Et voici que sort de sa tombe
Son frère décédé, Ebar,
Guerrier renommé qui n'a eu
De pair dans sa génération.
Il a pour sa sœur des paroles
Qui roulent comme le tonnerre:
"Hélas, ma sœur, que m'as-tu fait
En attirant sur moi la foudre?
Une fois mort, tu m'as remis
A nouveau dans ma tombe froide!
Telle est ta dignité de femme,
Tel est ton service de sœur?"
Un chien remonte en aboyant
Le sentier vers le cimetière.


VIII

― Où vas-tu de ce pas rapide.
Maudit animal, où cours-tu?
Chien, ne voudrais-tu pas goûter
A la chair d'un brave tué?
Il ne manque plus que tu ronges
Les os de Zviadaouri! ―
En disant ces mots, Aghaza
Cribla de pierres l'animal.
Le chien court comme un enragé,
Suivant le bord du précipice.
Aghaza entend à nouveau
La voix mécontente des morts
Que répercutent les rochers
Et qu'agréent ses cheveux de jais.
Arrivée devant sa maison,
Voyant sa fenêtre éclairée,
Aghaza essaie qu'on l'entende
Lancer son appel: "Au secours!"
Mais sa langue ne bouge pas,
La sueur inonde son front.
A bout de forces, suffoquant,
Elle s'effondre sur le seuil.
Ses jambes croisées, Djokola
Etait assis près du foyer.
En s'écriant "Malheur à moi!"
La mari accourt aussitôt,
Soulève sa femme et la porte
Près de la flamme du foyer.
― Femme, dis qu'est-ce qui t'arrive? ―
Demande-t-il épouvanté.
N'ai-je pas assez de tracas
Pour que tu y mettes ton grain?
Desserre tes lèvres, dis-moi
Pourquoi es-tu dans cet état?
Quelqu'un n'aurait-il pas tenté
De glisser son bras sous ton cou?
Dis-le moi, et en un instant
L'impertinent sera puni.
Je ferai entendre raison
A l'agresseur de mon honneur,
Comme Moussa dut regretter
De s'être improvisé chez moi.
La main posée sur le poignard,
Caressant son arme éprouvée,
Djokola observe sa femme
Et attend qu'elle lui réponde.
Un air hagard sur son visage,
La femme garde son silence.
Djokola multiplie les soins
Et attend que sa femme parle.
Enfin, vers minuit, peu à peu
Aghaza recouvre raison.
Elle s'adresse à Djokola:
― Que dis-tu? Pourquoi es-tu triste?
Pourquoi inventes-tu des choses
Qui ne peuvent pas arriver?
Ce n'est que pure fantaise,
Je n'ai pas vu l'ombre d'un homme.
Qui oserait m'humilier
Tant que je porte robe et voile?
En descendant du cimitière,
Je cherchais en vain ton cheval;
Egarée dans l'obscurité,
Je me suis retrouvée chez les devs.
Dans son manteau de feutre noir
L'un d'eux me barra le chemin:
L'aspect horrible de ce monstre
Et sa puanteur me poursuivent.
Il avait de longues oreilles,
Des dents démesurées et torses,
Un corps noir comme le charbon.
De la taille d'une montagne,
Un chapeau noir couvrait son chef.
Il me tendit ses mains énormes:
"Femme, dit-il, viens avec moi,
Tu habiteras mon palais,
Je déposerai à tes pieds
Tout mon or et tout mon argent."
Terrifiée, je pris la fuite,
Le dev voulut me rattraper.
Le monde entier retentissait
Du bruit de ses pas sur les pierres.
Ce fracas, la danse des monts,
Le vertige des précipices
Faillirent troubler ma raison.
Enfin je gagnai notre seuil.
― A part le dev, dit Djokola,
Il doit y avoir autre chose.
Ma raison ne peut pas y croire,
Mes pensées sont en désarroi.
Comment se fait-il que tes joues
Aient gardé la trace des larmes?
Dis-moi toute la vérité,
Car j'ai hâte de la connaître!
Une épreuve a marqué ton cœur,
Tu as connu quelque souffrance
Et mes yeux lisent dans tes traits
La trace de cette émotion.
Pour l'ivresse il en est de même:
Notre démarche la révèle.
― Pour quelle raison te cacher,
Djokola, ce qui s'est passé? ―
Dit Aghaza d'une voix douce
Empreinte d'un léger frisson.
Mes larmes ont été offertes
A ton nouvel ami tué.
J'ai eu pitié du malheureux
Qui rendit l'âme à l'étranger,
Sans camarade, sans parent
Pour compatir à son tourment.
Mais, livré aux coups de poignards,
Il n'a pas tremblé pour sa vie.
Au regard de Dieu et au tien
Est-ce un péché? Je l'ai pleuré.
― Te punirai-je pour cela?
Je veux savoir la vérité.
Tu as bien fait de le pleurer,
Et je n'ai pas à te juger.
Il sied toujours à une femme
De pleurer le décès d'un brave.


IX

Le lendemain au petit jour
Aghaza mena son troupeau
Dans la montagne. Des corbeaux
Volaient au-dessus du cadavre.
Sans faire de bruit, Aghaza
Gagne le roc du cimetière.
Arrivée là, elle s'emploie
A chasser les oiseaux rapaces,
A tenir à l'écart les aigles
Et les vautours insatiables.
Elle agite ses bras en l'air,
Atténue l'éclat de ses yeux,
Crible les importuns de pierres,
Et fait semblant de tricoter,
Pour cacher aux gens la raison
De sa présence dans ces lieux.


X

Comme la foudre choit du ciel,
La nouvelle frappe Bisso:
"Le pilier soutenant le ciel,
Le défenseur de la Pchavie,
L'espoir de la Khevsourétie,
Zviadaouri est tué!"
A l'annonce de ce fait noir
Les femmes poussèrent des cris.
Une vieille versait des pleurs,
Se lamentant amèrement:
"Pourquoi est-ce que je respire?
Mettez-moi aussi dans la tombe!
Montrez-moi mon malheureux fils,
Je veux le serrer dans mes bras!
Avec la dextre de mon fils
Répandez sur moi de la terre.
Pourquoi suis-je encore de ce monde
Et pourquoi me dis-je vivante?
Aïeux décédés, bien avant
Pourquoi ne m'avez-vous mandée?
Comment m'imaginer mon fils
Gisant au pays des impies?"
Cette nouvelle ahurissante
Atteint l'ouïe des montagnards.
La colère monte à leurs lèvres;
Ils se disent les uns aux autres:
"Faut-il s'étonner de nous voir
Verser des pleurs pour notre maître?"
Frottées de graisse de mouton,
Les lances luisent au soleil.
Dès l'aube les guerriers préparent
Leurs sabres et leurs boucliers.
Rien de nouveau à voir le sang
Couler à large flot des veines.
Aparéka s'écrie: "Prenons
Des vivres pour une semaine!"
Babouraouli d'ajouter:
"Qui porte un chapeau est des nôtres."
Un grondement furieux s'élève,
Non pas le son du chalumeau.


XI

― Quitte ton foyer, Djokola,
Cesse de te chauffer les reins!
Ne vois-tu pas les ennemis
Escalader notre montagne?
D'abord ils nous rendent visite,
Puis nous inviteront chez eux.
Ils feront regretter aux mères
D'avoir des enfants au berceau.
Notre bétail est emmené,
Il se fait un remue-ménage…
Regarde, l'armée ennemie
Cerne Djaréga, les Trois-Monts.
Il semble aux bergers effrayés
Qu'ils sont traqués par les rochers.
Tes compagnons se précipitent
Pour faire face à l'agresseur;
Tu devrais suivre leur exemple,
Djokola, et les secourir.
― Les suivre, tête de linotte?
Mais ils ne veulent pas de moi!
J'irai combattre pour mon compte,
Tout Djaréga m'observera,
Que chacun décide à part soi
Qui est fidèle ou infidèle.
Les Kistes me croient faux jeton
Ayant renoncé à sa race.
Ils pensent que pour de l'argent
Je me suis détourné des miens,
Que j'ai trahi ma terre natale,
Vendu sans scrupule mon âme.
On veut m'ensevelir vivant,
Me mettre une pierre tombale.
Djokola, en parlant ainsi,
Passe son armure et ses armes:
Son fusil derrière l'épaule
Et son français à la ceinture.
Quant au casque, jamais un Kiste
N'en a porté dans les combats.
L'armée de ses compatriotes
Se dirige vers la montagne,
Et Djokola de son côté
Affrontera seul l'adversaire.


XII

Bannière déployée en tête,
Avance l'armée des Khevsours.
Elle avance vers le cimetière
Où reposent les guerriers kistes.
Les Khevsours veulent retrouver
Le corps de leur héros martyr,
Et arracher à ses bourreaux
Les yeux du fond de leurs orbites.
L'armée des Kistes les attend.
Dissimulée dans un ravin,
Et soudain ses fusils magyars
Crachent rageusement le feu.
Les jeunes Kistes élancés
Barrent le chemin aux Khevsours.
De part et d'autre les fusils
Ne connaissent pas de répit.
Les deux parties se battent ferme,
Chacune défend son honneur.
Les balles s'abreuvent de sang
Ou paissent dans le laceron,
Les Kistes sont inébranlables
Comme des murs de forteresse.
Le Khevsour Babouraouli
Appelle les siens à sabrer!
Les hommes dégainent leurs armes,
Les boucliers fraient le chemin.
Les Khevsours ont à conquérir
Un trésor, de glorieux trophées.
Bouclier, protège le sabre,
Car tu es toute sa famille!
En dévalant de la montagne,
Les Khevsours longent un rocher
D'où, sabre en main, un Kiste saute
Dans la masse des ennemis,
Et sa bravoure stupéfait
Ses compatriotes au loin.
Certains ne croient y voir qu'un leurre,
Et se demandent, angoissés:
― Qui accueille ainsi l'ennemi?
Est-ce un travesti? Un des nôtres?
― Ça m'a l'air d'être Djokola…
Oui, effectivement, c'est lui! ―
Dit l'un et d'autres acquiescèrent,
Sidérés par ce qu'ils voyaient.
Une forêt de sabres nus
L'entoure sans l'intimider.
Le voici qui succombe. Il tombe.
Des poignards lacèrent son cœur.
Mais les Kistes s'en réjouissent:
"Tant pis pour lui si on le tue!
Une fois de plus, il se moque
De son pays à sa manière!
Il a voulu nous surpasser
Et nous a traînés dans la boue.
Bravant à lui seul l'ennemi,
Il s'est rendu maître du sort."
Les Khevsours laissent sur le roc
Le cadavre de Djokola
Et, sur les flancs de la montagne,
S'attaquent aux combattants kistes.
Les sabres, les poignards se croisent,
Leurs pointes plongent jusqu'au cœur,
Le grincement des armes monte
Au ciel et atteint le Seigneur.
L'armée des Kistes lâche pied
Et se réfugie dans ses tours,
Les Khevsours la pressent de près,
Leurs heaumes brillent au soleil.
Au cimetière on ramassa
Les os de Zviadaouri:
Les oiseaux de proie les avaient
Détachés du corps, dispersés.
Emportant le bissac aux os,
Les Khevsours retournent chez eux:
Ils ont accompli leur devoir,
Tenu la parole donnée.
Ils traverseront les montagnes,
Menant devant eux moutons, vaches.
Le compte à l'ennemi réglé,
De quoi auront-ils à s'en faire?
L'espoir de la Khevsourétie
Et la gloire de la Pchavie,
Leur mort n'est pas abandonné,
Regagne avec eux le pays.
Ses confrères le pleureront
Suivant les règles et les us
Et ses restes reposeront
Près des aïeux et des ancêtres.
Le flot des larmes est précieux
Quand il est versé pour un proche!


XIII

― Toi qui pleures un étranger,
On vient de tuer ton mari.
Rends-toi près de lui, Aghaza,
Confie son corps à une tombe.
Sur son front croasse un corbeau,
Le vent lui peigne les moustaches.
― Je souhaite à ton ennemi
Mon existence misérable:
Personne ne me réconforte,
Personne de m'approche plus.
J'ai creusé de mes mains sa tombe
Dans le roc qui l'a vu mourir.
Les gens se sont mis à l'écart
Le monde m'a tourné le dos.
On a refusé au défunt
Même l'accès du cimetière.
"Djokola, m'a-t-on répondu,
Nous a trahis. Sa place est là
Où il a combattu tout seul.
Rebelle aux lois de la tribu,
Perfide, trompeur déloyal,
Il a offensé notre race."
Un feu inconsistant, sans flamme,
Me brûle, frère, et me consume.
Des pensées sauvages s'en prennent
A mon cœur et à ma raison.
Aghaza pleure Djokola
Et verse des larmes brûlantes.
Son visage évoque la lune,
Sa gorge tendre ― le chamois.
Elle est comme un bouton de perle
Cousu au corps de son époux.


XIV

Dans la nuit noire il pleut à verse,
Terre et ciel semblent éclater.
Seigneur, veillez sur ceux qui souffrent,
Ayez pitié de leur tourment!
Le juste demeurera juste,
Chérissez les déshérités!
Que sur votre cœur se répandent
En roses pâles leurs prières!
Si vous ne pouvez les aider,
Recevez leurs âmes, Seigneur!
Et toi, nuage vagabond,
Cesse ta menace, va-t-en!
Le fleuve gronde et se démène,
Brisant ses eaux contre les rocs.
Instrument des forces du mal,
Il ignore les avatars.
La souffrance ne l'effraie pas
Et la mort lui est étrangère.
Il sait seulement se morfondre,
Se lamenter, verser des larmes,
Jamais, jamais il ne sourit
Et pleure sans interruption.
Le vent parcourt les défilés
Avant de s'abattre sur lui.
Les cheveux épars, une femme
Se penche sur le précipice.
Son visage pâle et tremblant
Me rappelle une étoile éteinte.
Du rocher la femme regarde
La rivière rouler ses eaux:
Que son élan est effrayant,
Que son bruit est épouvantable!
Ouvrant sa gueule dans le noir,
Bruit le précipice implacable.
Si quelqu'un conseillait la femme:
"Halte! Ne te suicide pas!"
― A quoi bon vivre? se dit-elle,
En proie au désespoir sans borne.
Pas un caillou dans mon pays
Ne ressent de pitié pour moi.
Mari et femme, nous avons
Tous deux péché contre les Kistes.
Ils ne sauraient me pardonner
D'avoir pleuré un étranger.
Un pas rapidement franchi
La précipite dans l'abîme.
Le courant emporte Aghaza
Avec le limon et le sable.
Dans la nuit, après l'avalanche,
Sur le rocher où Djokola
Succomba aux sabres des Khevsours,
Une vision pose le pied.
Djokola domine les monts
Et lance vers le cimetière:
― Pourquoi ne te montres-tu pas,
Zviadaouri, mon ami?
Les bras croisés sur sa poitrine,
Protégée par son bouclier,
Serrant la poignée de son sabre,
Une ombre vient du cimetière.
Arrivée devant son confrère,
Elle le salue en silence.
Mélancolique et attristée,
Aghaza surgit auprès d'eux.
Sur une montagne voisine
Vacillent des langues de flamme:
Aghaza prépare aux amis
Des brochettes d'aurochs flambées.
Les hommes évoquent la grâce,
Le courage du combattant,
L'amitié qui naît d'un serment
Entre un hôte et un invité.
L'œil humain ne se rassasie
De les admirer réunis.
Mais, pareille à la destinée,
La brume noire et silencieuse
Dérobe sous sa couverture
La vision fuyante des monts.
Le pain béni ne peut briser
Le sceau magique de la brume
Qui défie la prière ardente
Et qu'une main n'enlève pas.
La rivière gronde en sourdine,
Son eau s'écoule en toussotant,
Une marguerite au cou tendre
Se penche sur le précipice.

FIN

http://www.batsav.com/pages/vaja1.htm
----------------------------------------------

Gaston Bouatchidzé – http://en.wikipedia.org/wiki/Gaston_Bouatchidzé

Géorgie et France : biographie de Gaston Bouatchidzé, universitaire, traducteur et écrivain

mercredi 11 avril 2007, par Mirian Méloua

Universitaire à Tbilissi, universitaire à Nantes, après avoir acquis son diplôme de lettres françaises à Lvov en Ukraine, Gaston Bouatchidzé est au carrefour de trois cultures, russe, française et géorgienne. Il a pu ainsi engager une oeuvre de traduction remarquable et une oeuvre littéraire exceptionnelle.


Gaston Bouatchidzé est né à Tbilissi le 21 octobre 1935 d'une mère française, Gabrielle Brousse, et d'un père géorgien, Sergo Bouatchidzé, qui avait vécu dix ans en France.

De retour en URSS en 1934, Sergo Bouatchidzé exerce son métier d'ingénieur électricien dans différentes villes, à Tbilissi, Bakou, Léninakan, Erivan, en se faisant accompagner de sa famille.

En 1953, à Lvov en Ukraine, Gaston Bouatchidzé termine ses études secondaires et entre à l'université au département langue et littérature françaises. En 1958, il en sort diplômé de lettres françaises.

La carrière de Gaston Bouatchidzé se déroule ensuite selon trois fils conducteurs, l'enseignement universitaire, la traduction et l'oeuvre littéraire.

De 1960 à 1990, il est professeur de littérature française à l'Université de Tbilissi, tout en soutenant différentes thèses, en sciences philologiques en 1966 avec "Restif de la Bretonne en Russie", en lettres en 1990 avec "Apollinaire et les voies de l'évolution de la poésie française".

De 1991 à 2001, il est professeur associé, puis maître de conférences de littérature comparée à l'Université de Nantes, en 1995 il soutient une thèse de littérature à la Sorbonne "Contribution à l'histoire des relations littéraires franco-géorgiennes".

En 1998, il est élu membre de l'Académie de Bretagne et des Pays de la Loire.

Il participe au jumelage Nantes - Tbilissi, et plus particulièrement en 1999 lors de l'exposition du peintre géorgien de référence Pirosmani au Musée des Beaux - Arts de Nantes. Il devient président de l'Association Nantes - Tbilissi.

Il donne régulièrement des conférences, ces dernières années à Angers, Bruxelles, Genève, Luxembourg, Nancy, Nantes, Paris, Rome, Strasbourg, Tbilissi, Tours.

Le 28 mars 2007, à l'Université de Nantes, après la projection du film de Mathilde Damoisel "Soukhoumi, rive noire", Gaston Bouatchidzé s'inquiétait tout à la fois du retour des 250 000 Géorgiens chassés d'Abkhazie en 1993, devenus des "réfugiés de l'intérieur" et du maintien de "l'identité abkhaze", une ethnie qui ne compterait plus que 65 000 personnes sur son propre territoire. Il illustrait la formidable complexité de la situation de ces régions, dont la culture à la fois orientale et occidentale, asiatique et européenne, peut enfin s'exprimer depuis l'effondrement soviétique.

Quelle autre oeuvre que celle de Gaston Bouatchidzé pourrait mieux aider à l'appréhender ?

*

A) OEUVRES LITTERAIRES :

1) en français :

Essais :
Les Naissances latentes (Les couleurs chez Rimbaud), Editions Joca Seria, Nantes, 1991
Orange, Or des Anges (Apollinaire face aux images des mots), Editions Joca Seria, Nantes, 1992

Biographie : La vie de Marie Brosset, Editions du Petit Véhicule, Nantes, 1996

Nouvelle : Des roses pour Marguerite, Editions du Petit Véhicule, Nantes 1999

Thèse de doctorat : Contribution à l'histoire des relations littéraires franco - géorgiennes, Editions PU du Septentrion, 1996

Récits :
Pirosmani, une vie aux couleurs de légende, dans Pirosmani, Musée des Beaux Arts de Nantes, Editions MeMo, 1999
Le Chapeau Vert, CAB Cahier de l'Académie de Bretagne, 1999
L pélerin, CAB, 2000
Du surréalisme au muscadet, CAB, 2001
Amilakvari, CAB, 2003
Langue de bois ou bois de langues ?, CAB, 2004
En caisse sur des rails, CAB, 2005

Trilogie : Les pas dans les pas
Le voyage en Russie du marquis de Custine (L'as d'Astolphe), Editions Hermann, Paris, 2005
L'Anneau à chiffre (Les aventures d'Alexandre Dumas en Russie et au Caucase), Editions Hermann, Paris, 2004
Retour en URSS avec André Gide (Touches et retouches), Editions Hermann, Paris 2005

Fragments de romans de la collection La Comédie des lettres :
La queue de maître Corbeau, extrait des Hugoliades, CAB, 2002
Substantifique moelle, extrait des Alcofribaseries, CAB, 2006

2) en géorgien : essais
De Montmartre à Mtatsminda, Editions Khélovnéba, Tbilissi, 1972
Facettes I, Editions Sabtchota Sakartvélo, Tbilissi, 1983
Facettes II, Editions Mérani, Tbilissi, 1986

3) en russe :
Restif de la Bretonne en Russie (Etude Littéraire), Editions de l'Université, Tbilissi, 1972
Pirosmani ou la Promenade du Cerf (Roman de la peinture géorgienne), Editions Khélovnéba, Tbilissi, 1981
Marie Brosset, pages d'une vie (Biographie), Editions Mérani, Tbilissi, 1983
Apollinaire et les voies de l'évolution de la poésie française (Thèse), Editions de l'Université, Tbilissi, 1989

B) TRADUCTIONS :

1) Du géorgien en français :
La Vérité du mensonge de Soulkhan-Saba Orbéliani, Editions Ganatléba, Tbilissi, 1978 ; réédité sous le titre La Sagesse du mensonge, Publications Orientalistes de France, Collection UNESCO, Paris, 1984
Trois fenêtres sur le quai, poésies de Grigol Abachidzé, Euroeditor, Luxembourg, 1988
Le Frère de Cendrillon (Contes populaires géorgiens), POF / Radouga, Collection UNESCO, Paris - Moscou, 1988
Le Chevalier à la peau de panthère (Roman de chevalerie en vers) de Chota Roustavéli, POF / Radouga, Paris - Moscou, 1989
Le Mangeur de serpent (Poèmes) de Vaja Pchavéla, POF / Radouga, Paris - Moscou, 1989
Amiran - Daredjaniani (Roman de chevalerie) de Mossé Khonéli, POF / Radouga, Paris - Moscou, 1990
La Prose géorgienne des origines à nos jours, choix, présentation et traduction, Editions l'Esprit des Péninsules / UNESCO, Paris, 1998
Moi et la Nuit, poésies de Galaktion Tabidzé, Editions du Petit Véhicule, Nantes, 1998
Oeuvres géorgiennes du Moyen Age au XXéme siècle, traductions accompagnées de présentations, parues dans Patrimoine littéraire européen en 12 volumes, Editions De Boeck Université, Bruxelles, 1993 - 2000

2) du français en géorgien :
Les Mots de Jean Paul Sartre, avec Koté Djavrichvili, revue Mnatobi, Tbilissi, 1965 ; livre, Editions Mérani, Tbilissi, 1974 (tirage supprimé par la censure)
Voyage au centre de la terre de Jules Verne (traduction et présentation), ensemble des oeuvres (8 volumes), Editions Nakadouli, Tbilissi, 1973.
- http://www.colisee.org/article.php?id_article=2373

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: ხელნაწერი წიგნი - ვაჟა-ფშაველას "სტუმარ-მასპინძელი" (2009)   Tue Feb 01, 2011 1:18 am



კალიგრაფი ლევან ჩაგანავა და მინიატურისტი ქეთევან გავაზაური

ხელნაწერი წიგნი - ვაჟა-ფშაველას "სტუმარ-მასპინძელი"


ხელნაწერი წიგნი შეიქმნა 2009 წლის აგვისტოს თვეში, – (იხილეთ ვიდეო – http://www.pcu.ge/manuscript_book_host_and_guest_2009.html –) უკვდავი ქართული სულის, ქართული კულტურისა და წინაპართა შემოქმედების სადიდებლად.

ვაჟა-ფშაველას "სტუმარ-მასპინძელი" ტრაგიკული, მაგრამ ამავე დროს ჰეროიკულ-ჰუმანისტური ნაწარმოებია. მთავარი გმირები ჭეშმარიტი ადამიანურობის, მაღალი შეგნებისა და ზნეობრიობისაკენ მოგვიწოდებენ. მტრული და სასტიკი გარემოს პირობებში ისინი პროგრესულად მოაზროვნე კაცობრიობის უკანასკნელ რაინდებად გვევლინებიან და ფიზიკური განადგურების მიუხედავად, უშიშრად და შეუპოვრად უდიდეს სულიერ გამარჯვებას აღწევენ.



ლევან ჩაგანავას და ქეთევან გავაზაურის მიერ 2009 წლის აგვისტოს თვეში შექმნილი ხელნაწერი "სტუმარ-მასპინძელი" გამოხმაურებაა თანამედროვე საქართველოში მიმდინარე ისტორიული მოვლენებისა, რომლებიც ჩვენი ერის გაუტეხელ ნებას კიდევ უფრო განამტკიცებს.

ორიგინალურ ხელნაწერ წიგნში 32 გვერდია, ზომა 21/29სმ. მდიდრული ორნამენტული დეკორი, საზედაო ასოები ყოველი თავის დასაწყისში და 7 მინიატურა. ქაღალდი დამუშავებულია პარაფინით. შემოსილია ტყავის ყდით.



ხელნაწერი წიგნი მთლიანად იხილეთ აქ – http://www.pcu.ge/manuscript_book_host_and_guest_2009.html

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Tue Feb 01, 2011 10:23 am


Джануашвили Иоанн. Иллюстрации к произведениям Важа Пшавела (бумага/акварель 30см x 20см 2009 г.)

Джануашвили Иоанн Акакиевич

Иоанн родился в Тбилиси в 1994. С детства проявил любовь к рисованию, поэтому решили отдать в художественную школу, которую, кстати, закончила мама. Сейчас закончил 9 классов. Принимал участие в детских межреспубликанских выставках. Во 2-м классе победил в Голландии на международной выставке детского рисунка. Буду признательна, если оцените работы моего сына.

С уважением,
мама Мебуке Ия Александровна.



Джануашвили Иоанн. иллюстрацмя к произв. Важа Пшавела (бумага/карандаш 30см x 25см 2009 г.)

წყარო - http://artnow.ru/ru/gallery/0/16747.html
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Wed Feb 02, 2011 6:29 pm



წიგნის დასახელება: "სტუმარ-მასპინძელი" (ლექსები. პოემები. მოთხრობები)
ავტორი: ვაჟა-ფშაველა
ჟანრი: პოეზია, პროზა
კატეგორია: "ქართული საყმაწვილო ბიბლიოთეკა", მეექვსე ტომი
გამოცემის წელი: 2011
გამომცემლობა: “ანბანი"
შეადგინა და განმარტებები დაურთო: ნანა სუხიტაშვილმა
მხატვარი: ლევან სილაგაძე
რედაქტორი: ნანა მარღიშვილი-ღუდუშაური
კორექტორი: ნათია ოსანაძე
დამკაბადონებელი: თინათინ ბერბერაშვილი
გვერდების რაოდენობა: 280
ISBN 978-99940-24-80-3
ყდა: რბილი
ფასი: ჟურნალ "სარკესთან" ერთად 4.00 ლარი



ანოტაციის მაგიერ:
"წიგნი ყველა თაობისათვის"


© „ანბანი“ – http://www.anbani.ge
შ.პ.ს. „გამომცემლობა ანბანი“
საქართველო, ქ. თბილისი, 0112, გ.ჩუბინაშვილის ქ. 50
ტელ: (+995 32) 96 91 75

ფეისბუკზე – http://www.facebook.com/profile.php?id=100000732812962&ref=ts#!/profile.php?id=100000732812962&sk=wall



study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Mon Feb 07, 2011 11:52 pm

იაკობ მანსვეტაშვილი

წიგნიდან: "მოგონებანი, ნახული და გაგონილი"

თავი XI


გაზ. «ივერია» და ლექსები. პოეტი იოსებ დავითაშვილი. ვაჟა-ფშაველა. ვაჟას მამა და ძმები: თედო და ბაჩანა. გაცნობა ვაჟა-ფშაველასთან. ვაჟა _ მასწავლებელი. ვაჟას ნაწარმოებთა წაკითხვა «ივერიის» რედაქციაში. ილია ჭავჭავაძის აზრი. ვაჟას მუშაობა «ივერიაში», თავის მინებება და წასვლა ჩარგალში. ვაჟას გარეგნობა. მისი ავადმყოფობა, სიღარიბე და სიკვდილი.

ვისაც ძველი «ივერიისთვის» თვალი უდევნებია, ეხსომება, რომ ლექსები ძალი-ან იშვიათად იბეჭდებოდა მაშინ. მიზეზი ის იყო, რომ ილია ძალიან მკაცრად და სასტიკად ეკიდებოდა ლექსებს და ბევრს მოსთხოვდა მოლექსეს. როცა ლექსების დაფასება მოგიხდეთ, ნუ დაივიწყებთ ჭკვიანურ თქმულებას:

თავი ყველას ნუ ჰგონია
მელექსეთა კარგთა სწორი,
განაღა სთქვას ერთი-ორი
უმზგავსო და შორი-შორი.

თუ რა არის უმსგავსო ლექსები, ადვილად გასაგებია, _ დარიგებას გვაძლევდა ილია: თუ ლექსში შეგხვდეთ სიტყვები: საგანი, ფიგურა, ვარდი, ბულბული, მთვა-რე და სხვა ამისთანეები, ბოლომდე ნუღარ ჩაიკითხავთ, გვერდზე გადააგდეთ, დროს ნუ დაჰკარგავთ. ეს ლექსი კი არ იქნება, არამედ უსაქმო კაცის ნაცოდვილა-რი, ლექსად ნაჯღაბნი. რასაკვირველია: ამათ რიცხვში არ მოჰყვებოდნენ ილიასი, აკაკისა, ვაჟა-ფშაველასი და ხალხური ლექსები. მაგრამ ილია და აკაკი ისეთი ძუნ-წები იყვნენ, რომ «ივერიას» ამათი ლექსების ნახვა არა ჰღირსებია. რაც შეეხება ხალხურ ლექსებს და ვაჟა-ფშაველას, ამათ ყოველთვის დიდი ადგილი ეთმობო-დათ გაზეთში. ვბეჭდავდით აგრეთვე დავითაშვილის ლექსებს, თუმცა იმასაც ბევ-რი მდარე ლექსები მოჰქონდა ხოლმე, მაინც რედაქციის კარს არ ვუხშავდით: ესეც იმავე ხალხური პოეზიის წარმომადგენელი იყო.
კარგად მახსოვს იოსებ დავითაშვილი, მშვიდი, წყნარი, მორიდებული, მორ-ცხვი. მოვიდოდა რედაქციაში, შემოაღებდა კარებს და გაჩერდებოდა.
_ გამარჯობა, იოსებ! რას სდგეხარ მანდა, მოდი, აი სკამზე ჩამოჯექ.
იოსები მაინც ადგილიდან არ იძვრებოდა და მხოლოდ ტუჩებზე ოდნავ ღიმი-ლი მოუვიდოდა. ისე ეჭირა თავი, თითქოს რაღაცა დანაშაული მიუძღვის ჩვენ წი-ნაშე და ბოდიშს იხდისო.
_ იოსებ, შენ უსაქმოდ არ მოხვიდოდი, გექნება რამე? _ ვეტყოდით, რომ ცოტა-თი გაგვემხნევებინა და გაბედულობა მიგვეცა.
მაშინ იოსები უფრო მხიარულად გაიღიმებოდა, წაიღებდა უბეში ხელს და ამო-აძვრენდა იქიდან რამდენჯერმე დაკეცილ ქაღალდს. კარგად ვიცოდით რაც იყო ქა-ღალდში. მაინც ვკითხავდით:
_ იოსებ, ეს რა არის, რაზე გარჯილხარ?
ახლა კი გაჰბედავდა ხმის ამოღებას და გვეტყოდა მორცხვობით: აი, პატარა ლექსი მოგიტანეთ.
გადმოგვცემდა და ისევ მოწყენილი სახით დადგებოდა კარებთან, მანამ ჩვენ იმის ლექსს გადავიკითხავდით. თუ მოვუწონებდით, ისე გაუხარდებოდა, თითქოს დიდი, ძვირფასი რამ საჩუქარი მიგვეცეს. წარმომიდგენია, მეორე დღეს მისი სიხა-რული და ნეტარება, როდესაც თვით იგი თავის ლექსს დაბეჭდილს ნახავდა. ჭეშ-მარიტად შეიძლება ითქვას, რომ, როდესაც დავითაშვილი ლექსსა სწერდა, მთელ თავის არსებას შიგ აქსოვდა, რომ ლექსი ამისთვის დასვენება კი არ იყო, ან გასარ-თობი რამ სათამაშო, არა, ლექსი იმისათვის მთელი იმისი სიცოცხლე იყო, მთელი იმისი სული და გული. გულუბრყვილო იყო იოსები, როგორც ბავშვი, და უმეტეს ნაწილ მის ლექსებშიაც ასეთი გულუბრყვილობა არის გამოხატული. ტყუილად ხომ არ აიღო საყმაწვილო ჟურნალმა «ჯეჯილმა» დევიზად თავის გამოცემისა დავითაშვილის ლექსი:

იზარდე, მწვანე ჯეჯილო,
დაპურდი, გახდი ყანაო!

დავითაშვილი ხელოსანი იყო, დურგალი, მუდამ რაღაცა დატანჯული სახით გამოიყურებოდა. როცა კი მინახავს, სულ ერთი და იგივე ტანისამოსი ეცვა: ტანზე გარუჯული, გახუნებული შალის ჩოხა, თავზე ისეთივე გახუნებული გარიბალდის ქუდი და ფეხზე ხარაზის ჩუსტები. ეს იყო მთელი მისი სამკაული.
არ დამავიწყდება, როგორ დაღონდებოდა და დაეღრიჯებოდა ხოლმე სახე, თუ ლექსს დავუწუნებდით. სწორედ პატარა ბავშვს მოგაგონებდათ, რომელიც ტუჩებს ჰკუმავს და სატირლად ემზადება, თუ მშობლებმა სურვილი არ აუსრულეს. დასამ-შვიდებლად და სანუგეშებლად ვეტყოდით ხოლმე:
_ რას სწუხარ, იოსებ? განა მარტო შენ ხარ? ხშირად დიდ პოეტებსაც ვერ გამოუ-ვათ ხოლმე კარგი ლექსი, რა უშავს. დღეს ლექსი სუსტი გამოვიდა, ხვალ უკეთესს დასწერ, გულს ნუ გაიტეხ, პირველად ხომ არ სწერ. რომ შენ ნიჭს ვაფასებთ, აი იქიდგანაც დაინახავ, რომ «ჯეჯილს» პირველ გვერდს შენი ლექსი ამშვენებს: იზარ-დე, მწვანე ჯეჯილო...
ამ უკანასკნელ სიტყვების გაგონებაზე, ცოტა გული მოულბებოდა და შინ დამ-შვიდებული წავიდოდა. ერთი-ორი კვირის შემდეგ ჩვენი იოსები ისევ გამოჩნდე-ბოდა, ისევ კარებში აიტუზებოდა და ჩვეულებრივი ღიმილით სუფთად დაკეცილ ქაღალდს გადმოგვცემდა79.
სოფრ. მგალობლიშვილმა მუდმივ მუშაობას თავი დაანება. იმის მაგიერ უნდა მოგვეწვია ვინმე. სწორედ ამ დროს ვაჟა-ფშაველა უადგილოდ დარჩა და, რადგან მე და გ. ყიფშიძე კარგად ვიცნობდით, ვარჩიეთ ილიასთან მოგველაპარაკნა და ვაჟა რედაქციაში მოგვეწვია მუდმივ თანამშრომლად. რა გამოვიდა ამ თანამშრომლო-ბიდან, ქვემოდ გაიგებთ. ჯერ კი ცოტა უკან უნდა დავბრუნდე და გაგაცნოთ ვაჟას ვინაობა.
ვაჟა-ფშაველა ლიტერატურული ფსევდონიმია80. ნამდვილი მისი გვარი იყო ლუკა რაზიკაშვილი. ლუკა მღვდლის შვილი იყო, სოფელ ჩარგალიდგან. ეს სოფე-ლი ფშავეთის ერთ მივარდნილ ადგილშია, უწინდელ თიანეთის მაზრაში. ლუკას სამი ძმა კიდევ ჰყვანდა. ორი მათგანი _ თედო81 და ბაჩანაც82, მწერლები იყვნენ. თედო მოხდენილად სწერდა უფრო საყმაწვილო პატარ-პატარა მოთხრობებს; ბაჩა-ნა დიდად ნიჭიერი პოეტი იყო და ზოგიერთი მისი ლექსი სიმძლავრით და პოე-ტური აღმაფრენით ვაჟას ლექსებს არ ჩამოუვარდებოდა.
ვაჟას მამაზე ბევრთაგან გამიგონია, რომ ბუნებით დიდი ჭკუის კაცი იყოვო, წიგნის მოყვარული და დიდი მცოდნე ქართული ისტორიისა. სხვათა შორის, იმას მიაწერდნენ იმის ახსნას, თუ საიდგან წარმოსდგა სიტყვა ხევსური, სახელწოდება მთიელთა ერთი ნაწილის მცხოვრებლებისა. ასე ჰხსნიდა თურმე ვაჟას მამა: როდე-საც ბაბილონის მეფემ ნაბუქოდონოსორმა აიკლო და გაანადგურა იერუსალიმი და ებრაელები განფანტა მთელ დედა-მიწის ზურგზე, ბევრი ამათგან გადმოსახლებუ-ლი იყო აგრეთვე კავკასიონის მთების ხევებში, და აი სწორედ ამ ხევში დასახლე-ბულ ებრაელებს უწოდეს სახელად ხევის ურიები, ანუ, ცოტა შემოკლებით _ ხევ-სურები. აქედგან თითონ ამ ადგილებსაც დაერქვა ხევსურეთი. არ ვიცი, პატივცემულ ვაჟას მამას რომელ «ისტორიულ წყაროდგან» ჰქონდა ამოღებული ეს ცნობა, მხოლოდ ეს კი ეჭვს გარეშეა, რომ ამის მთქმელს ჭკუა-მახვილობა ეტყობა და უფრო კიდევ დიდი ფანტაზია. იქნება მამისაგან გამოჰყვათ მის შვილებს ის პოეტური ფანტაზია, რომელმაც ასეთი ზეაღმტაცი ფრთები შეისხა მეტადრე ვაჟას ნაწარმოებში.
ვაჟა-ფშაველა მე პირველად გავიცანი სოფელ თონეთში, რომელიც მანგლისის ახლოს მდებარეობს, სულ ოთხი ვერსტის სიშორეზე. ეს ასე მოხდა: ვაჟა მასწავლებლად იყო თონეთის სკოლაში, რომელიც წერა-კითხვის საზოგადოებას ექვემდებარებოდა. ერთხელ საზოგადოებას ქაღალდი მოუვიდა, საიდგანაც ვცანით, რომ ვაჟას რაღაცაზე ჩხუბი მოჰსვლია მანგლისში მყოფ ჯარის აფიცრებთან და ხელის შეხებით შეურაცხყოფა მიუყენებია. საზოგადოებამ დაადგინა, გაეგზავნა მმართველობის რომელიმე წევრი, ადგილობრივ საქმის გამოსაკვლევად. მე მაშინ საზოგადოების მდივნად ვიყავი და მე მომიხდა თონეთში წასვლა. აქ ვაჟას ნაამბობიდან შემდეგი გავიგე: თონეთში სამი რუსის ოფიცერი მოსულიყო და დუქანში ქეიფი გა-ემართათ, მიეწვიათ ვაჟაც. სმის დროს ერთ აფიცერს რაღაც არასაკადრისი სიტყვა ეთქვა ქართველების შესახებ; ეს ვაჟას შეურაცხყოფად მიეღო და სილა გაერტყა ამ აფიცრისათვის. ატეხილიყო ჩხუბი, აურ-ზაური, ვაჟასთვისაც ბევრი ეცემათ, მაგ-რამ ამასაც არ დაეკლო. გაეშველებინათ, და ამით გათავებულიყო საქმე.
თუმცა მაინცდამაინც დიდი არაფერი მომხდარიყო, მაგრამ შესაძლებელი იყო, საქმე ცუდად დატრიალებულიყო. რაც უნდა იყოს, მაინც აფიცერი იყო შეურაც-ხყოფილი. ვაჟა თითონაც გრძნობდა ამას და მითხრა: თუ საზოგადოებას რაიმე უსიამოვნება მოელის ჩემი გულისათვის, მე თითონ დავანებებ თავს აქაურ მასწავ-ლებლობას, მაინც გული არ მიდგება ამ გადაყრუებულ ადგილას.
ვაჟას სკოლაში ჰქონდა ბინა და მეც მასთან ჩამოვხდი. საღამოს ოჯახობამ რომ მოისვენა, მე და ვაჟა მარტო დავრჩით. ვაჟამ ლაპარაკი ჩამოაგდო «ივერიაზე» და, სხვათა შორის, მკითხა: აი ლექსები და პატარა მოთხრობები მაქვს დაწერილი და «ივერია» ხომ არ დამიბეჭდავსო. მერე გამოალაგა დიდრონი რვეულები და წამიკითხა ჯერ «შვლის ნუკრის ნაამბობი», საყმაწვილო მოთხრობა, მერე პოემა, «მოხუ-ცის ნათქვამი». ჩემს აღტაცებას და სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა და ვუთხარი:
_ შე კაი კაცო, თუ მაგისთანა ძვირფასი მარგალიტები მოგეპოებოდა, აქამდინ რას ინახავდი ძუნწივით, ზანდუკში ჩაკეტილებს. მომეცი, ხვალვე წავიღებ «ივერიაში», დიდის სიამოვნებით დავბეჭდავთ, და სასყიდელსაც მიიღებ.
ვაჟა ნასიამოვნები დარჩა, მხოლოდ მითხრა: მოთხრობა უკვე გავგზავნე საყმაწვილო ჟურნალში დასაბეჭდად, და «მოხუცის ნათქვამს» კი ცოტა კიდევ გადავათვალიერებ. ჩქარა მე თითონ ჩამოვალ ქალაქში და ამეებსაც ჩამოვიტან. სხვებიც ბევრი მაქვს ნაწერიო, და მაჩვენა ერთი კარგად მოზრდილი რვეული, სადაც მოთავსებუ-ლი იყო დიდი პოემა, სახელად «თამარიანი». მერე, აღარ მახსოვს, ასე დაბეჭდა ეს პოემა, თუ შესცვალა და სხვანაირად გადააკეთა.
რამდენჯერმე კიდევ გადავაკითხვინე «მოხუცის ნათქვამი». მეტადრე მომეწონა ის ადგილი, სადაც მოხუცი ამბობს მეფე ერეკლეზე.

არწივს მაღლისა მთისასა
ნეტავ, რად უნდა ქებანი.

ამ მოსწრებულმა, მოსხლეტილმა შედარებამ ისე იმოქმედა ჩემზე, თითქოს უცბად ცამ გაიელვა და თვალები მოულოდნელად გაგინათაო.
მეორე დღეს გაკვეთილებზე დავესწარ სკოლაში. ვაჟა უხსნიდა ბავშვებს, თუ რა არის ერთეული. აგერ წამოაყენა ერთი პატარა, ეგრე ექვსი-შვიდი წლის ბიჭუნია, ცოცხალი, ცქრიალა თვალებიანი, ღია სანდომიანი სახის და ჰკითხა: აბა, შენ მით-ხარი, რა გყავთ შინ ერთად-ერთი. იმანაც ჩამოთვალა: დედა, მამა, ძმა, მურია ძაღ-ლი, ძროხა.
აქ მეორე ბავშვმა თითი აიშვირა, მაგრამ ვეღარ დაიცადა, რას ეტყოდა მასწავ-ლებელი, და მიაძახა:
_ რასა სტყუი, ბიჭო? ერთი კი არა, ორი ძროხა გყავთ!
_ ის მეორე ხომ ბერწია, _ დაუყოვნებლივ უპასუხა პირველმა.
ეს პასუხი მეტად საგულისხმიერო იყო, როგორც გამომსახველი გლეხის ბავ-შვის შეხედულებისა. იმას ისე წარმოედგინა, ვითომ ძროხას ეწოდება ძროხობა მხოლოდ მაშინ, თუ ხბო ჰყავს და რძეს იძლევა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის არც ძროხაა, არც ხარი, არამედ საშუალო რაღაც არსება.
ტფილისში დაბრუნებისას ერთხელ კიდევ გადავიკითხე საყმაწვილო ჟურნალ-ში დაბეჭდილი «შვლის ნუკრის ნაამბობი»83, და იმ დღესვე მოვათავსე «ივერიაში» რეცენზია, სადაც, სხვათა შორის, ვამბობდი: ასეთი მოთხრობის დაწერა შეუძლიან მხოლოდ დიდ ნიჭს. ამ მოთხრობას ერთგვარი სიამოვნებით წაიკითხავს როგორც დიდი, ისე პატარა მკითხველი. და სწორედ ეს არის უტყუარი საბუთი ნიჭის სიდი-ადისა. და შესადარებლად მოვიყვანე დიდებული გიოტეს «რეინეკე ლისი», რომე-ლიც ერთგვარად სასიამოვნო წასაკითხი და საგულისხმიეროა როგორც დიდი ადა-მიანებისათვის, ისე პატარა ბავშვებისათვის. ამას ვუმატებდი: ვაჟას ერთგვარ ეხერ-ხება წერა, როგორც პროზით, ისე ლექსად. ორთავე გვარს წერისას აზის უტყუარი ნიშანი მაღალი ნიჭიერებისა, პოეტურ შემოქმედების ძალისა. ასეთი შეზავებული ნიჭის პატრონი დიდს იმედებს იძლევა და, ეჭვი არ არის, ვაჟა-ფშაველა საპატიო ადგილს დაიჭერს ჩვენს დიდ მწერალთა შორის.
ილიამ რომ ეს რეცენზია წაიკითხა, შემოვიდა რედაქციაში და გვითხრა: აბა ერ-თი მაჩვენეთ ეგ მოთხრობებიო; წავუკითხეთ, კითხვის დროს ილიას სიამოვნების შუქი გადაჰკრავდა სახეზე. კითხვა რომ გავათავეთ, ილიას აღტაცებას საზღვარი არა ჰქონდა: წარმავალმა დიდმა ნიჭმა გულით იგრძნო მომავალი დიდი ნიჭი.
კოჭებზედვე ეტყობა, რა ვაჟიც უნდა გამოვიდეს მაგ ვაჟასაგან, შორს წავა, შორს! გაიძახოდა ილია თავის ჩვეულებრივ შორსმჭვრეტელობით.
მომაგონდა რუსეთის გამოჩენილი კრიტიკოსის ბელინსკის სიტყვები, თქმული ლერმონტოვის შესახებ, როდესაც ეს პირველად გამოვიდა სალიტერატურო ასპა-რეზზე და თავისი მაღალნიჭიერი ლექსებით ყველა გააკვირვა, გააოცა. ბელინსკის ჰკითხეს: ეს მეორე პუშკინი ხომ არ არისო. და მაშინ ბელინსკიმ იწინასწარმეტყველა: «Нет, он далеко пойдет, превзойдет Пушкина: слишком широко шагает».
შემდეგ, ცოტა გვიან, ვაჟამ თავისი «მოხუცის ნათქვამი» მოგვიტანა «ივერიაში» დასაბეჭდად. რედაქციაში შევიკრიბენით თანამშრომლები. ხელთნაწერი წავიკით-ხეთ. მკითხველის მოვალეობა კისრად ედვა გიგა ყიფშიძეს, რომელსაც რედაქციის მედავითნეს ვეძახდით. გიგამ თავისებურად, გრძნობით გადააბულბულა.
_ გიგა, აბა ერთი კიდევ გადაიკითხე, _ ეუბნება. ილია.
გიგამ გადაიკითხა, ილია დიდხანს ჩაფიქრებული იჯდა. ეტყობოდა, დიდი შთაბეჭდილება იქონია წაკითხულმა. მერე თითქოს ძილიდან გამოერკვაო, ილიამ აღტაცებით წამოიძახა შემდეგი სიტყვები, რომელიც ბელინსკისებურად წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა:
_ არა, ჩვენ, ძველებმა ახლა კალამი უნდა ძირს დავსდვათ! გზა ვაჟას უნდა დავუთმოთ!
იქნება ეს სიტყვები ცოტა გადამეტებულიც იყო, მაგრამ სიმართლეს კი არ იყო მოკლებული. რომაელები იტყოდნენ ex ungue leonem... ე. ი. ბრჭყალებზე სცანით ლომიო. ილია შთაგონებით მიჰხვდა, რომ ახლად გამონავარდებული ლომის ლეკვისაგან დიდი და მძლავრი ლომი გამოვიდოდა.
ვაჟას რედაქციაში მოწვევა მუდმივ მუშაობისათვის გადაწყვეტილი იყო. მხოლოდ ილია ცოტად ეჭვობდა და გვეუბნებოდა:
_ კარგსა ვშვრებით, გამოგვადგება? ან კიდეც რომ გამოგვადგეს, ცოდო არ იქნება, მაგისი ნიჭი გაზეთის მუშაობაში ჩავკლათ?!
მართალს ამბობდა ილია. აქაც წინასწარ გრძნობამ არ უმტყუნა მას, და მალე თვით ვაჟამ მოგვცა პასუხი ზემოდ მოყვანილ საეჭვო საკითხზე.
ვაჟამ რედაქციაში იმუშავა მხოლოდ სამი დღე. ვაძლევდით გადასაკითხად და გასასწორებლად კორესპონდენციებს, ვათარგმნინებდით პატარა წვრილ ამბებს რუსული გაზეთებიდან. ორ დღეს მუშაობდა, თუმცა იმის მუშაობას დიდი ხალისი არ ეტყობოდა. მოვიდა რედაქციაში მესამე დღეს. ცოტა ჩაფიქრებული იყო, მივეცი რუსული გაზეთი, მოვუხაზე ერთი ადგილი უცხოეთის ცხოვრების ამბებიდგან და ვუთხარი:
_ აბა, ლუკა, ეს ადგილი მალე გადათარგმნე, თორემ სტამბა ძალას გვატანს და მასალა კი ცოტა გვაქვს.
მე საქმეებში გავერთე და ვაჟა დროებით გადამავიწყდა. მომაგონდა და ვუთხა-რი:
_ რა ჰქენ, ლუკა, გადათარგმნე?
წინ დაწერილი ქაღალდი ედვა. ვიფიქრე ეს სწორედ ნათარგმნი იქნება-მეთქი და ხელი დავავლე გადასათვალიერებლად. დავხედე, _ ლექსია.
_ ეს რა ამბავია, ლუკა? _ ვეკითხები.
_ თარგმანის სამაგიეროდ ეგ ლექსი დავწერე. თარგმნის მაგიერობას გასწევს.
ამავე დღეს ვაჟამ გამოგვიცხადა, რომ რედაქციას თავს ანებებს: მე აქ მუშაობას ვერ შევძლებო. რედაქციას თათბირი ჰქონდა. და ასე გადავწყვიტეთ: მიგვეცა ვაჟასთვის თვეში ხუთი თუმანი, და ვაჟას, სამაგიეროდ, ევალებოდა თვეში რაიმე ნაწარმოები უსათუოდ მოეწოდებინა.
ვაჟა აიბარგა და გასწია თავის ჩარგალში. დაუბრუნდა არწივი თავის საყვარელ მთებს. ვაჟა სინდისიერად ასრულებდა თავის მოვალეობას. დროგამოშვებით ჩამოდიოდა ვაჟა ტფილისში, ხურჯინაკიდებული ცხენით. ხურჯინში ელაგა საგზალი: ხორცი, პური _ ტფილისში საცხოვრებლად _ და ლექსები, მოთხრობები, პოემა და კიდევ სხვა ნაწერები ფშაველების ცხოვრებიდან. დაუტოვებდა ყველა ამას რედაქ-ციას და ისევ გაემგზავრებოდა თავისი საყვარელი მთებისაკენ. და ასე და ამგვარად მთის კაცი ვაჟა ჰკვებავდა სუსტს ქართულ მწერლობას, როგორც მთის პატარა ნაკადული, მდინარედ ქცეული, ჰრწყავს და სულს უდგამს ბარის გადამხმარ დედა-მი-წას.
ერთ დღეს ჩვეულებრივ შემოვიდა ვაჟა, მთიდგან ჩამოსული, და წარმოგვიდგა წინ თავისი ძღვნით: ბოღჩაში გამოკრული ლექსებით და პოემებით. მხოლოდ რა სახით წარმოგვიდგა! მაგრამ წინასწარ საჭიროდ ვრაცხთ ორიოდე სიტყვის თქმას. ვაჟა გარეგნობით მშვენიერი სახის კაცი იყო: მაღალი, ტანადი, ბრგე, ჯან-ღონით სავსე. მისი გულ-მკერდი და თვალები ხომ ნამდვილ მთის არწივს მოგაგონებდათ. ხასიათით, ზნითაც ნამდვილი არწივი იყო, ამაყი, შეუპოვარი. დღეს აი ეს ბრგე კა-ცი წარმოგვიდგა და რა სახით: ჩამომხმარი, წელში მოხრილი, თვალებგადმობრუ-ნებული, ჩამობღერძილი, დასნეულებული, სწორედ ფრთებდაშვებულ ბებერ არ-წივს მოგაგონებდათ. შეგვაძრწუნა ამ სანახაობამ და ერთხმად მივაძახეთ:
_ ლუკავ, რა მოგსვლია? ვაჟავ, რა დაგმართნია?
აქ ვაჟამ გვიამბო თავის ჩვეულებრივ ეპიურ-დინჯი კილოთი შემდეგი სამწუხარო თავგადასავალი. მთაში დაეკლათ ჭირიანი ძროხა. ხორც დანატრებული ხალხი არ მოჰრიდებოდა ჭირს და საკლავი მთლად გაეტაცნათ. ვაჟაც სულს წაეძლია და ეყიდნა ხორცი. ეფიქრა: საცა ამდენი ხალხი, მეც იქაო. ამის იმედიც ჰქონდა: კარგად გავრეცხავ, მოვხარშავ და ჭირი რაღა ჭირს მომჭამსო. საწყალ ვაჟას არ გაუმართლდა ეს იმედი. და ახლა დასნეულებული, დასახიჩრებული ადამიანი იდგა ჩვენ თვალწინ. ეს კი იყო: ეს სნეულება ხორცს მოჰრეოდა და სულისთვის კი ვერა რა ევნო. რედაქციაში მოტანილ ლექსებს ისეთივე ბეჭედი ესვა დიდის, გაუნელებელი ნიჭიერებისა, როგორსაც აქამდინ მიჩვეულნი ვიყავით ვაჟასაგან.
ისედაც სიღარიბისაგან დაჩაგრული ვაჟა, ამ სნეულების გამო უფრო დიდს გაჭირვებაში ჩავარდა. წვრილშვილი იყო. ბევრს მუშაობდა, წელებზე ფეხს იდგამდა, მაგრამ მთის მწირი მიწა საკმაო საზრდოს არ აძლევდა. სიღარიბისათვის თავი ვერ აერთვა. დაგლეჯილ ჩოხაში გახვეული, მიღრეცილ-დაჯღანული ფეხსაცმელებით, თვალებზე შავი, მუქი სათვალეებით აფარებული შემოვიდოდა რედაქციაში, გახსნიდა თავის ბოხჩას და ამოალაგებდა ასეთ მარგალიტებს, როგორც: «გოგოთური და აფშინა», «ბახტრიონი» და მრავალი სხვა.
ვაჟას შემოქმედებით ძალას, ბუნებით მომადლებულ ნიჭს სნეულებამ ვერაფერი ავნო. მაგრამ ხორცი კი სძლია: ჩამოხმა; ეს, ოდესღაც მძლავრი კაცი, ჩონჩხად აქცია, ჭლექად ჩააგდო და უდროვოდ სიცოცხლეს გამოასალმა.

study

წყარო - http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000213/manswetaschwili%20Sesworebuli.doc.pdf
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Feb 24, 2011 10:12 pm

ვაჟა–ფშაველა

"ეშმაკს რად ვაქებ, იცოდეთ..."

ეშმაკს რად ვაქებ, იცოდეთ,
საცოდნელია სწორედა,
ხომ ეშმაკია ბოროტი,
ფულიც დაუდო ყორედა,_
ქრთამს არ აიღებს არასდროს,
თავის გზას მისდევს სწორედა.
ჯოჯოხეთისა მიდამო
იმას ეკუთვნის სრულადა.
წმინდანთა მისი საქმენი
გვამცნეს და იცნეს კრულადა...
მაგრამ მე ისე არ ვცანი,
რაც მათ სდებიათ გულადაო,
ეშმაკი ეშმაკი არის,
ბოროტი სული წყეული,
ცოდვების ჩასადენადა
კაცთათვის გამოსეული...
მაგრამ ბოროტი ცოდვასა
არ დაგისახავს მადლადა,
თუნდ ურმით ოქრო მიართო
თავის ცოდვების სახსრადა.
მაინც ჯოჯოხეთს უჩვენებს
ამას ამბობენ, სწორია,
ცხვარს არას ერჩის, მას უყვარს
კაცი, რომელიც ღორია.
აბა, რისთვის ვაძაგო
ამისთვის გასაჭორია?
ავსულთა ჯავრი ჩემს გულზე
მარტო მას მოუფონია.
არც უნამუსო ყოფილა
არცა ჰკლებია გონია,
მაინც ჩვენ ეშმაკს ვუწოდებთ
ქვეყნისთვის დამაღონია...

1895 წ.


Last edited by Admin on Mon Jun 13, 2011 10:44 am; edited 1 time in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Mar 31, 2011 11:11 pm



გაზეთი "სახალხო ფურცელი", # 285, ოთხშაბათი, 20 მაისი, 1915 წელი


Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Mar 31, 2011 11:17 pm



გაზეთი "სახალხო ფურცელი", # 344, ოთხშაბათი, 22 ივლისი, 1915 წელი




Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Mar 31, 2011 11:34 pm



გაზეთი "სახალხო ფურცელი", # 344, ოთხშაბათი, 22 ივლისი, 1915 წელი



თავად "სურათებიანი დამატება":



ზედა სურათი – ვაჟა და თამარი:



ქვედა სურათი, წარწერით – "ვაჟა–ფშაველა ცოლ–შვილთან ს. ჩარგალში თავის სახლის წინ. სურათი გადაღებულია 1907 წელს".



სურათი "სახალხო ფურცლის" სურათებიანი დამატების მეოთხე გვერდზე, წარწერით – "ვაჟა–ფშაველას უკანასკნელი სურათი გადაღებულია თუშებთან, ლეო და დათიკო ცისკარიშვილებთან"







Last edited by Admin on Thu Mar 31, 2011 11:56 pm; edited 1 time in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Mar 31, 2011 11:39 pm



გაზეთი "საქართველო", # 92, კვირა, 13 სექტემბერი, 1915 წელი (ამ დღეს გადაიხადეს ორმოცის წირვა).

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Sat May 28, 2011 11:37 pm

სად და სად ახსენებს ვაჟა პირიმზეს

1. "ია, უღრანს ტყეს მოსული,
თალხ-კაბა, ენა-მტკბარია,
კლდის თავს გაშლილი პირიმზე, -
მთის სასახელო ქალია".

სიმღერა (ვუძღვნი ახალგაზრდა მგოსნებს), 1896

2. "ნუმც გაჯავრდება პირიმზე,
ნუმც დამწყევლიან იანი,
რომ იმათ დედის ძუძუთა
ვსუქდები ცოდვილიანი".

"დაბერებულა პირიმზე,
კუზი ეტყობა წელზედა...
ოცნება ტანჯულის ქვეყნის
ქვითინებს მთისა წვერზედა".

ბახტრიონი (პოემა), 1892

3. "საცა პირიმზეს ახარებს,
იქვე მთხრელია ზვავისა...
მაინც-კი ლამაზი არის,
მაინც სიტურფით ჰყვავისა!.. "

ღამე მთაში (ლექსი), 1890

4. "მხოლოდ მდინარის ხმა ისმის,
დაბლა მიქანავს ხველითა
და უფსკრულს დასცქერს პირიმზე
მოღერებულის ყელითა..."

სტუმარ–მასპინძელი (პოემა), 1893 წ.

5. "მზე დედაა, პირიმზე - შვილია მზისა".

ქუჩი (მოთხრობა), 1892

6. "კლდის პირზე მოსულს პირიმზეს
გულ-მკერდში ვენაცვალები!.."

გველისმჭამელი (პოემა), 1901
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Thu Jun 16, 2011 1:46 pm



წიგნის დასახელება – "ვაჟა–ფშაველა (1861–1915) ლექსები Vazha-Pshavela (1861-1915) Poems"
ავტორი – ვაჟა-ფშაველა
ინგლისურად მთარგმნელი - ნინო რამიშვილი
რედაქტორი - ლ. უესტი
გამომცემელი და წინათქმის ავტორი - ლელა რაზიკაშვილი, ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმის დირექტორი
დიზაინერი - გოგა დადუნაშვილი
განსაკუთრებული მადლობა - ნინო გურაბანიძეს, პაატა ქორქიას და პოეტის შთამომავალს, მეცენატ ზაზა რაზიკაშვილს
ISBN 978–99940-60-93-1
გამომცემლობა – “საარი”
გამოცემის წელი – 2011
ყდა – რბილი
გვერდების რაოდენობა – 76
წიგნი ეძღვნება - სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქს, უწმინდესსა და უნეტარესს, ილია მეორეს.


Lela Razikashvili

გამომცემლის წინათქმა

ვაჟა-ფშაველა არის ფენომენი, რომელიც თავისი სიდიდით და მნიშვნელობით ეკუთვნის კაცობრიობას, რომლის დიდ ნაწილს ამ ფენომენთან ზიარების ბედნიერება ჯერ კიდევ წინ ელოდება.
როგორც პოეტის ერთმა თაყვანისმცემელმა ბრძანა, ვაჟამ დაინახა ის, რისი მიმხვედრი კაცობრიობაც გადარჩება: მან თავისი შემოქმედებით კაცობრიობას უთხრა, რომ ადამიანისათვის ორი ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ, სამშობლო და რწმენა, შეიძლება იქცეს უდიდეს ბოროტებად, თუ მას არ ახლავს მესამე და მთავარი - კაცთმოყვარეობა და ღირსება. თუ დღევანდელი მსოფლიოს პრობლემებს გადავხედავთ, ძნელია, არ დაეთანხმო ამ მოსაზრებას.
კაცობრიობის ბედნიერმა და ჯერ-ჯერობით ძალიან მცირე ნაწილმა ვაჟას ფენომენი დაინახა, დააფასა და 1961 წელს მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს გადაწყვეტილებით, პოეტის იუბილე მთელ მსოფლიოში აღინიშნა!
მიუხედავად ამისა, ვაჟას აზრის სიდიდე, მისი სიტყვის უბრალოება, სილამაზე, დაუვიწყარი მუსიკალობა და ადამიანის გრძნობა-გონების დაუფლების არაჩვეულებრივი უნარი ჯერ კიდევ მომწყვდეულია ქართული ენის საზღვრებში და მისით აღფრთოვანება ერთეულთა ხვედრია.
კაცობრიობა ელოდება ვაჟას, ვაჟას სიტყვა კი კეთილ და ნიჭიერ მეგზურს უცხოენოვანი მკითხველის გონებასა და გულებთან მისასვლელად, მათთვის იმ ბედნიერების გასაზიარებლად, რასაც ვაჟა-ფშაველას შემოქმედება ჰქვია მთელი თავისი მშვენიერებით.
ეს პატარა წიგნი, ვაჟას რამდენიმე ლექსის ინგლისური თარგმანი, ქალბატონ ნინო რამიშვილის განაცხადია იმის თაობაზე, რომ მზად არის ასეთი მეგზურობა თავად იტვირთოს. რამდენად გაუძლებს მისი ნიჭი და ოსტატობა ამ ტვირთს, ამის განსჯა მკითხველისათვის მიგვინდია, თუმცა, უნდა აღვნიშნოთ, რომ პოეტის მეგზურობის გაბედვა მხოლოდ პოეტს შეუძლია.
მე იმედი მაქვს, რომ ეს პატარა კრებული გზას დაულოცავს ვაჟას აზრს უცხოენოვან სამყაროში, ნინოს კი პოეზიის დიდ ოჯახში, ღმერთმა ქნას, ნინო რამიშვილის ნიჭი და პოეტური ოსტატობა იყოს ის ჩირაღდანი, რომლის თუნდაც მკრთალ შუქზე, კაცობრიობა ვაჟას ბუმბერაზ ფიგურას შენიშნავს!

ლელა რაზიკაშვილი, - პოეტის შთამომავალი, ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმის დირექტორი.



Exclamation


რედაქტორისაგან

ახალგაზრდა პოეტმა და მთარგმნელმა ნინო რამიშვილმა, რომელსაც მკითხველი უკვე იცნობს, ძალზე არტისტულად თარგმნა დიდი ქართველი მწერლის, ვაჟა-ფშაველას ლექსები. პოეტურ თარგმანში, ხშირად, თავად პოეზია იკარგება.
ნინომ კი წარმატებით გაართვა თავი ამ ურთულეს ამოცანას. სხვას ვის ხელეწიფება პოეზიის ასე ოსტატურად თარგმნა, თუ არა ჭეშმარიტ პოეტს?

ლ. უესტი


Exclamation

Vaha-Pshavela

The Eagle

I beheld an eagle's fight
With the crows and ravens wild,
He was smothered in his woes,
Seized and suffered by the foes.
He could neither stand nor fly,
And was panting for the sky;
A wing bled, his heaving bosom
In a scarlet hue did blossom.
Abject crown! Had you not seized me
When my wound now casts a blight,
Your plumes would be torn asunder
In a ruthless, bloody fight!

Translated from Georgian into English by Nino Ramishvili


study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Wed Jul 06, 2011 12:24 am

'Aluda Ketelauri', 'Host and Guest', 'The Snake Eater' by Vazha-Pshavela
Picture
Aluda Ketelauri’ (1888), ‘Host and Guest’ (1893) and ‘The Snake Eater’ (1901) are epic poems of Vazha-Pshavela' (pen name of Luka Razikashvili), Georgian poet who does not have equal in Georgian poetry. In these epic works Pshavela raised the problems of the interrelations of man and family/society/nature and resolved the problems of love and duty to the people; he depicted the conflict between the individual and temi (the peasant commune), where the heroes (people of strong spirit) oppose certain obsolete laws of this commune as a result of the sense of their own worth and thirst for freedom.... Vazha Pshavela idealized the old customs of the Pshavy, their purity, and their freedom from the taint of “false civilization.”

Translated Published Works:

Poem 'Aluda Ketelauri’ (from 'Three Poems: Aluda Ketelauri, Host and Guest, The Snake Eater' and 'Modern Poetry in Translation' translated by Donald Rayfield)

Poem ‘Host and Guest’ (from 'Three Poems: Aluda Ketelauri, Host and Guest, The Snake Eater' translated by Donald Rayfield)
Poem ‘The Snake Eater’ (from 'Three Poems: Aluda Ketelauri, Host and Guest, The Snake Eater' translated by Donald Rayfield, from 'Anthology of Georgian Poetry' translated by Venera Urushadze.)

Available: NP Library Georgia

Verses 'A Feast', 'The Shepherd-Maid', 'A light worn garment hid her form...', 'A Solitary Word', 'A Song: Beyond the river dark thou art...', 'The Eagle', 'Despair', 'A Song: Once there bloomed upon a meadow...', 'Elegy', 'The Sword's Complaint', 'Letter of a Pshav Soldier to his Mother' (from 'Anthology of Georgian Poetry' translated by Venera Urushadze.)

Available: NP Library Georgia

Translated Unpublished Works:

Poem ‘Host and Guest’ (from Poetry in Translation translated by Leila Jgerenaia, edited by A.S.Kline.)

Available: Poetry in Translation – http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Georgian/HostandGuest.htm

Translators:

Donald Rayfield – http://en.wikipedia.org/wiki/Donald_Rayfield

Venera Urushadze,

Lela Jgerenaia

ბმული – http://imbooks.weebly.com/editions_vazha-pshavela.html

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury


Male
Number of posts : 3860
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Wed Jul 06, 2011 12:29 am

Host and Guest
By Vazha-Pshavela
(Luka P. Razikashvili, 1861-1915)


Translated by Lela Jgerenaia © All Rights Reserved.

Edited by A. S. Kline



This work may be freely reproduced, stored, and transmitted, electronically or otherwise, for any non-commercial purpose.



Host and Guest



I

Veiled in the gloom of night

The sweet face of Kisteti

Appears, among hills around,

A rocky throne among cliffs.

The river moans in its dark ravine

Turbid, with grief at its heart.

The mountains too are bowed down,

Laving face and hands in the water;

On their breasts, many have died,

Unfitting is the blood on their flanks.

Seeking the blood of his brother’s killer,

A man travels along the road.

I say a road, but what road is this:

A narrow path over rock!

A path that’s so hard to walk,

He can scarcely move a step.

There, the village of the Kists,

Is like an eagle’s nest,

As pleasant a place to gaze on

As the breast of a woman.

Black fog slumbers about the village,

Its face deep in thought,

Listening to the hills around,

Absorbing the scene with joy.

It’s a guest for the moment,

Tomorrow, it moves elsewhere;

Departing, travelling the heights,

The slopes covered with ice;

It darkens and shrouds

The visible landscape.

Making the hunter cry out,

His track lost among cliffs,

Bringing joy to the wolf, the thief,

Those walkers in the dark.



II

High above, some stranger

Dislodges a rock from the cliff.

The traveller looks up,

Faced by a tall mountain.

He listens….after a moment

Hearing the hiss of sand.

He reaches for his gun:

It might be an enemy.

He looks about feverishly,

His weapon at the ready.

He sees someone burdened

With a double-headed staff.

He was dragging its dark weight,

That’s why the sand hissed.

The stranger said not a word,

Not a sound came from his mouth,

The barrel of the gun gleaming

Like the dew after morning rain.

He asked: ‘What kind of man are you?

Why are you wandering here at this hour?’

‘What would you have? I’m a hunter.’

‘You don’t look like one to me.’

‘Why should you not trust me?

Why are you suspicious?

Because I’m wandering perhaps

Like you across this mountain?

I am a hunter too,

And today I’ve hunted in vain.’

‘So it goes with us hunters.

Would you live without trouble?’

‘This also is trouble, brother,

I can barely move a step,

I’ve walked all these hills,

I traversed every ravine;

Black fog swirled around

Driven by a strong wind;

It howled through the ravines

Like a famished wolf.

I could barely see the road;

I tried to descend the cliff,

At a loss to know the way

I was struggling so fiercely.

I scared the beasts near and far,

I could hear their hooves clearly,

I could hear the rams clashing horns

As they fled along the cliff.

My heart sank at that

I could see nothing ahead;

Forget about the hunting,

I dared not take a step forward.’

The stranger standing close by

Came a little closer.

The traveller called out: ‘Hunt on, then,

Don’t complain, stay calm.’

‘Good hunting to you too, brother,

Kill a host of those agile creatures.’

‘Here’s one. So why complain?’

He showed him a horned ram,

Lying dead, one with curving horns.

‘A cunning one, but silent now.

If you want we’ll share it,

Equal shares, like comrades,

I’ll not take more than my own,

Let’s share it justly,

Come home with me tonight,

My dwelling is nearby.

Where do you come from, brother?

Tell me your name as well!

Don’t’ worry, God has found

Food for you today.

You shall have your share

In this ram I’ve slain,

Don’t look surprised, it’s no jest,

And I’m not seeking favours.

If it was not meant to be,

Why would you meet me, now?

It would be a shame

If you lost your share,

Who are you? Tell me your name.

Your looks seem Khesvurian.’

‘I am called, Nunua, brother,

A wanderer in the hills.’

But Zviadauri lied,

He concealed his true name.

What could he do? He was notorious,

He owed a debt of blood to many Kists,

He had cut the right hand of many Kists,

Sent them to an untimely grave.

‘Tell me your name, too,

Now I have told you mine.’

‘Mine is Jokhala, brother,

My last name, Alkhastaidze;

It would not do for us

To tell lies.

My house is nearby,

With doors like a fortress.

Come home with me tonight,

I’ll take you there myself.

If I’m not the perfect host

I’ll not treat you ill, at least.

Tomorrow, take your own way,

Go wherever you wish.

I’ll tell you some of my troubles,

You can share some of yours.’

‘Lead me wherever you wish, brother,

I long to be there – How far is it?

You’ve cut the ram’s throat,

And skinned its legs too.

I’ll not refuse to visit,

I’ll help carry the ram too

I don’t ask for a share, you know,

I’d not dishonour myself like that.’

Between them they skinned the ram,

And carried it to the house,

They exchanged many stories,

Grew acquainted as they went.


III



The turrets came in sight,

Dogs were barking;

From the doorways

Curious children were gazing;

The stone-built houses

Seemed like giant boulders.

‘Look, here are my family,

My fortress, my home;

Welcome, as brother to brother,

As godson to godfather.’

Jokhala called to his wife:

‘Come see who’s at the door!’

Pride was apparent

In the host’s conversation.

As they stood in the hallway, waiting…

The fire smouldered in the hearth,

An old man played on a lyre,

A man sitting near to him,

Sang of heroes

Of ancestral wars:

How they sacked Pshav-Khevsureti,

In vengeance for the blood of their brother;

They celebrate everywhere

The hand of a righteous man.

Then a beautiful woman appeared,

Dressed in black,

Slender as a willow tree,

Like a star descended to earth.

‘See, I have brought you a guest.’

‘Mercy be to God.’

How you will treat our guest, wife,

That is for you to say.

The woman welcomed him in:

‘Guest, may peace be upon you!’

‘You too, may you have peace

And your husband and children!’

She took the guest’s weapons,

They invited him in;

The woman following behind,

Jokhala leading;

Zviadauri following

His new brother.



IV

The man who sat by the hearth,

Grey-haired, elderly,

He rose now to his feet,

Like a powerful tiger on a cliff-top.

An old man, there as a guest,

Must respect the guest of another,

To rise to one’s feet is expected,

He must follow the mountain ways.

But on seeing the stranger,

He took on the mask of the wolf;

They were evident,

The thoughts in his mind,

The aged Kist felt no pleasure,

On seeing this stranger.

His heart throbbed with anger,

And his face betrayed it,

His hand drifted to his sword,

And he checked his knife, covertly,

But a guest cannot start a quarrel

In another man’s house.

He rose and exited quietly,

Biting his finger in bitterness,

He beat at his chest three times,

As he stepped outside.

He left and went from house to house,

Sharpening his tongue with poison:

‘Our deadly enemy, you Kists,

Walks with you, disguised, in the night.

It seems, Jokhala fails to know him

His eyes have not pierced the disguise.

He is the decimator of our people,

Attacking us with violence,

Forever insatiable in his desire

For our blood and bone.

Today he is in our hands, let’s see

If we can make him taste the bitterness

Of those Khevsur killed this summer;

We have unburied dead.

Tell me, if I fail of the truth,

If my words are in error!

Make our enemy know too,

That we are not basely born.

I am surprised at Jokhala,

Why open the door to an enemy,

Who is this guest? The idiot,

Why does he not see?

We must bring bitterness

To Zviadauri’s nostrils,

If not then let the women

Wield our shields and swords.’

Even the Kists’ children were stirred,

Everyone strapped on a sword,

The entire village was stirred –

Man, woman, and child.

They must sacrifice the life

Of Zviadauri to their dead;

They must kill him on his enemy’s grave

As is the custom.

To send a spy,

Instructing him in secret,

To go to Jokhala,

Like a neighbour and a brother;

Not to divulge in any way

The villagers’ intent.

To eat and to converse,

To discover where the guest will sleep;

To assault him at night, and bind him,

Needs little debate.

The spy arrives

With ingratiating tongue

He blesses Jokhala’s name,

He speaks freely, gives no offence.

He jests and tells stories,

He strikes sparks with his tongue.

Who could know his heart was full

Of the venom of a deadly snake.

They dined. The host

Admired his guest with all his heart.

‘He’s a brave man, you can tell,’

He swore by his cult,

‘Meeting today, tomorrow as brothers

Let us be one in spirit.’

He invited him to rest,

And showed him to his own bed.

His guest refused it, ‘No,’

I want neither mattress nor blanket.

I’ll sleep in the entrance way,

I’m not used to sleeping inside…

He had achieved the goal

Aimed at in his heart,

This is what the spy desires,

It’s why he made his way there.

And he left joyfully,

To spread the news around.

If the fox knows where the cockerel roosts,

What more can he wish!

V

‘Wife, what’s all this confusion?

Bring me my sword and sabre!

This is no trivial skirmish,

The whole enemy force is attacking!

They are out to destroy us,

Our guest has betrayed us;

Beneath brotherhood and friendship

He’s concealed an army!

Hush! Wait! I am wrong…

They are our Kists.

Why are they here, now;

What are they crying, what do they want?

Listen, carefully,

I can hear a man screaming.

What a dire sound,

What a dreadful deed!

They are slaughtering my guest

With their glittering swords.

Look at those ruthless ones,

How they trample through my home!

They have my manhood in their hands,

And they crush it as they crush the grapes.

Let me go and see,

What has stirred them so?...’

So saying, Jokhala rose

And gripping his sword in his hand,

He opened the doors of his house,

And stepped out defiantly.

‘Why are you here? He cried,

‘Whose guest do you bind with rope?

Why do you break our sovereign law,

Why do you drench my head with mud?

I swear by my religion, I’ll shed blood,

You will regret your vile conduct,

You’ll regret this, though you are my brothers,

Trampling like this on my manhood!...’

‘What do you mean, you fool,

Have you lost your wits?

Over a deadly guest, an enemy

Who would cut off the breasts of his own mother!’

So the Kists cried,

Shouting, all at once, loud as thunder

‘You and your guest, will both

Be hurled from the cliffs together.

Whatever the tribe must do, it will

According to the tribe’s rules.

This decimator of all Kisteti

Why do you treat him as your guest?

In the mountains, even a child

Knows this Zviadauri’s name.

You fool, he’s forever trying,

To exterminate us all.

He attacks us like a wolf,

He ambushes us on the trail.’

Jokhala thought deeply,

His face filled with regret,

As if an arrow had been fired,

Into the very centre of his heart.

‘It was he who killed your brother,

With his gun, in the birch-wood.

We know his face,

Fierce with rage.

“I am here, I, Zviadauri!”

He screamed from above;

We heard him clearly,

We were watching him from afar.

He filled Pshav-Khevsureti

With cattle he stole from us.

He stood behind the army,

Swift-footed, wearing a grey chokha.

Why do you shame yourself, you wretch,

For this insatiable creature?

How can you sit near him,

Without vomiting in his face?’

‘All that may be true…

But what are you trying to say,

You can’t tie my heart

To your wishes with a thread.

He is my guest, this day,

Though he owes me a sea of blood,

I cannot betray him.

I swear it, by God, his creator.

I ask you to loose him, Musa,

Not to torment him further,

When he leaves my household,

Then you may do as you wish.

Who has ever betrayed a guest,

In Kisteti, even in story?

What have I done, then,

That you are all at my door?

You forget the rules of your own cult,

That is why you act so wrongly;

What would you say to my family?

You are in my house, not outside!

Woe to you, children of Kists,

Who come to my door in force!

You attack an unarmed man,
How does that make you feel?’
Musa (to Jokhala)

‘We will bind you too,

For shaming the tribe, you wretch!

Will you dare to disobey

What we order?

You’re barking like some sheep-dog,

You are talking foolish nonsense;

On behalf of this non-believer,

Treating your brothers as the enemy,

Do you realise your own life
Will be filled now with misfortune!’
Jokhala (to Musa).

‘What? Do you call me a dog?

Then I’ll act like one, too!’

He drew his dagger,

And thrust it to the hilt into Musa’s heart.

‘Look, here is the true dog,

See how bold he grows with me!

You tramplers on my manhood,

Do you dare to curse me?

I swear, by Allah, I’ll slay you,

Before you can murder me with your sabres

May the wrath of land and sky show you no mercy,

For the unjust thing you do!’

‘Oh God, what has he done,

He’s given way to madness…’

Jokhala was attacked

By the whole force of Kists,

They tied his hands…they made sure

He could not wield his sword…

They threw him into the hallway

His hands and feet bound like a corpse.

The people’s condemnation is thunder,

Their saliva, the moisture of rain.

They seized the wounded man too,

Zviadauri….

What does Zviadauri say,

Why is his face like a stoic’s?

Grief is killing that brave man,

Because his hand lacks a sword:

‘You have seized me, you dogs,

A fortunate day for you!’

He said this quite calmly,

And he said nothing more.

They were dragging him to the graveyard,

Where the Kists were buried;

As a sacrifice to the dead,

To bear water for them there,

To obey them as their servant,

And wash their feet…



VI



On the far side of the village was a hill,

Scorched, and dusty;

Many brave men lay there,

Lion-hearted, nobly bred.

The silent hillside sloped below,

A torrent flowing through clay.

Those who wielded sword and gun

Their strong hearts no longer beat;

The voiceless ground devours them,

Harsh and insatiable;

Everyone thinks of it

As the very likeness of a human being…

Strength cannot save us from mortal fate

Nor cunning words.

This is Nature’s deep flaw,

That always offends my mind:

It kills everyone, good or bad,

And no-one survives in the end.

When the ship is wrecked

Every passenger is drowned!...

The sun had not yet risen,

The dew still rested on the grass,

The breeze had not yet blown,

Had not spread from above.

Countless men and women

Were gathered there.

Zviadauri was brought

Hands bound before the crowd,

All are eager for his slaughter,

Yet who among them would grieve?

Death terrifies us all,

When others are killed, we long to watch;

Most of the time men do not feel

The wickedness of their actions.

There are so many sinful souls,

Who live their lives without remorse;

Yet who does not wish to destroy

One who harms them?

VII



Here is the grave of a Kist,

Surrounded by the crowd.

Moollah begins to pray,

Remembering his dead:

‘Suffer, no more, Darda,

Nor be troubled,

Here are your brothers

At the door of your grave,

Be joyful, we sacrifice to you,

No longer swallow your anger against your foe,

May this dog die for you!’

The stranger’s voice is heard,

His hackles are rising,

His hair like a tiger’s.

Lime is burning

In the victim’s inner core.

Will this subdue his rage,

A blade with a rusted edge!

They fall upon Zviadauri,

Set the sword at his throat:

‘We sacrifice you to Darla!’

They all cry.

(Zviadauri) ‘Your dead are the dogs!’

He shouted to the crowd.

A brave man, defiant.

Unwavering, his brow.

The Kists were confounded,

The crowd reared up.

‘He refuses to die,

Behold, this dog!’

They are shouting and as they do

Slowly driving in the sword.

‘You are the dogs!’ he murmured in his throat

Before they severed his head!

‘Look at him, look,

Not a blink from his eyes!’

Life is ebbing, he is bleeding,

Zviadauri is dying,

But an enemy hand could not quench his heart,

His heart was still his heart…

And witnessing all this

One lovely woman melted,

Hiding her tears

Standing there, behind the crowd,

She wanted to aid him:

Her heart screamed: ‘Don’t kill him!’

She was thinking, angrily:

‘I wish I had a scythe,

I wish the female cult

Gave me the right,

To grant him life

In exchange for all these souls.

I wish I were the one

Who might sleep in his arms,

Whose breast, now damned,

Lay on his breast,

Would that one ever tire

Of her husband’s love!’

The Kists were angered, shamed:

Their wish was not fulfilled,

They could not make a fitting sacrifice

To the dead;

Their victim slew their hearts

And diminished their joy.

Ashamed they desired

To wield their swords as one

And make of the corpse

Ribbons stained with blood.

But they did not dare from shame:

And ‘Shameful!’ all were thinking.

Their hearts and minds

Vexed and troubled.

As they headed home,

Heads low, descending, they said:

‘We’d not have killed him

If as an enemy he’d not harmed us.

He was a brave man’,

All swore to Allah,

‘That’s why he fought like a tiger,

Defending the honour of his land.’

But “treat your enemy with harshness”

God himself commands us,

The sooner then must we

Drive a knife into their hearts.’

They abandoned Zviadauri’s

Corpse there, alone;

For the dogs to drag at him,

Birds to tear and dismember him;

‘He was no sacrifice, let him rot there

That too is no less harm.’

The Kists proclaimed this

Proudly, in loud voices.

And their voices were echoed

By the mountains’ dark ravines.

Night fell,

Light faded from the heights,

Darkness entered stealthily

The sun sank to rest.

The sunlight faded,

The sand no longer shining;

No longer seen now, vanished,

The white hair of the black summits.

Embroidered, veined with sorrows,

The face of those rocks,

That are forever grieving,

With pure streams like tears.

For death, mourning is fitting,

For a dead brother, a sister’s weeping,

For the forest, the stag’s trail,

Or the howling of wolves,

For a brave man death in battle,

Shattered sword in hand.

For war, the victory feast

With the enemy defeated.

Zviadauri was mourned

By the fret and fall of water,

The moan from the tall mountain

Freed on the breeze,

Tears from the ranks of mist

Ordained by God.

And by the stream, a woman,

Fine, a beauty of Kist,

Pours water over her breast and forehead,

Fainting from time to time.

She cried for a long time, quietly,

Though now and then she trembled,

The death of Zviadauri

Would appear before her eyes.

She was crying without tears,

Constrained by respect:

Respect for the tribe on the one hand

On the other, her fear of God.

Grieving for an enemy

Would bring their anger upon her.

The thought was in her mind,

But her heart took its own path,

The man’s heroic death,

Was etched on her heart.

That scene had pierced

The woman’s heart like an arrow,

Forcing this beauty

To mourn the slaughtered one.

She is waiting for dark, so she

Can weep for the dead by night;

She gave barely a thought

To her Jokhala,

A wife is mourning another’s man

What is the madwoman doing?

Perhaps they are killing Jokhala,

Breaking down the doors of the house!

She rose and glanced around

A frightened creature;

Swiftly she climbed

The mountainous cliffs;

With the fearful noise of the waters

Hissing in the gloom.

She climbed to the grave, leaned

There, then knelt in reverence,

She was sobbing, out of breath;
Tears melted the stone.

She took a knife and approached

Zviadauri’s corpse,

She cut three hairs from his beard

For a keepsake,

She wrapped them round a coarse twig

With her tapering sculpted fingers.

What is that deafening noise?

Her ears are ringing…

From the graves can be heard

The anger and moans of the dead!

As if infants were crying too,

Wailing bitterly!

It’s the voice of a shared anger,

Of a common grief:

‘What are you doing, you shameful wretch’

Was their bitter complaint,

‘Almighty God will vent his anger on you!’

Was the cry from the grave.

Swift clouds

Appeared on the surface of the sky…

She ran away, looking back,

The dead themselves ran after her,

‘Where can you hide yourself,

If you try to escape us now?’

The voices behind her cry,

The mountains echo their words,

Reverberating everywhere

Not just in one place or two.

‘Traitor!’ they all cry,

The peerless stallions,

The grasses, stones, and sand,

All around.

Here, from his grave, rises

Her dead brother, Ebari,

Unequalled among his peers,

Famed horseman of the Kists;

He shouted after his sister,

With thunderous words:

‘Oh, my sister, what have you done to me?

Why do you shame me so?

You have dug me a second grave,

Though I am dead and buried!

Is this how you prove yourself my sister,

Is this your womanhood?’

He glided along the path,

He howled towards the graveyard.



VIII



(Aghaza) ‘What are you after, damn you?

Where are you going?

Who permits you to tear at a good man’s flesh?

You dog, with greedy eyes!

Are Zviadauri’s bones

For you to pick at?’

So Aghaza cried,

Hurling a shower of stones.

The dead run behind her menacingly,

Along the edge of the rocky ravine.

She can still hear their voices,

Echoed by the mountains.

Aghaza’s agate black hair

Was filled with their disapproval.

As she neared her house,

She saw light streaming from it;

She wanted to scream for help,

Wanted her voice to be heard,

But she couldn’t speak a word,

Sweat poured from her forehead…

She felt she was suffocating,

Poured out like water on the threshold.

Jokhala was seated by the hearth,

One knee crossed over the other,

‘Woe is me,’ she said, that’s all,

The words died on her tongue.

The husband embraced his wife,

And helped her to the hearth.

‘What has happened to you, woman?

He asked, anxiously.

As if I lacked for sorrows,

Have you become one too?

What’s happened, what is it?

Tell me, open your lips!

Has anyone tried

To grasp you in his arms?

Tell me. I’ll not be angry

I’ll make him regret in an instant

Any disrespect to my honour,

I’ll knock the foolishness out of him,

As I made Musa regret

Coming to our door.’

He was waiting for an answer,

Standing over her,

At the same time gripping his dagger,

His hand on the hilt.

The woman could not speak,

Though her face looked calm.

Jokhala walked all round her,

Waiting for what she might say.

By midnight, Aghaza

Had slowly come to her senses.

She said to Jokhala: ‘What is all this?

Why are you so troubled?

Why do you imagine

What has no reality?

It’s all illusion…husband

I’ve not seen a living soul.

Who would dare do that to me?

Don’t I wear a bride’s head-scarf?

I returned from the graveyard

I was searching for your horse in the ravine

Instead of a horse, alas

I met with giants.

One dressed in a black felt cloak,

With an enormous body:

(Lightning in my eyes,

The reek of its flesh)

With vast ears, and teeth,

Loathsome, and black in colour.

He reached out his hands,

His enormous hands,

On his head like a mountain-top

Was a dark hat of leather,

He said: “Come with me,

Live with me, woman,

I have a heap of gold and silver

I’ll hide nothing from you.”

I ran in fear from him,

The giant too was running and howling,

The earth was shaking

Under his lumbering feet;

The voice scared me, the mountains

And valleys too,

Winding this way and that,

I barely reached here to tell you,

Out of breath and suffering.

Jokhala said: ‘Besides this giant,

There must have been something else,

I can’t believe what you say,

My thoughts are confused.

Why were you crying?

Tears have flowed down your cheeks;

Tell me now, tell me truthfully,

Or I’ll lose patience!

Some sorrow, some vital

Feeling has pierced your heart.

You can’t hide from my eyes

Every trace of that feeling;

There is no way to erase

Every trace of drink from the cup!...’

‘Why should I hide it from you, Jokhala,

What in my words could enrage you?’

The wife said, tremulous

Quivering in her voice,

‘I sacrificed my tears

To that guest of yours.

I felt pity for that unfortunate man

Dying here in a foreign place,

With no kin, no brother by,

To feel pity for him!

Who when he was struck by the sword,

Never even flinched.

Perhaps I sinned against you, and God,

Yet I cried for him, what could I do!...’

‘Why would I be angered at that?

To speak truth is better than lying.

You shed tears? You have shown mercy!

Who am I to judge that a wrong?

It is always fitting a woman

Should mourn a brave man.’



IX



Next morning, Aghaza

Drives out the cattle,

Birds are swooping,

Attracted by the corpse;

Aghaza too is drawn

To the rocky heights of the graveyard,

From which she scares the ravens,
The vultures, wings beating,
The insatiable eagles,
Feasting on the spoils of the dead;
With furtive movements of her hand,
Her eyes glittering like the sun,
She throws pebbles from the rocks,
While seeming to be knitting,
So cleverly, that no one
Can guess at her thoughts.



X



News reached Biso,
Like a clap of thunder:
‘They have killed Zviadauri,
One like sunlight from the sky,
The shield and sword of Pshav-Khevsureti,
Our vital defence!’
Those hearing the black news
The women, gathered;
In Biso his aged mother is crying,
Lamenting, sobbing bitterly,
‘Oh, why am I still alive?
Bury me too in the earth!

Show me my son’s limbs,

Bring him, let me touch them!

With my son’s right hand

Throw earth on my heart!

Oh, why am I still living?
Why am I still treading the earth?
Oh, why have the dead, failed
To order me to their realm?
How can I, remain
On sacrilegious soil?
Brave men heard the news,
Heard it in sorrow,
Grappled with each other
Grieved, roused by anger…
Hardly surprising; their defender
They now mourned with bitter tears!

They brandished spears,

Sharpened and greased the blades,

Donned shields and swords,

Gathered their forces for the morning.

Nothing strange indeed

If blood flows in torrents.

Apareka cried:

You’ll need rations for a week!’

‘A man from every clan!’

Babarauli yelled.

It was the din of men roused for battle,

Not the music of the flute!



XI



‘Run outside, Jokhala,

Don’t lie there calmly by the hearth,

See the force that has reached

Our mountain heights!

They are coming to visit,

They will soon be our guests,

They will make our women

Rue their rocking of the cradle,

They are driving off the cattle,

What is all this confusion!

See, their army has seized

The heights of Jaregi, and Samgori,

The wastelands of the shepherds,

They are descending from the cliffs.

Go, help your kin,

They’re advancing on the enemy,

Go too, Jokhala,

Go with all the others.’

‘Follow them? What are you saying, fool?

They won’t let me near them!
I’ll have to fight alone,
Let all Jarega see it;
Who is loyal, who is not,
Let the country see it.
The Kists think I’m a traitor,
Renouncing my own cult,
They think Jokhala,
Has sold himself for gain,
That I’ve betrayed Kisteti,
One careless of his own soul;
They are bringing a gravestone
To set on my living heart.’

As Jokhala spoke,
He was donning his body-armour:
Strapping his sword to his waist,
Slinging his gun from his shoulder,
It is not a Kist tradition

To wear a helmet on the head.

He walks along by himself,
Intent on meeting
With the foe.
The Kists are scattered over the heights.



XII



The army of the Khevsurs advances,

Their flag-bearer in the lead;

They swarm towards the graveyard,
The Kists’ house of silence:
They seek their dead warrior,
To gather his bones,
To put out the eyes
Of Zviadauri’s tormentors.
But they were met by the Kists,
Concealed at the gully’s edge;
Who grasp their guns,
They won’t yield
To the Khevsurs.
Agile young men
On both sides fire their guns
Shouting their battle cries,
Both sides suffer wounds,
Both sides fight on, regardless.
The bullets had their fill
Of blood, harming many.
Still the Kists did not break,
They stood firm as a fortress.
Babarauli of the Khevsurs,
Called for a sabre attack.
It came down to cold steel,
Shields gave way to sabres.
The Khevsurs are seeking
Rich treasure and spoils;
Shield, do not despise the sword

That hangs beside you.
The Khevsurs scrambling down

Met an insurmountable boulder.

Suddenly from behind it,

Sprang a lone Kist with a sabre,

Astounding the army of Kists,

By repulsing the enemy force.

Some thought it a mirage,

They called out, in disbelief,

‘Who is attacking the Khevsurs?

Is it one of us? Who is he?’

‘It looks like Jokhala,

Yes it’s him indeed!’

One shouted, others agreed,
They all stared, dumbfounded.

At his disdain for the enemy force,

Though they brandish swords and daggers.

Then the enemy killed him,

Pierced his chest with their sabre tips.

At that the Kists too rejoiced:

‘Let them kill him, he deserves to die!

Even now he treats us like fools,

As he has spurned us before,

Daring to set himself over all the rest,

And cover us in shame.

He met the enemy army alone,

And won over us by chance.’
The Khevsurs slaughtered Jokhala
On the rocky summit, on the heights.
They attacked the Kists,
Scattered over the slope.
A whirl of daggers and sabres,
Struck them in their chests;
The ringing and clatter of shield and sword
Rose to God above.
The Kist army fled,
They went scurrying towards their towers,
The Khevsurs chasing after,
Their helms glittering;
They gathered from the graveyard
The bones of Zviadauri:
Scattered some here, some there,
Torn apart by carrion birds.
They put the bones in their saddle-bags,
And headed for home,
Their hearts’ desire achieved,
The vengeance they had sworn.
They gathered the sheep and cattle,
Drove them over the mountains;

They took revenge on their foes,

Answering every desire!

His bones they carried with them,

Home from that foreign soil,

The Hope of Pshav-Khevsureti,

Their Fortress, their Iron Door.

His brothers will cry for him,

For the dead, according to custom,

They’ll inter his bones to lie

Beside his ancestors:

The tears that ran down his chest,

Have exacted the highest price!



XIII



‘Mourner of a stranger,

Khevsurs slew your husband.
Go mourn him, Aghaza,
Bury him in his grave.
The raven croaks at his head,
The wind sifts through his beard.’
(Aghaza) ‘May your enemies know
The bitterness of my bitter existence!
Nobody comes near me,
Nobody cares about me.
I buried him on top of the cliff,
And I dug his grave myself.
All turn their backs on me,
All stand aside.
They even shut the graveyard,
Where I might bury my dead.’
‘Jokhala betrayed us,
That is the place for him,
Where he fought alone,
Spreader of poison amongst us,
Destroyer of our health,
Traitorous, unrelenting.’
‘Fire is burning me, brothers, fire is burning me,
Flameless, unmoving;
It slays my heart, confuses my mind,
With unfathomable thoughts!’
So the wife mourned Jokhala,
Shedding endless tears,
A chamois, with neck bent gracefully,
Loose hair, face like the moon,
She was sewing herself, like a pearl button,
To her husband’s chest.



XIV



The night is dark, rain pours,

The ground is quivering.

God, take care of those in torment,

Help them, have mercy on them!
Good is good despite all,
Show love to the wretched one!
Take the prayers of the tormented
To your heart like roses!
If you can’t help, accept
The souls of those in pain!...
Enough of this threatening sky
Dissipate, you clouds!
The river thunders, angrily,
Bursting over the boulders,
It’s wrath unchanged today,

Not knowing why it laments.

It has no fear of torment,
It knows nothing of death.
It only knows one thing:
Shedding its tears, and howling,
Endlessly joyless,
Forever howling and crying…
The wind scours the ravines
Shouting from the mountain;
On the cliff, the woman, her hair unbound

Stands, gazing at the river.
She seems like a fading star,
In the gloom her trembling mouth.
Speaks not a word…
She quivers, she stares at the river;
Dreadful the noise it makes,
Dreadful the way it flows!
Snarling, severe,
The black torrent rages.
‘Do not drown yourself!’
If they would only call to her.
The woman shut her eyes,
Leapt swiftly into the depths.
‘Why live on, to what end?’
Such were her last thoughts.
‘In Kisteti no one cares for me,
Not one thing, not even a pebble.
Both of us harmed the Kists,
They damned my husband…
I bear a greater sin,
I shed tears for a stranger.’
The water took Aghaza,

Drowned her in its silt and sand.



XV



On that cliff-top, where Jokhala

Was slain in the fight with the Khevsurs,

At night they see an image,

Carved on the hill, by an avalanche:

Jokhala stands high on the boulder,

Shouting towards the graveyard:

‘Zviadaur, my brother,

Why won’t you show your face?’

From the graveyard there comes

A ghost with sword and shield,

He has crossed his arms

Over his heart,

He’ll come and greet

His brother silently.

There Aghaza too will rise,

With a sad, mournful face.

A fire burns beside them,

Dimly smouldering on the mountain.

Aghaza plays host to her guests,

She roasts a ram over the flames.

They are drinking to courage,

To each others’ respect

For the rites of host and guest,

To comradeship, brotherhood, sisterhood.

When you see them together

You can’t have enough of gazing;

Yet something dark appears

Filling your sight,

Dense, black in colour,

As the words of the poet.

It shrouds it like an enchantment,

No weapon can pierce it,

No prayer can charm it away,

Nor any hand remove it.

Only the river’s noise is heard,

Raging downwards, roaring,

While beauty stares into its depths

Her neck bent, gracefully…

1893 წ.



Notes:



Vazha-Pshavela (July 26, 1861 – July 10, 1915) was the pen-name of the Georgian poet and writer Luka P. Razikashvili, a classic writer of the new Georgian school of literature. He was born in a small village Chargali (in Pshavi, a mountainous province in Eastern Georgia). He graduated from the Pedagogical Seminary in Gori and then spent two years studying in St. Petersburg. He returned to Georgia and worked as a teacher of the Georgian language (Kartuli). He is the author of numerous literary works (including the poems ‘Aluda Ketelauri’, ‘Bakhtrioni’, ‘Gogotur and Apshina’, ‘Host and Guest’, ‘Snake eater’, ‘Eteri’, and ‘Mindia’) He was a representative of the National-Liberation movement of Georgia. Vazha-Pshavela died in 1915, in Tbilisi, Georgia.



Host and Guest shows the ability of the ancient traditions of hospitality towards the stranger to overcome differences of race and religion. The Kist-Khevsur conflicts occurred during the 18th and 19th centuries. For further information on the fascinating historical background to the Georgian tribal areas, click the links to the Wikipedia articles on the Kist and Khevsur peoples.


ბმული – http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Georgian/HostandGuest.htm


study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Sponsored content




PostSubject: Re: ვაჟა–ფშაველა   Today at 8:41 am

Back to top Go down
 
ვაჟა–ფშაველა
View previous topic View next topic Back to top 
Page 3 of 5Go to page : Previous  1, 2, 3, 4, 5  Next

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური (ნისლი მთათა ზედა) :: მთქმელი და გამგონებელი :: ლიტერატურა უსაზღვრებოდ-
Jump to: