არმური (ნისლი მთათა ზედა)
არმური
არმური (ნისლი მთათა ზედა)

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri (scotch mist over mountains) - literary Arena from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  CalendarCalendar  GalleryGallery  FAQFAQ  SearchSearch  MemberlistMemberlist  UsergroupsUsergroups  RegisterRegister  Log inLog in  
* თამარ გელოვანისიმღერიდან სიტყვამდე. * მიხო მოსულიშვილიჰელესა (კინორომანი). * თამარ ლომიძეზღვარი (ლექსები).
* ბელა ჩეკურიშვილიშეკითხვად სიზიფეს (ლექსები) * ხათუნა ცხადაძე (მთარგმნელი) უმბერტო ეკო „ფუკოს ქანქარა“
* ლაშა ბუღაძენავიგატორი (პიესა). * ნინო ქაჯაია (მთარგმნელი)უილიმ გოლდინგი - „ბუზთა ბატონი“ (რომანი) * ზაზა თვარაძესიტყვები (რომანი).
* მიხეილ ანთაძესაიდუმლოებით მოცული უ.შ, სინქრონისტულობის პრინციპი. *
* რადიარდ კიპლინგი - აი ასეთი ამბები (თორმეტი და კიდევ ერთი ზღაპარი), მთარგმნელი ანი მოსულიშვილი * ვახტანგ ჯავახაძევახტანგური (ლექსები. რჩეული)
* მიხო მოსულიშვილიდიდი ძუ დათვი (რომანი). * ნინო ნადირაძეVIA SOLIS (ლექსები). * მარიამ ხუცურაულისანათა (ლექსები და ჩანაწერები).
* Zurab Karumidze"Dagny or a Love Feast" (English brushed up and fine-tuned by Amy Spurling).
* ბესიკ ხარანაულიმთავარი გამთამაშებელი. * მიხო მოსულიშვილისულის მდინარე (თორმეტი ნოველა). * ნინო სადღობელაშვილიფრთები და ხელები (ლექსები).
* მამუკა ხერხეულიძეომში, როგორც ომში * ზაალ სამადაშვილი – ავტოპორტრეტი წიგნების ფონზე * ირაკლი ლომოური – ავტონეკროლოგი
* მანანა ანთაძე (მთარგმნელი)ტენესი უილიამსი - Camino Real (პიესა). * ქართული პიესა 2012 (ექვსი პიესა).
* თამრი ფხაკაძე – ბოსტანი კონფლიქტის ზონაში (მოთხრობა). * რიუნოსკე აკუტაგავა – დიალოგი წყვდიადში
* გიორგი კაკაბაძენიკო ფიროსმანი (ბიოგრაფიული რომანი). * მიხო მოსულიშვილი – ვაჟა-ფშაველა (ბიოგრაფიული რომანი).

Share | 
 

 ლევან ბრეგაძე

View previous topic View next topic Go down 
AuthorMessage
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: ლევან ბრეგაძე   Wed Jun 10, 2009 6:36 pm


ლევან ბრეგაძე - ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი

ორი ფინალი

მე ალბათ ვერასოდეს ჩავწვდები რევაზ ინანიშვილის პროზის მომხიბვლელობის საიდუმლოს. მრავალგზის მიცდია ეს, მაგრამ ყოველთვის უშედეგოდ. წინამდებარე წერილი მორიგი წარუმატებელი მცდელობაა, და თუ მაინც ვაქვეყნებ მას, მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი, ჩემი აზრით, ერთ საინტერესო დაკვირვებას შეიცავს.

* * *
"საღამო ხანის ჩანაწერებში" (1971 წ.) მრავალი სევდიანი ამბავია მოთხრობილი (ამაზე საგანგებოდ ამახვილებს ყურად­ღებას ამავე წიგნის ბოლოსიტყვაობაში აკაკი ბაქრაძე). ერთ-ერთი მათგანის სათაურია "შავი ალაყაფი". მასში აღწერი­ლია ორი პატარა გოგონას მამის ვიზიტი ექიმ-ონკოლოგთან და მისი ფიქრები, განცდები და ქმედებანი, როცა იქიდან შინ ბრუნდება დანაღვლიანებულ-შეფიქრიანებული (ექიმმა გული გაუკეთა, გაამხნევა და... ოპერაციის გაკეთება ურჩია). ფი­ნალი გულსაკლავია: "ერთი კვირის შემდეგ საავადმყოფოს უკანა ეზოს შავ ალაყაფთან, წელში მოხრილი მოხუცი ქალის წინ, ორი პატარა გოგონა იდგა და ტიროდა. ალაყაფში საბარგო მანქანა გამოდიოდა. ზედ ნახმარი კუბო იდო, აქეთ-იქი­დან ორი მოღუშული მამაკაცი ამოსდგომოდა. გოგონებმა მხოლოდ ის იცოდნენ, რომ იმ კუბოში მათი საყვარელი მამიკო იწვა".

ეს პატარა მოთხრობა (ისევე, როგორც თითქმის ყველაფერი, რაც რევაზ ინანიშვილის ხელიდან გამოსულა) წარუშ­ლელ შთაბეჭდილებას ტოვებს. ცხადია, ამის მიზეზი ის არის, რომ მკითხველს ძლიერი თანაგანცდა უჩნდება პერსონაჟის მიმართ; ისიც ნათელია, ეს თანაგანცდა მწერლის მიერ ადამიანთა ბუნების ღრმა ცოდნას რომ ეფუძნება; ხოლო საკუთ­რივ მწერლური ნიჭი და ოსტატობა კი იმაში მდგომარეობს, რომ პერსონაჟის სულის მოძრაობა უზუსტესი სიტყვებით არის მოტანილი ჩვენამდე.

მაგრამ ამის თქმა ბევრს არაფერს ნიშნავს, რადგან ჭეშმარიტ მხატვრულ ქმნილებას ეს ყოველივე რომ უნდა ახასიათებ­დეს, ოდითგანვე ცნობილია; სპეციფიკურზე, ინდივიდუალურზე, განუმეორებელზე მწერლის შემოქმედებაში ეს ზოგადი ღირსებები ვერაფერს გვეტყვის, რევაზ ინანიშვილი კი უაღრესად თვითმყოფადი ტალანტია.

თეატრის ხალხს პროფესიულ ჟარგონში ერთი ასეთი სიტყვა აქვს - "შეფასება". - შეაფასე პარტნიორის რეპლიკა (ან ქმე­დება)! - ეტყვის ხოლმე რეპეტიციაზე რეჟისორი მსახიობს და ამით მისგან ადეკვატურ ჟესტსა და მიმიკას მოითხოვს, ადეკ­ვატურს, ანუ - არამარტო შექმნილი ვითარებიდან, არამედ (და ეს უმთავრესია!) პერსონაჟის ბუნებიდან გამომდინარესაც ამავდროულად.

ამგვარი "შეფასებებისას" რევაზ ინანიშვილის პერსონაჟებს არაფერი ეშლებათ. საიდან ვიცით ეს? იქიდან, რომ კითხვი­სას მიღებული შთაბეჭდილება არის მთლიანი, გაუბზარავი, რაც იმის ნიშანია, რომ პერსონაჟთა ქმედება, როგორც ასეთ დროს ამბობენ ხოლმე, მართალია, ფსიქოლოგიური სიმართლით არის შეთხზული.

მაგრამ ამ შემთხვევაში "მართალი" ერთადერთსაც ნიშნავს?

(გაგრძელება ქვემოთ)

© „არილი“
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Wed Jun 10, 2009 6:37 pm

ორი ფინალი

(გაგრძელება)

განვმარტავ, რას ვგულისხმობ:

ჩვენი მოთხრობის პერსონაჟს, დადარდიანებული რომ მიუყვება გზას, უეცრად სიკეთის, თუნდაც სულ მცირეოდენი სიკე­თის გაკეთების სურვილი მოეძალა და ორ უცნობ პატარა გოგონას ბლომად არაქისი უყიდა (მას შემდეგ, რაც ერთმა მათ­განმა გამყიდველისაგან შეუმჩნევლად ამოიღო კალათიდან რამდენიმე ცალი, მაგრამ ვიღაც ქალბატონმა უკანვე ჩააყრე­ვინა). გოგონებმა იუკადრისეს უცნობისაგან ასეთი ყურადღება და ცოტა რომ გაიარეს, ერთ-ერთმა ნაჩუქარ არაქისს მის დასანახად გადაუძახა სანაგვეში.

გოგონების ეს რეაქცია მთავარი პერსონაჟის ქმედების ერთადერთი მხატვრულად სწორი "შეფასებაა"? კითხვისას გიჩნდე­ბათ ილუზია, რომ შექმნილ ვითარებაში ერთადერთი მხატვრულად გამართლებული განვითარება ამბისა სწორედ ის არ­ის, რასაც ინანიშვილის პერსონაჟები აკეთებენ ან რაც ინანიშვილის პერსონაჟებს ემართებათ. ამ ილუზიის შექმნის ჯადოს­ნური უნარი აქვს მას. სინამდვილეში ეს ხომ არ შეიძლება ასე იყოს! გოგონას არაქისი რომ არ გადაეყარა, მოთხრობა აღ­არ დაიწერებოდა? ან სუსტი მოთხრობა გამოვიდოდა?

ბევრი დიდი მწერლისგან განსხვავებით, რევაზ ინანიშვილისთვის ამბავი და ამბის განვითარება როდია მთავარი, მთავა­რია რაღაცა სხვა, იდუმალი და მოუხელთებელი. ასეთ შემოქმედზე ამბობენ, რასაც მისი ხელი შეეხება, ყველაფერი ოქ­როდ იქცევაო.

შეიძლებოდა თუ არა ეს მოთხრობა "ჰეფი ენდით" დამთავრებულიყო? შეიძლებოდა თუ არა, პერსონაჟი ჯანმრთელი დაბ­რუნებოდა ოჯახს? ვიცი, ამის წარმოდგენისას მხატვრული ლიტერატურის გემოვნებიან დამფასებელს ტანში გააჟრიალებს, მაგრამ ჩვენ რევაზ ინანიშვილთან გვაქვს საქმე, მისთვის კი ამ თვალსაზრისით შეუძლებელი არაფერია. თითქოს ამის დას­ტურად დაუწერია მას არაჩვეულებრივი მოთხრობა, რომელსაც "ძალიან უბრალო სიმღერა" ჰქვია (კრებულში: "მთვარის ასული", 1987 წ.).

აქ ონკოლოგს ამჯერად ქალი მიაკითხავს (ორი პატარა ბიჭის დედა), იღლიაში თხილისოდენა სიმსივნით, რომელიც კე­თილთვისებიანი აღმოჩნდება. მოთხრობის ბოლოს ვკითხულობთ (ქმარი ყვება): "მოვდიოდით მთლად მოულოდნელად დასაჩუქრებულებივით, წინწამოხრილნი, გამოჩქარებულნი, თითქოს მოშიშარნი, რომ ის საჩუქარი უკან არ გამოერთმია ვინმეს. გვიხაროდა, რომ ისევ ერთად, წყვილად მივადგამდით ნაბიჯებს".

მაშასადამე, ყბადაღებული "ჰეფი ენდი"?

სწორედაც! მაგრამ არათუ მაღალი გემოვნების შეურაცხმყოფელი, არამედ დრამატული განცდებით გაჯერებული მოთხ­რობის ღირსეულად დამაგვირგვინებელი ფინალი.

ერთი და იგივე ამბავი ჯერ ტრაგიკულად დაასრულო, მერე კი ბედნიერად და ორივე შედევრი გამოგივიდეს - ამაზე მეტი ჯადოქრობა რაღა უნდა იყოს მწერლობაში!

* * *
ისე აქვს სახელი გატეხილი ბედნიერ დასასრულს, რომ ვიცი, არც ისე ადვილი დასაჯერებელია, რაც ამ "ჰეფი ენდიანი" მოთხრობის მხატვრული ღირსებების შესახებ ვთქვი. ამიტომ რევაზ ინანიშვილის მწერლურ ჯადოქრობაში დასარწმუნებ­ლად გთხოვთ, წაიკითხოთ მარტო აი ეს ნაწყვეტი მოთხრობიდან, მე კი განზე გავდგები და სიტყვასაც აღარ დავძრავ:

"გოლდინის ასისტენტმა თინა წინ გაუშვა და თვითონაც შეჰყვა. გოლდინი პატარა ტანის მოხუცი აღმოჩნდა. თეთრი ესპა­ნური წვერი ჰქონდა, მაგიდაზე დახრილი რაღაცას წერდა. ამოიხედა. ასისტენტმა კინოკადრებივით ჩაგრძელებული სურა­თები მიაწოდა. გოლდინმა ერთი შეხედა თინას და მერე სურათებს ჩააცქერდა. ასისტენტი სურათებზე თითს უდებდა და ლათინურ რაღაცეებს ეუბნებოდა, გოლდინი თავს უქნევდა და ტუჩებს ბუსხავდა. - რამდენი წლისა ხართ? - ჰკითხა გოლ­დინმა თინას. თინამ უთხრა, რომ ოცდათვრამეტი წლისა იყო. - შვiლი რამდენი გყავთ? - ორი. - გოლდინი თინას მიაცქერ­და, - რატომ ხუთი არა, რატომ ექვსი არა, შვიდი?! - თინას კბილების კაწკაწი აუტყდა. გოლდინმა სურათები ასისტენტს და­უბრუნა, - თავისუფლები ხართო, - და წერა განაგრძო. ასისტენტს გაეღიმა, თინას თავის გადაქნევით ანიშნა, - წავიდეთო. კართან მისულებს გოლდინის ხმა მოესმათ, - თქვენს ამხანაგებსაც გადაეცით, თუ უნდათ, რომ ეგრე არ იკანკალონ იმა­თაც, ბევრი შვილები იყოლიონ - ექვსი, რვა, ათი, გესმით?! - თინამ დამფრთხალმა მიიხედა და გამოღებულ კარს როგორ­ღაც ცუდად შეეჯახა. გოლდინი წამოხტა, მოირბინა. - გეტკინათ? - შესცქეროდა თინას შეწუხებული. თინას თან ცრემლი მოსდიოდა, თან იღიმებოდა. - სიცილი გიხდებათ! რაც შეიძლება ბევრი უნდა იცინოთ ცხოვრებაში! და კიდევ - მოერი­დეთ ამოდენა მანძილებზე ფრენას ოჯახის პატრონი ქალებიო. - გოლდინი თავისი მაგიდისკენ წავიდა. იცინოდა მისი ასის­ტენტიც..."

(დასასრული)

© „არილი“
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Wed Jun 10, 2009 6:42 pm

თეა ყიფშიძე

ლევან ბრეგაძე:
" ჯობს, ერთი წიგნი წავიკითხოთ
ხუთჯერ, ვიდრე ხუთი წიგნი - თითოჯერ"


ვფიქრობ, ჩვენს რესპონდენტს, ბატონ ლევან ბრეგაძეს, სპეციალური წარდგენა არ სჭირდება. ისცნობილი ლიტერატორია, მთარგმნელი და კრიტიკოსი. ლიტერატურული პროცესებისა დაცალკეული ნაწარმოებების მისეული ანალიზი, შეფასება ყოველთვის ღირებულია.
- ამ რამდენიმე ხნის წინ ოთარ ჭილაძე ერთ-ერთ ინტერვიუში წერდა: "პირადად მე ნამდვილ ლიტერატურულ პროცესებზე ლაპარაკი ცოტა ნაადრევად მიმაჩნია. თუმცა ასე დიდხანს ვერ გაგრძელდება". ამავე ინტერვიუში ის წუხდა იმის გამო, რომ დღევანდელმა ქართველმა მწერალმა უარი თქვა "მწერლობის ტრადიციულ დანიშნულებაზე, ანუ ჩვენი ისტორიული პრობლემა გადაწყვეტილად მიიჩნია და უცხოელი ექსპერიმენტალისტების მიბაძვით უაღრესად "თანამედროვე" და "აქტუალური" თემებით დაინტერესდა..." მწერალი ასახელებს კოსმოპოლიტიზმს, გლობალიზაციას, მშობლიური კულტურის უარყოფას... "ქართული მწერლობა მონობაშია შექმნილი, ოღონდ თავისუფალი ადამიანისათვის. დღეს კი, მეტ-ნაკლებად თავისუფალ საქართველოში, ძირითადად მონებისთვის განკუთვნილი ლიტერატურა იწერება..."
ეთანხმებით თუ არა ცნობილი მწერლის ამ მწვავე მოსაზრებას და როგორ შეაფასებდით საქართველოში მიმდინარე ლიტერატურულ პროცესებს?

- იცოცხლეთ, კარგი რამ იყოს ნამდვილი ლიტერატურული პროცესები და სისხლსავსე ლიტერატურული ცხოვრება (ისევე როგორც სისხლსავსე თეატრალური, სისხლსავსე სპორტული და სისხლსავსე ეკონომიკური ცხოვრებანი)! მაგრამ ჩემს მახსოვრობაში სულ ასე ხდებოდა: თუკი ამ ჩვენს საყვარელ სამწერლო სფეროში ნამდვილი ლიტერატურული პროცესის გაჩენის მომასწავებელი ნაპერწკალი აკიაფდებოდა (გახშირდებოდა შეხვედრები, განხილვები, დისკუსიები, კრიტიკული აზრი გაჩნდებოდა), ყველაფერს იღონებდნენ მის ჩასაქრობად და მერე წუწუნებდნენ, ნამდვილი ლიტერატურული ცხოვრება არა გვაქვსო! ახლაც მეგულება თბილისში კულტურის რამდენიმე კერა, სადაც ლიტერატურული ცხოვრება, ვერ ვიტყვი, დუღს და გადმოდის‑მეთქი, მაგრამ იმის თქმა კი თამამად შემიძლია, რომ საიმედოდ წარიმართება. ამჯერად ჭკუას ვიხმარ და მათ არ დავასახელებ, რათა კეთილი საქმის მესვეურთ მტრები არ მოვუმრავლო.

(განაგრძე კითხვა)
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Wed Jun 10, 2009 6:45 pm

Arrow

წავიკითხოთ ლევან ბრეგაძის ესეები ლიბ.ჯი-ზე - http://www.lib.ge/each_author.php?237

Exclamation

ინტერვიუ ლევან ბრეგაძესთან

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, თქვენი ლიტერატურული და არამარტო ლიტერატურული CV.

ლევან ბრეგაძე: დავიბადე 1947 წლის 11 იანვარს, ტყიბულში, გეოლოგ სოლომონ ბრეგაძისა და ექიმ-სტომატოლოგ ცაცა ბოჭორიშვილის ოჯახში. 1965 წელს წარჩინებით (ოქროს მედალზე) დავამთავრე ტყიბულის მეორე საშუალო სკოლა და სწავლა განვაგრძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1971 წელს დავამთავრე ჟურნალისტის დიპლომით. 2005 წელს დავიცავი საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „კავკასიური თემატიკა გაზეთ „კაუკაზიშე პოსტის“ ფურცლებზე (1906-1914)“. 2003 წლიდან ვარ გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

სხვადასხვა დროს ვმუშაობდი მწერალთა კავშირის ალმანახ „კრიტიკის“ რედაქტორის მოადგილედ, მთარგმნელობითი კოლეგიის უფროს რედაქტორად, გაზეთ „მამულის“ რედაქტორის მოადგილედ, გაზეთ „მშობლიური კერის“ რედაქტორად, გაზეთ „ალტერნატივის“ რედაქტორის მოადგილედ, „კავკასიური სახლის“ უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, ვასწავლიდი და ვასწავლი ჟურნალისტიკას, ლიტერატურის თეორიასა და ისტორიას უნივერსიტეტებში, ამჟამად ვმუშაობ შოთა რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში მთავარ მეცნიერ თანამშრომლად, ვრედაქტორობ „გელათის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალს“ და გამომცემლობა „ინტელექტის“ სალიტერატურო ჟურნალს „ქართულ მწერლობას“.

ვარ თერთმეტი წიგნისა და 300-ზე მეტი მეცნიერული და ლიტერატურულ-კრიტიკული ნაშრომის ავტორი, გამოქვეყნებული მაქვს პოეტური და პროზაული თარგმანები რუსული, გერმანული და ფრანგული ენებიდან.

მიღებული მაქვს ლიტერატურული პრემიები:

ვაჟა-ფშაველას პრემია (1993),

ლიტერატურული პრემია „საბა“ (2003),

ლიტერატურული პრემია „საგურამო“ (2007),

ლიტერატურული პრემია „საბა“ (2009).

მყავს ორი შვილი – რუსუდანი და გიორგი. მეუღლე, გულიკო ლეგაშვილი, 1991 წელს გარდამეცვალა.

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, მრავალმხრივი მეცნიერი ბრძანდებით და მაინც ძირითადად, რაზე წერთ და ვინ არიან თქვენი „ხმამაღალი ფიქრების” ადრესატები?

ლევან ბრეგაძე: ვწერ უმთავრესად ლიტერატურაზე და მისი მეშვებოთ (გაშუალებულად) ცხოვრებაზეც, ადამიანზეც (ანუ: თუკი რომანისტის, პოეტის შემოქმედების საგანი უშუალოდ ცხოვრებაა, მე, როგორც კრიტიკოსი, ცხოვრებას მათი ტექსტების მეშვეობით შევისწავლი, უფრო ზუსტად: მათი ტექსტებისა და პირადი გამოცდილების ურთიერთშეჯერებით); ვწერ ლიტერატორებისა და ლიტერატურის მოყვარულთათვის, და ჩემთვისაც, რა თქმა უნდა – წერის პროცესი არის მცდელობა იმ გრძნობებში სიცხადის შეტანისა, მხატვრული ტექსტების კითხვის დროს რომ გეუფლება, ვცდილობ ჩავწვდე მკითხველზე მხატვრული ტექსტის ზემოქმედების საიდუმლოებებს. ეს ერთობ მიმზიდველი საქმიანობაა – დეტექტივის მუშაობას მოგვაგონებს.

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, ქართულ სინამდვილეში ესეი არც თუ ისე ბევრი იწერება. მეთანხმებით? მიზეზებს ხომ ვერ ჩამოგვითვლით? თქვენ ესეის ხშირად წერთ, რატომ?

ლევან ბრეგაძე: მიშელ მონტენის მიერ მე-16 საუკუნეში შექმნილი ეს ჟანრი კარგად მოერგო იმ ხანას, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რომ დადგა. ესეისტურობა (ესეისტური აზროვნება) ამ ეპოქის დამახასიათებელ ნიშნად იქცა. ესეისტური ნაკადი მხატვრულ ტექსტებშიც შეიჭრა (პროზაულშიც და, თქვენ წარმოიდგინეთ, პოეტურშიც, ანუ ლექსშიც).

არა მგონია, რომ ჩვენში ესეი ცოტა იწერება. შედარებით ძველთაგან გერონტი ქიქოძის, ოთარ ჩხეიძის, აკაკი ბაქრაძის და გურამ ასათიანის ესეების გახსენებაც იკმარებს. დღეს ჩინებულ ესეებს წერენ ბაჩანა ბრეგვაძე, თამაზ ნატროშვილი, ემზარ კვიტაიშვილი, დავით წერედიანი, ლია სტურუა, ნაირა გელაშვილი, როსტომ ჩხეიძე, მაკა ჯოხაძე, ივანე ამირხანაშვილი, გია ბენიძე, ნუგზარ მუზაშვილი, გია არგანაშვილი, მალხაზ ხარბედია, ია ანთაძე, ნოდარ ლადარია, გიგი თევზაძე, ზაზა შათირიშვილი, სოსო ტაბუცაძე, გაგა ლომიძე… სხვებიც. ეს ცოტაა?

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, პირდაპირ გკითხავთ, მოგწონთ თანამედროვე ქართული პოეზია, საერთოდ რას გვეტყვით ოცდამეერთე საუკუნის ქართულ პოეზიაზე? თქვენი აზრით, რა მდგომარეობაა ახლა და რა ელის მომავალში?

ლევან ბრეგაძე: თანამედროვე პოეზია (ქართულიც და უცხოურიც) ახალი, ეპოქის შესაფერისი სათქმელის და მისი გამოხატვის ფორმების ძიებაშია. ეპოქა კი მეტისმეტად რთული გვიდგას (ყველა ეპოქას თავისი მთავარი თემები აქვს. ჩვენი ეპოქის რამდენიმე მთავარ თემას დავასახელებ და გასაგები გახდება, რა პრობლემების, ანუ როგორც ახლა ამბობენ, რა გამწვევების წინაშე დგას დღევანდელი ადამიანი და დღევანდელი მწერლობაც, ცხადია: გლობალიზაცია, საერთაშორისო ტერორიზმი, ეკოლოგია, გენდერი…). მომწონს ის თავგამოდება, რა თავგამოდებითაც ეს ძიება მიმდინარეობს. იმდენი ლექსი დაუგროვდა კაცობრიობას, რომ ახალ პოეტურ ტექსტებზე მოთხოვნილება მცირეა – ძველების, აპრობირებულების კითხვა ურჩევნია მკითხველს სულიერი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად. ამის გამო უმძიმეს ვითარებაში არიან თანამედროვე პოეტები. მაგრამ, ვიმეორებ, მომწონს ის თავგამოდება, რა თავგამოდებითაც ისინი ცდილობენ კონკურენცია გაუწიონ კლასიკას.

გიორგი კილაძე: „მხატვრული ტექსტი თოვლის გუნდასა ჰგავს. რაც უფრო კარგად დააგუნდავებ, მით უფრო მტკიცედ შეიკვრება და მიზანსაც ზუსტად მოხვდება“ – ბრძანა ინტერვიუში ბატონმა გია არგანაშვილმა; თქვენთვის რა არის მხატვრული ტექსტი და რა გავლენას ახდენს ის სხვადასხვა თაობის მკითხველზე? პირადად თქვენზე?

ლევან ბრეგაძე: ბატონი გიას ნათქვამი მწერლის ოსტატობას ეხება, კერძოდ, იმას, რომ ტექსტი კომპაქტური უნდა იყოს, არაფერი არ უნდა იყოს იქ ზედმეტი მხატვრულ იდეასთან მიმართებით (კარგი შედარება მოუნახავს ბატონ გიას ამის გამოსახატავად!). მიზანი კი მხატვრული ტექსტისა, ჩემი აზრით, იმ ნაკლოვანების კომპენსაციაა, რასაც ავტორები გრძნობენ საკუთარ თავში. მკითხველიც ნაკლის კომპენსაციის მიზნით კითხულობს. ეს უნდა იყოს ის, რასაც არისტოტელე კათარსის უწოდებდა.

გიორგი კილაძე: რას ფიქრობს ზოგადად თანამედროვე ქართულ პროზაზე ბატონი ლევან ბრეგაძე? რაზე წერენ ქართველი პროზაიკოსები დღეს? ვის ახალ ნაწარმოებს ელოდებით ყველაზე უფრო და რატომ?

ლევან ბრეგაძე: დიდი ინტერესით ველოდები ნაირა გელაშვილის თხზულებებს. მათ რომ ვკითხულობ, ლიტერატორი აღარა ვარ, ჩვეულებრივ მკითხველად ვიქცევი ხოლმე (კიდევ ჯემალ ქარჩხაძის კითხვისას მემართება ასეთი რამ – „რიგითი“ მკითხველის ერთობ სასიამოვნო სტატუსს ვიბრუნებ!).

გასული საუკუნის 90-იანი წლების ქართული პროზა თემატურად შეზღუდული და ერთფეროვანი იყო (თითქმის მხოლოდ სამოქალაქო ომსა და ქუჩის გოგო-ბიჭებზე იწერებოდა), ბოლო რამდენიმე წელიწადში კი გამრავალფეროვნდა. ველოდებოდი როდის დაიწერებოდა გატაცებით საკითხავი რომანი ბიბლიოთეკაზე (მოგეხსენებათ, ეს პოტმოდერნისტთა საყვარელი თემაა!) და აი გამოჩნდა აკა მორჩილაძის „მეიდ ინ ტიფლის“. დავით ქართველიშვილის რომანში, რომელსაც „ახალი წიგნი“ ჰქვია, თემებიც ახალია („ახალი“ ქართველების ცხოვრება, მწერლის როლი და ადგილი ახალ დროში და სხვ.). ლაშა იმედაშვილის თემატურად და ფორმის თვალსაზრისითაც გამორჩეული მოთხრობები დიდი ინტერესით იკითხება. ლევან ბერძენიშვილმა არაჩვეულებრივი მწერლური ოსტატობით აღწერა თავისი ცხოვრება პოლიტპატიმართა „ლაგერში“ და იქ გაცნობილ დისიდენტთა შთამბეჭდავი პორტრეტები შექმნა წიგნში „წმინდა წყვდიადი“. მანანა ამირეჯიბმა გულახდილობით, გულწრფელობით აღბეჭდილი ჩინებული ავტობიოგრაფიული რომანი შემოგვთავაზა – „მე და ჩემი წილი მამა“. როსტომ ჩხეიძის ბოლოდროინდელი ბიოგრაფიული რომანებიც ადრინდელებივით დიდი შემეცნებითი და მხატვრული ღირებულებით გამოირჩევიან… მოკლედ, მკითხველი არ მოიწყენს…

გიორგი კილაძე: დღეს მნიშვნელოვნად გაიზარდა ქალ პროზაიკოსთა რიცხვი. მეთანხმებით? არსებობს თუ არა რაიმე დამახასიათებელი ნიშანი, თემა, რომელიც ქართველ ქალ პროზაიკოსებს გამოარჩევს მამაკაცი პროზაიკოსებისგან? მწერალი მაკა მიქელაძე თვლის, რომ „მამაკაცების მოთხრობების ნაწილი უფრო თავმობმულია და ნაკლებ მელოდრამატული… სამაგიეროდ ქალების პროზა – უფრო ინტუიტურია, ხშირად მამაკაცურზე თამამიც, თითქმის ყველა აკრძალული თემა, პირველად ქალებმა წამოწიეს… ვერ მიაჩუმათეს“. ეთანხმებით თუ არა? რატომ?

ლევან ბრეგაძე: მე ვერ ვამჩნევ არსებით განსხვავებას ქალ და მამაკაც პროზაიკოსთა (ვერც პოეტთა) ნაწარმოებებს შორის ვერც თემატიკის და ვერც თემის მხატვრული დამუშავების თვალსაზრისით. არც სხვასთან წამიკითხავს რამე ამის თაობაზე. ინტელექტუალურად ქალი და მამაკაცი ერთმანეთისგან არ განსხვავდებიან (ადრე ეგონათ, განსხვავდებიანო; გასული საუკუნის შუა ხანებში „დაადგინეს“, ანალიზის უნარი (მეცნიერული ანალიზი იგულისხმება) ქალსა და მამაკაცს თანაბრად აქვთ განვითარებული, ოღონდ ქალებს სწორად ჩატარებული ანალიზიდან დასკვნების გამოტანა უჭირთო, მაგრამ არ გამოდგა მართალი – ანალიზიც ეხერხებათ და არც დასკვნების გამოტანის უნარი შესწევთ მამაკაცებზე ნაკლებად. მე-20 საუკუნის ბოლოს დასრულდა ადამიანის გენეტიკური „რუკის“ შევსება და ბიოლოგები გვარწმუნებენ, იქ გარკვევით იკითხება, რომ ქალი მამაკაცზე ნიჭიერიაო).

ქალ პროზაიკოსთა და პოეტთა რიცხვი მართლაც გაიზარდა. ეს იმის შედეგი უნდა იყოს, რომ ინტელექტუალური შრომისთვის ახლა ქალს მეტი დრო რჩება, ოჯახური საქმეებით ძველებურად დატვირთული აღარ არის – ჭკვიანმა მანქანებმა და გულისხმიერმა მამაკაცებმა შეუმსუბუქეს შრომა.

გიორგი კილაძე: „აკრძალული თემები“ ვახსენე. როგორ ფიქრობთ. არსებობს თანამედროვე ლიტერატურაში ასეთი თემები? ქართულში?

ლევან ბრეგაძე: ცხადია, არა. რაკი ცენზურა არ არსებობს, არც აკრძალული თემები არსებობს, თუ არ ჩავთვლით იმას, რომ დღევანდელ პროგრესულ მსოფლიოში იკრძალება ომის, რასისტული იდეებისა და ძალადობის პროპაგანდა. საერთოდ, აკრძალვა მიზანს ვერ აღწევს. შეიძლება რომელიმე თემა გულზე არ გვეხატებოდეს, მაგრამ მისი აკრძალვით რას მივაღწევთ? უფრო იმის საწინააღმდეგოს მივაღწევთ, რასაც ვესწრაფით. რას მიაღწია საბჭოთა იდეოლოგიამ იმით, რომ ხან ერთ მწერალსა და თემას აკრძალავდა, ხან მეორეს? იმას მიაღწია, რომ აკრძალული მწერლები და მათი ნაწერები იდუმალების შარავანდით შეიმოსნენ და ამის შედეგად მართლა შეიძინეს რეჟიმის დამანგრეველი ძალა. ასევე იზრდებოდა აკრძალულ თემათა მიმზიდველობა. მოკლედ, თუ რამე გინდა გაძლიერდეს, ის უნდა აკრძალო!

რა თქმა უნდა, ყველა თავისუფალი უნდა იყოს თავის ქმედებებში, მაგრამ ამავდროულად ვერ გაექცევი პასუხისმგებლობას ამ ქმედებების გამო. როცა შენს ქმედებებში თავისუფალი არ ხარ, არც პასუხს აგებ მათთვის, ხოლო როდესაც თავისუფალი არჩევანის უფლება გეძლევა, პასუხისმგებლობაც გეკისრება არჩევანის გამო. სარტრის სიტყვებია, ადამიანი დაწყევლილია თავისუფლებითო.

ოღონდ თავისუფლება ზოგს ის ჰგონია, წითელ შუქზე რომ გაივლის. თუ გვინდა ქალაქის ქუჩაში თავისუფლად ვიმოძრაოთ, მოძრაობის წესები უნდა დავიცვათ.

გარდა ამისა არსებობს მორალი, ზნეობა – ეს უცნაური ფენომენი (ხომ გახსოვთ კანტის ფრაზა: „ორი რამ აღავსებს ჩემს სულს სულ უფრო მზარდი განცვიფრებითა და მოწიწებით – ვარსკვლავებით მოჭედილი ცა ჩემ ზემოთ და მორალური კანონი ჩემში“). ადამიანი იმით განსხვავდება ცხოველისაგან, რომ იგი მორალურ ტაბუთა გარემოცვაში ცხოვრობს (ტაბუირებულია, მაგალითად, მიცვალებულის ცხედართან სიცილი, თეატრში საშინაო ტანსაცმლით წასვლა, ქუჩაში ტიტველი სიარული, იმ ჭაში ჩაფურთხება, საიდანაც წყალს ვსვამთ და სხვ. და სხვ.). ამ მორალური აკრძალვების დარღვევა ადამიანს ცხოველს ამსგავსებს. თუ პოლიტიკური ტაბუს დარღვევისთვის სახელმწიფო გვსჯიდა (რაც ცუდი იყო), მორალური ტაბუს დარღვევისთვის ჩვენივე არაცნობიერი გვსჯის (რაც კარგია), საამისოდ მას მრავალფეროვანი საშუალებანი მოეპოვება, ერთი მათგანია ნევროზი და ის პრობლემები, რაც ამას მოსდევს.

გიორგი კილაძე: დღეს ბევრს საუბრობენ ქართული სალიტერატურო ენის პრობლემებზე… ლიტერატურულ ნაწარმოებებში გახშირდა ჟარგონიც… – „ჟარგონი ენისთვის ერთგვარი შემოლაწუნებასავითაა“, – ბრძანა ბატონმა ბესო ხვედელიძემ. მწერალ ბაჩო კვირტიას აზრით, ჟარგონი მკითხველისთვის არის „შემოლაწუნება“, ქალბატონი მაკა მიქელაძე თვლის, რომ „თუ ნაწარმოები მოითხოვს, ასეთ დროს შემომლაწუნებელს მეორე ლოყა უნდა მიუშვირო“. თქვენთვის რა არის იგი? თქვენ რომ გამოგეყენებინოთ, ვერ ვიხსენებ…

ლევან ბრეგაძე: ჟარგონი, დიალექტიზმები, ბარბარიზმები, კანცელარიზმები, არქაიზმები, მოდური სიტყვები. ნეოლოგიზმები, ოკაზიონიზმები… შეიძლება შევადაროთ ფერებს მხატვრის პალიტრაზე. ესენი თავის დანიშნულებას მხოლოდ მაშინ ასრულებენ, როცა ფონად ნეიტრალური ენობრივი პლასტი აქვთ. რომელიმე მათგანის ამოჩემება და მისი უმთავრეს „ფერად“ გამოყენება არაეფექტურია. ძალიან მიყვარს თომას მანის ერთი გამონათქვამი – ყოველი ახალი რომანის დაწერა ჩემთვის გერმანული ენის შესაძლებლობების გენერალური დათვალიერება არისო.

ჟარგონს ვიყენებ, როგორ არა! ესეებშიც და თარგმანებშიც. ერთ მაგალითს ესეიდან მოვიტან და ერთსაც თარგმანიდან:

„…[ინტელექტუალთა გულის მოსაგებად] დიქტატორმა ერთადერთი რამ უნდა მოიმოქმედოს: ტაში გაუხერხოს (ჟარგონით თუ ვიტყვით, გაუჩალიჩოს) ინტელექტუალს, ანუ მისთვის ტაშის ორგანიზება შეძლოს“ (ციტატა ესეიდან „ტაში: ბანგი ინტელექტუალთათვის“).

მომეჩვენა, რომ სათქმელს უფრო კარგად მივიტანდი მკითხველამდე, თუკი მის გამოსახატავად სამი სხვადასხვა სტილური დონის სინონიმებს გამოვიყენებდი: „გაუხერხოს“ (ნეიტრალური სტილი, ოდნავ გადახრილი სასაუბრო მეტყველებისაკენ), „გაუჩალიჩოს“ (ჟარგონი), „ორგანიზება შეძლოს“ (კანცელარიზმი).

ლესინგის ერთი ეპიგრამის თარგმანში ბოლო სიტყვად დავსვი ჟარგონი და, მგონი, მოუხდა. ლექსის სათაურია „გაქცევა ბრძოლის ველიდან“:

„გავრბივარ, რათა კიდევ ბევრჯერ ვიომო მერმისს!“ –

თქვა გაქცევისას მამაცთაგან უმამაცესმა.

ნამდვილი აზრი ამ ქადილის მე ასე მესმის:

გავრბივარ, რათა კიდევ ბევრჯერ შევძლო… ათესვა.

გიორგი კილაძე: საუბარი კრიტიკის თემით განვაგრძოთ. კრიტიკოსს ლიტერატურულ ცხოვრებაში სიმძაფრე შემოაქვს. რამდენად იგრძნობა დღეს ეს სიმძაფრე, თუ ჰყავს დღეს ლიტერატურას კრიტიკოსები, შემფასებლები? ვინ გაგაკრიტიკათ და რატომ?

ლევან ბრეგაძე: პირველ ყოვლისა მადლობა მინდა გადავუხადო ყველას, ვისაც გავუკრიტიკებივარ. კრიტიკა გვიცავს თვითკმაყოფილებისგან, რაც უბედურებაა (სენეკას ნათქვამია: „უძლიერესი დაბრკოლება ჩვენი აღმასვლის გზაზე არის ის, რომ ჩვენ სწრაფად ვხდებით საკუთარი თავით კმაყოფილნი“). ძირითადად მაკრიტიკებენ იმისათვის, რომ ჰგონიათ, ვცდები, რადგან არაორდინარული აზრების გამოთქმა მჩვევია (მაგალითად, თანამედროვე ლიტერატურის თავისებურებებზე [მხედველობაში მაქვს პოლემიკა მიმეტური და არამიმეტური ხელოვნების შესახებ], მხატვრული და დოკუმენტური პროზის თაობაზე [მხედველობაში მაქვს პოლემიკა ჰაგიოგრაფიულ თხზულებათა ჟანრული თავისებურებების შესახებ], ქართული სუფრის თაობაზე და სხვ.). მაკრიტიკებენ იმის გამოც, რომ მე თვითონ ვაკრიტიკებ სხვებს საკმაოდ მწვავედ, ანუ ჩემს „აგრესიას“ ბუნებრივად მოჰყვება გაკრიტიკებულთა „აგრესია“. ამას კრიტიკოსი შეგუებული უნდა უნდა იყოს – ყველა ისე დაიცავს თავს, როგორც მოახერხებს. ზოგს მარტო გინება შეუძლია და შეგაგინებს. ვინ დაუშლის! თუ კაცს უნდა თავი მოიჭრას – მოიჭრის, როგორ აუკრძალავ!

დღეს გვყავს კარგი კრიტიკოსები, ლიტერატურის კარგი ექსპერტები. როცა ამბობენ კრიტიკა არ გვაქვსო, მე მგონი, იმას გულისხმობენ, რომ სისტემატურად არ ხდება ახალგამოსული წიგნების შეფასება, ბევრი წიგნი რჩება შეუფასებელი. ამას სახსრები სჭირდება. კრიტიკოსის შრომა მძიმე შრომაა და მას სათანადო ანაზღაურება სჭირდება. კრიტიკული აზრის გამოთქმა დიდ სულიერ ძალისხმევასთან არის დაკავშირებული (მე-17 საუკუნის ესპანელი ბრძენკაცი ბალტასარ გრასიანი ამბობდა, სიმართლის თქმა გულიდან სისხლის გამოშვებასა ჰგავსო). მარტო იმის შეგნება, რომ, როცა აკრიტიკებ, ამით დიდ საქმეს ემსახურები, საზოგადოებრივად დიდმნიშვნელოვან საქმეს, არ კმარა. პროფესიონალი კრიტიკოსის, ლიტერატურის სისტემატურად შემფასებლის შრომა დაუფასებელია და ამიტომ ნაკლებად ეტანებიან მას.

გიორგი კილაძე: ლევან, ლიტერატურა მკითხველისთვის იქმნება, მწერლის მკითხველებთან პირისპირ შეხვედრის მნიშვნელობაზეც გვითხარით რამე. ეროვნულ ბიბლიოთეკაში მკითხველებთან თქვენს შეხვედრაზე რა აზრის ბრძანდებით?

ლევან ბრეგაძე: მკითხველებთან შეხვედრა ნებისმიერ ამპლუაში მიყვარს – რედაქტორის ამპლუაშიც, ავტორის ამპლუაშიც, რიგითი მსმენელის როლშიც (როცა სხვასთან შეხვედრას ვესწრები). ასე რომ, დიდი სიამოვნებით.

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, ლიტერატურული კონკურსების თემასაც შევეხოთ. რა მნიშვნელობა აქვს მწერლისთვის ლიტერატურულ კონკურსებს? რამდენად ობიექტურად იმართება კონკურსები საქართველოში? საქართველოში ჩატარებულ რომელ ლიტერატურულ კონკურსს გამოარჩევდით, რომელი კრიტერიუმებით?

ლევან ბრეგაძე: მწერლობის განვითარებისთვის ლიტერატურულ კონკურსებს ისეთივე მნიშვნელობა აქვს, როგორიც ტურნირებს სპორტის განვითარებისთვის. ობიექტურობა ამ სფეროშიც ძალიან სასურველია, მაგრამ მთავარი ეს როდია – მთავარი ის არის, რომ ლიტერატურული კონკურსები აცოცხლებს ლიტერატურულ ცხოვრებას; ლიტერტურულ ცხოვრებას აცოცხლებს ის კამათიც, თუ რამდენად მართებულია ჟიურის გადაწყვეტილებები. დიდი მნიშვნელობა აქვს კონკურსის დამაგვირგვინებელი აქტის – გამარჯვებულთა დაჯილდოების ცერემონიალის – სანახაობით მხარეს. ამ მხრივ ყველასაგან გამოირჩევა „საბა“ – იგი ლიტერატურის მოყვარულთ ნამდვილ ზეიმს უმართავს, რასაც ტელევიზიით ადევნებს თვალს ურიცხვი მაყურებელი.

გიორგი კილაძე: ლიტერატურა და საგამომცემლო საქმე… რა მდგომარეობაა დღეს ამ მხრივ, საქართველოში? საკმაო რაოდენობის ლიტერატურული ჟურნალ-გაზეთი გამოდის? როგორ ფიქრობთ უჭირთ ავტორებს წიგნების გამოცემა? ჟურნალ „ქართული მწერლობის“ რედაქტორი ბრძანდებით, რა გამოარჩევს ამ ჟურნალს სხვა ლიტერატურული ჟურნალებისაგან?

ლევან ბრეგაძე: ეტყობა, ჩვენ წიგნის ხალხი ვართ. ასე რომ არ იყოს, ამდენი წიგნი, რომელთა დიდი ნაწილი ეკონომიკურად წამგებიანია, დღეს ვერ გამოვიდოდა. ასე რომ, ქართველი გამომცემლებიც და ქართველი მწერლებიც ძალიან პატივსაცემი ხალხია, ამ ვითარებაში ამდენს რომ ახერხებენ!

არა მგონია ახლა წიგნის გამოცემა ვინმეს უჭირდეს, მაგრამ ცხოვრების სახსარს მწერლობით ვერ მოიპოვებ (ამიტომ მიკვირს და მიხარია, მაინც ამდენი ქართული წიგნი რომ გამოდის, ამიტომ ვფიქრობ, წიგნის ხალხი ვყოფილვართ-მეთქი).

ჩვენი ჟურნალი „ქართული მწერლობა~, რომელსაც გამომცემლობა „ინტელექტი“ გამოსცემს, ყველა თაობის მწერალთა ჟურნალია. სხვა ლიტერატრული ჟურნალებისაგან უწინარეს ყოვლისა ორიგინალური დიზაინით გამოირჩევა (მისი ავტორი პაატა ნაცვლიშვილია), რაც საშუალებას გვაძლევს უხვად და ეფექტურად გამოვიყენოთ საილუსტრაციო მასალა. გამოცემის ვიზუალურ მხარეს დღეს დიდი მნიშვნელობა აქვს.

გიორგი კილაძე: „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა“ მეოცე საუკუნის სამოცდაათიანი წლების დასაწყისში დაიწერა. მას შემდეგ დიდი დრო გავიდა… თითქმის 40 წელი. როგორ ფიქრობ, რით ჰგავს თანამედროვე ლიტერატურისმოყვარული კაცი ვასიკო კეჟერაძეს. ჰგავს კი საერთოდ? „კარცერ ლუქსის“, უფრო ზუსტად წიგნის „იძულებით“ შეყვარების იდეაზე რას მეტყვით?

ლევან ბრეგაძე: გურამ დოჩანაშვილის „კარცერი ლუქსი“ გროტესკია (თუმცა 80-იან წლებში გამოქვეყნდა ერთი კრიტიკოსის წერილი, რომელიც სერიოზულად ამტკიცებდა, ამ მოთხრობის ავტორი ძლადობას ქადაგებსო!). სინამდვილეში ძალით ვერც წიგნსა და ვერც სხვა რამეს ვერავის შეაყვარებ. ლიტერატურის მოყვარულები, ძველებიც და ახლებიც (ძველი კეჟერაძეებიც და ახალი კეჟერაძეებიც), ერთმანეთს იმით ჰგვანან, რომ უკეთ ართმევენ თავს ცხოვრების სირთულეებს.

გიორგი კილაძე: თარგმანზეც ვისაუბროთ, თქვენი ნაწარმოებების სხვა ენებზე გამოცემა თუ გიფიქრიათ? მოდით, აქვე გკითხავთ, დღეს ბევრი ნაწარმოები ითარგმნება ქართულად? ხარისხი მოგწონთ? მათი გავლენა თუ იგრძნობა ქართულ ლიტერატურაში?

ლევან ბრეგაძე: ჩემი ნაწერების სხვა ენებზე წიგნად გამოცემა არასოდეს მიფიქრია. რამდენიმე ჩემი სტატია არის გამოქვეყნებული რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ, ბულგარულ და ოსურ ენებზე. აქედან ყველა გამოცემა თბილისურია, გარდა ბულგარულისა (1989 წელს სოფიაში გამოცემულ გურამ დოჩანაშვილის მოთხრობების კრებულს ახლავს ჩემი ბოლოსიტყვაობა).

ქართულად სათარგმნელი იმდენი რამ არის, რომ არ ვიცი, რაც ითარგმნება ბევრია თუ ცოტა. თარგმანთა უმეტესობის ხარისხი დაბალია, ნაჩქარეობა ატყვია. იგრძნობა, რომ ახალგაზრდა მთარგმნელები არ ითვალისწინებენ ძველების გამოცდილებას (გამოცდილების გათვალისწინება ასე უნდა მოხდეს: უნდა გაეცნონ იმ ნაშრომებს, რომლებშიც ადრინდელი თარგმანების ღირსება-ნაკლოვნებებზეა საუბარი).

თაგმანები ყოველთვის ახდენდა გავლენას ქართულ ლიტერატურაზე და ახლაც ახდენს. თამაზ ჩხენკელის, დავით წერედიანის, გურამ გოგიაშვილის თარგმანების კეთილისმყოფელი გავლენა ჩვენს დღევანდელ მწერლობაზე თვალსაჩინოა.

გიორგი კილაძე: დაბოლოს რას ეკითხებით ყველაზე ხშირად საკუთარ თავს და პასუხი ჯერჯერობით არ იცით? აქვე, კითხვა რომლის პასუხი ზუსტად იცით? (ლიტერატურულ კითხვებს ვგულისხმობ, რა თქმა უნდა).

ლევან ბრეგაძე: ყველაზე ხშირად ჩემს თავს ამას ვეკითხები: როდის დაიკავებს ქართული ლიტერატურა საკადრის ადგილს მსოფლიო ლიტერატურაში? – პასუხი არ ვიცი.

ლევან ბრეგაძე: ზუსტად ვიცი პასუხი კითხვისა: დაიკავებს თუ არა გამორჩეულ ადგილს ქართული ლიტერატურა მხოფლიო ლიტერატურაში? – დიახ.

წყარო – http://taobebi.site.ge/wordpress/?p=2054#more-2054


Last edited by Admin on Mon Feb 14, 2011 4:45 pm; edited 1 time in total
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
satori

avatar

Female
Number of posts : 15
Age : 39
Location : Brooklyn, NY
Job/hobbies : Legal/poetry
Humor : Fine
Registration date : 27.03.10

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Mon Mar 29, 2010 12:10 am

უსაყვარლესი ადამიანი, ჩემი პირველი გერმანულის მასწავლებელი. მისი პირველი გაკვეთილი რილკეს ლექსით დაიწყო
Back to top Go down
View user profile
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Thu Sep 30, 2010 12:40 am

ლევან ბრეგაძე


ოცი წლის შემდეგ


ჩვენს კრიტიკაში უკვე აღინიშნა _ “საკმარისია სოსო პაიჭაძის შემოქმედებას ტრადიციული პროზის კრიტერიუმებით მიუდგე, რომ ან განიარაღებული აღმოჩნდე, ანდა მწერალს მოსთხოვო ის, რაც მის მხატვრულ ამოცანას არ წარმოადგენდა” (თ. დოიაშვილი). მართლაც, თვალის ერთი გადავლებითაც აშკარაა, რომ სოსო პაიჭაძის პროზა გადის კონვენციური, ტრადიციული პროზის ფარგლებიდან. იგი ისეთ მოტივებს ამუშავებს, ადრე რომ ყურადღება არ ექცეოდა, გვერდი ევლებოდა ან მხოლოდ ქვეტექსტებში იგულისხმებოდა. არაორდინარული, რთული, ძნელად გასაცნობიერებელი განცდების გადმოსაცემად, ბუნებრივია, ახლებური მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხები შეიქნა საჭირო. რთული სინტაქსი, რთული და უჩვეულო ასოციაციები, რთული შედარებები, რთული კომპოზიცაა დამახასიათებელი სოსო პაიჭაძის მოთხრობებისათვის. მოკლედ, ამ ბოლო დროს გავრცელებული ტერმინი რომ გამოვიყენოთ, იგი “ძნელ” მწერალთა რიცხვს განეკუთვნება. ერთადერთი, რაც შედარებით მარტივია მის ნაწარმოებებში, ეს არის ფაბულა.

მოთხრობაში “ბაქანი “ბოტანიკური ბაღი” პირველ სიყვარულთან ოცი წლის შემდეგ მოულოდნელი შეხვედრის ამბავია გადმოცემული. კობამ, რომელიც ორი თვით იყო მივლინებული ერთ ზღვისპირა ქალაქში პროფტექნიკური სასწავლებლის მასწავლებელთა კვალიფიკაციის ასამაღლებელ კურსებზე ლექციების წასაკითხად, ერთ მშვენიერ დღეს თავის მსმენელთა შორის შენიშნა ქალი, თორმეტი წლისას გაუმხელელი და ძლიერი გრძნობით რომ უყვარდა. მასზე ხუთი წლით უფროსი გოგონა მაშინ კობას მშობლიურ სოფელში დასასვენებლად იყო ჩამოსული ნათესავებთან და შემდეგ აღარსად უნახავს. გამოხდა ხანი, კობა დაოჯახდა და ეს პირველი სიყვარული ამ ოცი წლის განმავლობაში არც არასოდეს მოჰგონებია. ის კი თურმე არ ჩამქრალა, მისი სულის სიღრმეში ყოფილა მინავლული და ახლა, ხელმეორედ შეხვედრისას, ახალი ძალით იფეთქა.

ძლიერმა განცდამ ვაჟს ადვილად დააძლევინა ჩვეული მორიდება, გამოელაპარაკა ქალს, დაუახლოვდა, ოღონდ ბავშვობისდროინდელი ნაცნობობა არ შეუხსენებია მისთვის, ამ საიდუმლოს გულში ინახავდა: მოსწონდა, რომ ეს ამბავი იდუმალების შარავანდით მოსავდა მის ურთიერთობას ივლიტასთან (ასე ჰქვია ქალს). გაირკვა, რომ ისიც დაოჯახებულა, დედაა. ურთიერთობა, კობასთვის მოულოდნელად, ძალიან ადვილად გაიბა, თუმცა მათ შორის ჯერჯერობით არაფერი განსაკუთრებული არ ხდება, ერთად სეირნობენ ლექციების შემდეგ და ასე ატარებენ მივლინების დამთავრებამდე დარჩენილ რამდენიმე დღეს. ოღონდ ვაჟი იმას კი გარკვევით გრძნობს, რომ მისმა ახლადაღორძინებულმა სიყვარულმა ქალის გულში გამოძახილი პოვა.

აქ, წესით, კობა ლიტერატურაში კარგად ცნობილი ზნეობრივი პრობლემის წინაშე უნდა დადგეს (ქალიც, რასაკვირველია, მაგრამ მარტო კობაზე იმიტომ ვლაპარაკობ, რომ მოთხრობა, ბოლო რამდენიმე პასაჟის გარდა, მისი პოზიციიდანაა დაწერილი, მის განცდებს გვაცნობს): ვაჟის არსებაში ერთმანეთს უნდა შეეჯახოს ოჯახის წინაშე მოვალეობის გრძნობა და მისი ახლანდელი გატაცება. ასეც იქნებოდა, ეს რომ ჩვეულებრივი სასიყვარულო თავგადასავალი იყოს. მაგრამ კობას არსებაში უცნაური რამ მოხდა: იგი ახლა ერთდროულად ცხოვრობს აწმყოშიც და თავის გარდასულ ბავშვობაშიც. მისთვის აწმყო და წარსული გაერთიანდა, იგი თავის თავს აღარ ეკუთვნის. მთელი ეს დღეები ბურანში დააბიჯებს, ბავშვობისდროინდელი სიყვარული ყოვლისწამლეკავ სტიქიონად მოევლინა.

“ეს იყო, _ როგორც მწერალი გვეუბნება, _ რაღაც პირველყოფილი, ველური ლტოლვა არა ქალისადმი, არამედ თვით ბუნებისადმი, მისი სილამაზისა და დაუჯერებელი ჰარმონიის შეცნობით გამოწვეული ღვთაებრივი ძრწოლა, პირველხილვის შიში და სასოება...”

მარტო ეს განცხადება, რა თქმა უნდა, საკმარისი არ არის და მწერალი დაწვრილებით გვიხატავს პერსონაჟის განსაკუთრებულ სულიერ მდგომარეობას; იგი ახერხებს ჩვენს დარწმუნებას, რომ კობას წინაშე არ შეიძლებოდა ზემოთ ნახსენები მორალური პრობლემა დამდგარიყო, რადგან იგი ამ დროს ლამის შეურაცხად მდგომარეობაში იმყოფებოდა. “ოჯახი ახლა მოუხელთებლად გამფრინვალე, გაუაზრებელი ცნება იყო კობასათვის და ამაზე არც ფიქრობდა, რადგან წამოუდგენელი იყო სხვა, ნამდვილად არსებული ძალის მეტოქეობა იმ გრძნობებთან, მის გულს რომ ავსებდა”.

აქ მწერალს დიდი ოსტატობა მართებდა, რათა დამაჯერებლად დაეხატა თავისი გმირის არაჩვეულებრივი სულიერი მდგომარეობა და იგი წარმატებით ართმევს თავს ძნელ ამოცანას. პირველ სიყვარულთან შეხვედრით გამოწვეული სულის ამაფორიაქებელი განცდა იმ კონკრეტულმა ვითარებამ გააძლიერა, რომელშიც ეს შეხვედრა მოხდა. ორთვიანმა, მისთვის და მისი მსმენელებისთვისაც ძალიან დამღლელმა, მოსაწყენმა, “გაგანია სიცხეში” უთუოდ მხოლოდ მოვალეობის მოხდის მიზნით მოწვეულმა კვალიფიკაციის ასამაღლებელმა კურსებმა სულიერად გამოფიტა კობა. რეალისტური, შთამბეჭდავი შტრიხებით არის დახატული მისი და მისი მსმენელების თავმომაბეზრებელი ყოფა ლექციებზე. და აი, ასეთ ვითარებაში “მის დაოსებულ და ზიზღიან გულს უცებ გამოეცხადა რაღაც შორეული და ძვირფასი გრძნობა, სადღაც ჟამის წიაღში ჩაძირულმა და აქამდე უჩუმრად გალურსულმა მოგონებამ გაიფაჩუნა ანაზდად და მონატრებულ სამყაროში მოუხმო”. არასასურველ გარემოს კობას ცნობიერება “მონატრებულ სამყაროში” _ საკუთარ ბავშვობაში გაურბის. ეს რთული ფსიქიკური პროცესი ასეთი მხატვრული ხერხით არის მინიშნებული მოთხრობაში: ავტორს წინასწარი გაფრთხილების გარეშე გადავყავართ აწმყოდან წარსულში და პირიქით, ისე, რომ დროში განსხვავებულ პასაჟებს ხშირად აბზაცებითაც არ გამოყოფს ერთმანეთისგან. ოღონდ ეს გადასვლები უთავბოლოდ და ნებისმიერად კი არ ხდება, არამედ აწმყოსეული ვითარება წარსულში მომხდარ მსგავს სიტუაციაში პოულობს გაგრძელებას. მაგალითად, პირველი გასაუბრების შემდეგ, როცა ქალ-ვაჟი ერთმანეთს დაშორდა, კობას დაუძლეველი სურვილი გაუჩნდა, რომ აუცილებლად იმ დღესვე ხელახლა ენახა ქალი. მობრუნდა და ძებნა დაუწყო. “სამჯერ შემოირბინა მთEელი პარკი, შადრევნის ირგვლივ შემოწყობილ მერხებზე ჩამომსხდარ ხალხსაც შემოუარა და ბოლოს ქუჩაში გავიდა... მაგრამ ქალი არსად იყო... სასოწარკვეთილი განაგრძობდა ძებნას. სად უნდა წასულიყო!..”

ეს აწმყოში ხდება. და იქვე, ყოველგვარი გადასვლის გარეშე, ვკითხულობთ: “სულმოუთქმელად გაირბინა ტრიფოლიატების ღობე და მინაძეების ეზოს მიადგა, იქნებ სადმე თვალი მოეკრა გოგოსთვის” და ა. შ. და ა. შ. ეს უკვე ოცი წლის წინათ იყო, როცა ბავშვური ეჭვებით შეპყრობილი იგი მას სოფელში დაეძებდა.

ცხადია, ეს არ იწვევს მკითხველის დაბნევას; ვხვდებით, რომ ამ ხერხით ავტორი პერსონაჟის განსაკუთრებულ სულიერ მგომარეობას გვიხატავს.

თვითონ ივლიტასაც, მის საუბარსა და ქცევას კობას თვალში რაღაც ბავშვური ელფერი დაჰკრავს. ერთგან, მაგალითად, ვკითხულობთ: კობა “იმასაც ხვდებოდა, რომ თვითონ ქალიც გრძნობდა თავის უპირატესობას კაცის წინაშე _ ასეთი უპირატესობის შეგნებით მიაქვს პატარა გოგონას შინიდან გამოტანებული ტკბილეული ან საყვარელი სათამაშო თავის ავადმყოფ მეგობართან სინანულისა და ვერგამეტების, მაგრამ, ამასთანავე, გამარჯვების, საკუთარი ღირსებისა და მარადიული სიკეთის ბუნდოვანი შეგრძნებით...”. სხვა ადგილას ივლიტა კობას “სცენაზე გამოსულ ბაბთიან გოგონას” აგონებს, რომელიც “ქალური სიკეკლუცითა და უხერხულობის მომგვრელი დედაკაცური მანერებით კითხულობს ყველასათვის ნაცნობ საბავშვო ლექსს და თოჯინების საუბარში მისთვის შეუფერებელი ამაზრზენი სიბრძნით გადააქვს დიდი ცხოვრების სერიოზული და ყალბი ინტონაციები”.

ეს რთული, ობიექტური და სუბიექტური პლანების შემცველი ასოციაცია-შედარებებია. ცხადია, არ არის გასაკვირი, რომ ყურადღებით განებივრებული ლამაზი ქალის ქცევაში ბავშვური კეკლუცობის ნიშნებმა იჩინოს თავი, მაგრამ, მეორე მხრივ, კობას მიერ ამ ნიშნების ასეთი სიმძაფრით აღქმა ვაჟის ფსიქიკის საგანგებოდ მომართულობაზე მეტყველებს _ ქალში იგი პატარა გოგონასაც ხედავს.

კობასთვის გარემოც კი როგორღაც ბავშვური გახდა. აი, რა თვალით უყურებს იგი აეროპორტის შენობას: “შუშის კედლებს მიღმა თითქოს თვითმფრინავის მომლოდინე მოწიფული ადამიანები კი არა, ბავშვები დაცუნცულებდნენ თავიანთი ბავშვური საზრუნვებით და საერთოდ, მთელი ეს ფერადი, მოფუთფუთე შუშის კოლოფიც თითქოს საბავშვო სათამაშო იყო, სათამაშო მაგიდებითა და ჩანთებით და ყველაფერი საყვარლად და ღიმილისმომგვრელად ჰგავდა ნამდვილს”.

ეს პასაჟიც იმას მიგვანიშნებს, რომ სუბიექტურად კობა თავის ბავშვობაში იმყოფება, ობიექტურ პლანში კი ამ სტრიქონებით გარემოსა და ადამიანებისადმი მისი გაუცხოებული დამოკიდებულებაა ნაჩვენები.

სოსო პაიჭაძის მოთხრობებში ძალიან ხშირად გვხვდება განუსაზღვრელი ნაცვალსახელი “რაღაც” (ზემოთ მოყვანილ ციტატებშიც რამდენჯერმე შეგვხვდა ეს სიტყვა). მისი ასეთი ხშირი გამოყენება იმითაა გამოწვეული, რომ მწერალი, როგორც წესი, ისეთ განცდებს ასახავს, რომელთაც გარკვეული სახელი არა აქვთ, ეს უფრო ხშირად არის სიამოვნება-უსიამოვნების, კმაყოფილება-უკმაყოფილების ნაზავი, რასაც ზუსტად ვერც ეს ანტინომიური გამოთქმები გამოხატავს. ერთგან, მაგალითად ასეთ რამეს ვკითხულობთ: “ის, რაც ქალს წასასვლელად ეძახდა, ოჯახი და ქმარ-შვილი კი არ იყო... არამედ ბუნდოვნად ნაცნობი და მაინც გასაგები რაღაც, რომელიც ისევე იყო დაკავშირებული ოჯახთნ, როგორც ყვავილთან მისი სურნელი ან მდინარესთან წყლის ჩხრიალი...”

დააკვირდით, რა საინტერესო, უჩვეულო და რთული შედარებებით ცდილობს მწერალი წარმოდგენა შეგვიქმნას პერსონაჟის სულში გაჩენილ მოუხელთებელ “რაღაცაზე”! სოსო პაიჭაძის მხატვრულ კონცეფციაში ეს განუსაზღვრელი ნაცვალსახელი ცნებითი კატეგორიის ხარისხშია აყვანილი. ამ აზრს ისიც განგვიმტკიცებს, რომ ერთგან მას წიწკლებშიც სვამს: “მას სულ სულ სხვა რაღაც მოსწონს შენში და შენ უნდა გეშინოდეს ამ “რაღაცის” დაკარგვისა, რომელიც თურმე ისე ყოფილა შენში, რომ არც კი იცოდი......”

ერთი სიტყვით, სოსო პაიჭაძის “რაღაც” წინააღმდეგობრივი, ამბივალენტური ფენომენია. იგი რთული, არაერთმნიშვნელოვანი, ურთიერთგამომრიცხავი და, ამავე დროს, ურთიერთგანმაპირობებელი მომენტებისაგან შემდგარ განცდათა მხატვარია. თუ ეს არ გავითვალისწინეთ, ზოგი რამ შეიძლება გაუგებარი დაგვრჩეს. ერთი შეხედვით უცნაური ჩანს, მაგალითად, კობასა და ივლიტას განშორება ისე, რომ მათ შორის არაფერი “სერიოზული” არ ხდება, თუმცა თითქოს ყველაფერი მზად იყო ამისათვის. იმ საღამოს, როცა ივლიტა შინ უნდა გამგზავრებულიყო მატარებლით, ქალ-ვაჟი, ზღვაში ერთად ბანაობის შემდეგ, გვერდიგვერდ წევს უკაცრიელ პლაჟზე. კობა დარწმუნებულია, რომ მისი ერთი სიტყვაც საკმარისია და ქალი წასვლას გადადებს. მან “გაუბედავად გასწია ხელი, გრილ მკლავზე მიეფერა, შემდეგ ტუჩებიც შეახო იდაყვს ზემოთ და გიგონა ქალის წყნარი, უნაზესი სათნოებით და მადლიერებით გამსჭვალული ხმა და უცებ, მისი სიტყვების აზრს რომ ჩასწვდა, სისხლი გაეყინა, გაოგნებული მოსცილდა და ძლივს ჰკითხა: “რა თქვი?” “როგორ მიცანი... _ გაიმეორა ქალმა, სიყვარულით გაუღიმა და სახეზე ხელი მოუსვა, _ როგორ მიცანი... ჯერ ვიფიქრე, შევცდი-მეთქი, ახლა კი მივხვდი, რომ შენც მიცანი...”

და აქ, როდესაც მოულოდნელად გაირკვა, რომ ოცი წლის წინანდელი ამბები ივლიტას გულსაც შემოუნახავს, კობამ უცებ იგრAნო, რომ “თურმე ამ ხუთი დღის განმავალობაში არც არსებობდა ქალისათვის, ივლიტა მასთან არც ყოფილა, იმ შორეულ, თორმეტი წლის ბიჭთან მიდიოდა ასეთი თავგანწირული გაბედულებით და კობა მხოლოდ იმ ბიჭისკენ მიმავალი გზა იყო და მეტი არაფერი”.

და, აი, გამოიკვეთა არაორდინარული მოტივი: ეჭვიანობა საკუთარი ბავშვობის მიმართ. მაგრამ იბადება კითხვა: როგორ დაიზუსტა კობამ, რომ ქალს მასში მამაკაცი კი არა, მხოლოდ ბავშვობისდროინდელ განცდებთან მიახლოება იზიდავდა? ალბათ, უპირველეს ყოვლისა, ქალის ბავშვურ მოფერებასა და იმ უცნაურ გაცინებაზე მიხვდა ამას, რომელიც წყალში ჩასვლისას მოესმა (ივლიტას ამ გაცინებასა და მისგან მოგვრილ ფიქრებს ვრცელი პასაჟი ეძღვნება). მაგრამ განა ეს საკმარისი იყო იმ უცნაური ეჭვების წარმოსაშობად? ან სხვანაირად: მართალია, კობამ სწორად გამოიცნო მის მიმართ ქალის დამოკიდებულების შინაარსი, მაგრამ ხომ შეეძლო თვალი დაეხუჭა ამ დამოკიდებულების გამოვლენის ფორმებზე (რაც, კაცმა რომ თქვას, მხოლოდ ბუნდოვანი მინიშნებები იყო და სხვა არაფერი) და თავისი გრძნობები ივლიტას მიმართ არ მოეთოკა? ცხადია, ეს არ იქნებოდა ძნელი, თუკი კობა ამას მოიწადინებდა. მაგრამ საქმე ის არის, რომ ხსენებული ეჭვიანობის გრძნობა, რომელმაც ასე გაუბზარა სული, ამავე დროს მხსნელადაც მოევლინა ვაჟს, ამ ეჭვიანობას იგი მაშველი რგოლივით ჩაეჭიდა. ამაში რომ გავერკვეთ, უნდა მოვიშველიოთ ნაწარმოების დასაწყისშივე გახმიანებული ერთი მოტივი, რომელზეც აქამდე განგებ არაფერი გვითქვამს.

მოთხრობა იმით იწყება, რომ კობა აეროპორტში ელოდება ივლიტას, რომელიც კურსების დამთავრები შემდეგ რაღაც გადაუდებელ საქმეზე თბილისში გაფრენილა და ვაჟისთვის დაუბარებია, ხვალ პირველივე რეისით დავბრუნდები, გნახავ და აქედან ღამის მატარებლით გავემგზავრები ფოთში, ოჯახშიო. კობა აეროპორტის მოსაცდელში ზის და მღელვარებით ელოდება თვითმფრინავს. და აქ ასეთ რამეს ვკითხულობთ: “...უკვე ერთადერთ საშველად გაუხმიანდა გონებაში ამდენ ხანს გაუბედავ სურვილად მოფათურე აზრი: “იქნებ არ ჩამოვიდეს!”

ეს მოტივი, კობას გაორებული დამოკიდებულება ივლიტას მიმართ ასევე აშკარად არის გამოხატული მოთხრობის ფინალში, როცა საბლოოდ ეთხოვებიან ერთმანეთს: “არ წახვიდე”, _ კინაღამ დაიყვირა კობამ, _ არ წახვიდე!”... მაგრამ ხმა არ ამოუღია, ერთი სიტყვაც არ უთქვამს, რადგან შეეშინდა მართლა არ დარჩენილიყო ქალი”.

აშკარაა, კობა მთელი არსებით მიილტვის ივლიტასაკენ, მაგრამ რაღაც ძალა ასევე ძლიერად განიზიდავს მისგან. მოთხრობაში ძალიან ზუსტი დეტალებითა და, როგორც თვითონ ავტორი ამბობს ერთგან, “ერთადერთი, საჭირო და შეუცნობლად ზუსტი ინტონაციით” არის დახატული ქალ-ვაჟის ამბივალენტური, წინააღმდეგობრივი, ურთიერთგამომრიცხავ განცდებზე აგებული დამოკიდებულება. ეს ლამის ყოველ ფრაზაში, ყოველ მხატვრულ სახეში იგრძნობა (რამდენიმე ნიმუში ზემოთ განვიხილეთ), მისი ანალიზის ენაზე “თარგმნა” უმეტეს შემთხვევაში შეუძლებელია (ეს რომ ხერხდებოდეს, მაშინ ანალიზი წარმატებით შეცვლიდა თვითონ მხატვრულ ნაწარმოებს).

რა უნდა იყოს ამ წინააღმდეგობრივი გრძნობის, ამ გაორებული დამოკიდებულების საფუძველი? ზემოთ ვთქვით, რომ კობას წინაშე იმ დღეებში არ მდგარა ოჯახის მიმართ მოვალეობის ზნეობრივი პრობლემა. ახლა ეს აზრი უნდა დავაზუსტოთ: არ მდგარა მისიცნობიერების წინაშე; ცნობიერება მთლიანად მოიცვა ახლადაღორძინებულმა სიყვარულმა, მაგრამ დათრგუნული მოვალეობა “იატაკქვეშიდან”, არაცნობიერიდან თურმე მაინც მოქმედებდა და ჯიუტად აკეთებდა თავის საქმეს, მოთხრობის ბოლოს კი იგი უკვე ცნობიერების ზედაპირზე წამოტივტივდა. ახლადაღორძინებულმა სიყვარულმა და ოჯახის მიმართ მოვალეობის გრძნობამ ადგილები გაცვალეს: პირველი ნელ-ნელა უკანა პლანზე ინაცვლებს, ხოლო მეორე უკვე ნათლად იკვეთება. ეს ორივე პერსონაჟს თანაბრად ეხება. ერთ-ერთ მათგანშიც რომ დარღვეულიყო იდუმალი წონასწორობა, ალბათ სულ სხვაგვარად დამთავრდებოდა ყოველივე, ისე, როგორც ეს არაერთხელ ყოფილა ასახული მხატვრულ ლიტერატურაში. მაგრამ სოსო პაიჭაძEეს ამგვარი, მკითხველისთვის კარგად ნაცნობი მოტივები არ აინტერესებს, იგი უფრო რთულ ზნეობრივ პრობლემებს მიელტვის და მხატვრული დამაჯერებლობით წყვეტს ძნელ შემოქმედებით ამოცანებს.

......კობამ უცებ იგრძნო, “როგორ მოენატრა სახლი, ცოლ-შვილი, ვინ იცის, საჭმლის ფულიც აღარ აქვთ უკვე. რაც ჰქონდათ, თითქმის მთლად წამოიღო მივლინებაში... ხელფასს რომ აიღებს, დიდ საზამთროს იყიდის ბაზარში. გაიაფდებოდა უკვე, როგორ მოენატრა თავისი სამუშაო ოთახი......”

ასეთივეა ივლიტას ფიქრთა მდინარებაც, როცა იგი ვაგონში ადის: “...ავტობუსიც თუ დახვდა სადგურში, ადრიანად მივა შინ, ბავშვები გაღვიძებულებიც არ იქნებიან. შეიძლება ქმარი დახვდეს ამდგარი და როცა სახლში შევა, სააბაზანოდან ელექტროსაპარსის ხრიალს გაიგონებს. ამის წარმოდგენაზე ნეტარებით გაიღიმა”.

უკვე სინტაქსიც გამარტივდა, აღარც რთული შედარებები და ასოციაციები გვხვდება... კონტურები გამოიკვეთა, საგნებმა ჩვეული სახე დაიბრუნეს. მოთხრობის გმირთა ცხოვრებაში დიდი შინაგანი ჭიდილის ფასად მოპოვებული სიმშვიდის ხანა დგება. ოღონდ ეს სევდანარევი სიმშვიდეა.


1981 წ.
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Thu Feb 10, 2011 12:10 pm

ლევან ბრეგაძე


შეშფოთებიდან სასოწარკვეთილებამდე


ხელოვნების სხვადასხვა დარგი ერთმანეთზე ახდენს ზოგჯერ ნაყოფიერ და ზოგჯერაც უარსაყოფ გავლენას (მაგალითად, მხატვრობა პოეზიაზე და პოეზია მხატვრობაზე, რომანი კინემატოგრაფზე და კინემატოგრაფი რომანზე. მე-18 საუკუნის ევროპაში იმდენად ძლიერი იყო მხატვრობისა და პოეზიის არასასურველი ურთიერთგავლენა, რომ მათი გამიჯვნის აუცილებლობას ლესინგმა ვრცელი ესთეტიკური ტრაქტატი ``ლაოკოონი`` მიუძღვნა. მას შემდეგ ხელოვნების ახალი დარგები გაჩნდა და უკვე ახალი ``ლაოკოონის`` დაწერა არის საჭირო. დადებითი გავლენის ნიმუშად შეიძლება დავასახელოთ მწერლების მიერ კინემატოგრაფიული მონტაჟის ხერხის წარმატებით გამოყენება რომანში).
თანამედროვე კინოხელოვნების ახალი მოვლენაა კლიპი (ვიდეოკლიპი), რომელიც სარეკლამო ვიდეორგოლებიდან განვითარდა და ჩვენ თვალწინ ყალიბდება ეპოქისეული განწყობილების ჩინებულად ამსახველ (გამომხატველ) ჟანრად. მისი თავისებურებებია: სიმოკლე, აუდიო და ვიზუალური მომენტების მეტისმეტად დანაწევრებული დამონტაჟება, კადრების სწრაფი მონაცვლეობა, სპეცეფექტების სიუხვე. საუკეთესო კლიპებისთვის დამახასიათებელია ფონად წამყვანი მოტივის (ლაიტმოტივის) გამოყენება განმეორებული აუდიომასალის (მელოდიის, ფრაზის) ან/და განმეორებული კადრების სახით.
ბესიკ ხარანაულის ``სად არიან შვილები, შვილები სად არიან`` ვიდეოკლიპის პრინციპით არის შექმნილი. ეს მცირე ლექსი (იგი სულ 24 სტრიქონია) წარმოსახავს გრანდიოზულ უბედურებას, რომელიც საქართველოში დატრიალებულა - ქარს მიაქვს ყველაფერი (მეტაფორულად: საქართველო ქარად გადაქცეულა: ``საქართველო აქროლდა, ვით ფოთლებში ქარია``, ``საქართველო, მითხარი, ნუთუ მხოლოდ ქარია``, ``არ არიან შვილები, საქართველო ქარია``. ბგერითი სპეცეფექტი: სა-ქარ-თველო ქარ-ია).
ლექსი იწყება შეშფოთებით შვილების ბედის გამო (``სად არიან შვილები, შვილები სად არიან, / გავალ, გავიხედები, არ არიან, ქარია``); ეს შეშფოთება ბოლოს სასოწარკვეთილებაში გადაიზრდება (``არ არიან შვილები, საქართველო ქარია, / ქარია საქართველო, შვილები არ არიან, / დღე არი, არ არიან, ღამეა, არ არიან, / ქარია, არ არიან, არ არიან, ქარია``.
ფრაზათა მრავალჯერადი გამეორება, მთელ ლექსში და, მეტადრე, ახლახან ციტირებულ ბოლო ოთხ ტაეპში, ხაზს უსვამს ლექსის ლირიკული გმირის შფოთვასა და სასოწარკვეთას, რაც კიდევ უფრო გაძლიერებულია ბგერითი სპეცეფექტით: მრავალგზის გამეორებული სიტყვების ``არიან``, ``ქარია`` მსგავსი ჟღერადობით).
შეშფოთებასა და სასოწარკვეთას შორის გაიელვებს შვილების ძებნის ამსახველი კადრები. ლირიკული გმირი ეძებს მათ მკვდრებში (``ჩემი მკვდარი კი არა, შენი პატიმარია``), ციხეში (``მიველ, ციხე გავტეხე [ვიზუალური სპეცეფექტი. - ლ. ბ.], არ არიან, ქარია``), ეძებს ვეფხვებად წარმოსახულთ (კვლავ ვიზუალური სპეცეფექტი, ტრადიციული ტერმინოლოგიით - მეტაფორა): ``სად არიან ვეფხვები, ლერწმიანში არიან, / ლერწმიანში ქარია, / ვეფხვები არ არიან``. გაიელვებს გოგონას სახე, რომელსაც დაკარგული ბიჭისთვის ვერ მოუსწრია თქმა, რომ უყვარდა (``გოგო, ბიჭი გიყვარდა, თქმა ვერ მოასწარია, / გზაზე გამოეკიდე, არ არიან, ქარია``). ეს კადრი იმის მიმანიშნებელიც არის, რომ დაკარგულ შვილთა ერთი ნაწილი, როგორც ჩანს, ფრონტზე მიეშურება.
მიმართავს ვიღაცას, უსახელოს, ანონიმს: ``სად არიან შვილები, მე რომ მოგაბარეა`` (ვის აბარია ჩვენი შვილები, მას შემდეგ, რაც შინიდან გავლენ?), ანონიმი, ეტყობა, პასუხს ვერ იძლევა და ლირიკული გმირი აგრესიული ხდება: ``საყელოზე მოგწვდები, შვილები სად არიან``.
და ამათ შორის კიდევ ერთი მიმართვა ანონიმისადმი: ``იმათ სახელობაზე ხე მაინც ახარეა, / იმ ხესაც ხომ შენ დასწვავ, შენი მოსახმარია` (ექვსი ხ ორ სტრიქონში: სახელობაზე, ხე, ახარეა, ხესაც, ხომ, მოსახმარია, ანუ - კიდევ ერთი ბგერითი სპეცეფექტი, ტრადიციული ტერმინოლოგიით - ალიტერაცია, რაც ხრიალის, ქარში სირბილით ხმაჩახლეჩილი კაცის მეტყველების შთაბეჭდილებას ქმნის). ეს მიმართვა, თითქოსდა მოულოდნელი, თითქოსდა უადგილო, ერთი მხრივ, კვლავაც ლირიკული გმირის სასოწარკვეთილებაზე მეტყველებს, მეორე მხრივ კი, მინიშნებაა ჯარისკაცის სავალალო ბედზე ომის შემდეგ.
ყველა ტაეპი ერთმანეთს ერითმება ერთი საერთო რითმით (ამას მონორიმი ეწოდება), რითმად ცხრაჯერ არის გატანილი ლექსის უმთავრესი სიტყვა ``ქარი`` და ამდენჯერვე - ზმნა ``არიან``. რითმათა სისტემაც (ყველა სტრიქონის მონორიმული გარითმვა) და სარითმო სიტყვებად ერთი და იმავე ლექსიკურ ერთეულთა მრავალჯერადი მობრუნება ქარბორბალას ასოციაციას ბადებს. ხოლო თვით ქარი, ლექსის მთავარი ``პერსონაჟი``, ადვილად ასოცირდება ომის, სიდუხჭირის, სულიერი შეჭირვების შედეგად დატრიალებულ უბედურებასთან, რომელსაც ``შვილები`` მიმოუფანტავს - ფრონტებზე, უცხოეთში, საპატიმროებსა თუ სასაფლაოებზე...
ბესიკ ხარანაული სალექსო ფორმის გრძნობის არაჩვეულებრივი უნარით გამოირჩევა, რაც ახლებური სათქმელის შესატყვისი ახლებური ფორმის მოძებნას გულისხმობს უპირველეს ყოვლისა (``არავინ შთაასხის ღვინოი ახალი თხიერსა ძუელსა``), ეს კი, თავის მხრივ, დროის (ეპოქის) რიტმისა და აზროვნების ყაიდის გრძნობასთან არის დაკავშირებული. მე-20 საუკუნის 90-იანი წლების ბოლოს დაიწერა ეს ლექსი, ჩვენი აზრით, საუკეთესოდ გამომხატველი შფოთვის და სასოწარკვეთილების იმ გრიგალისა, მილენიუმის ბოლო ათწლეულში რომ დატრიალდა მზიურ, მანამდე თითქოსდა იდილიურ საქართველოში.


წყარო – http://www.lib.ge/body_text.php?8982
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Mon Feb 14, 2011 4:53 pm



წიგნის დასახელება – "მარგინალიები"
წიგნის ავტორი – ლევან ბრეგაძე
ანოტაცია – "კრებულში შესულია სხვადასხვა დროის ჩანაწერები, რეპლიკები, გამოხმაურებები, რუბრიკებად დალაგებული. ვეცადე ისეთები შემერჩია, რომ წიგნი სახალისო და რამდენამდე სასარგებლოც ყოფილიყო მკითხველისთვის. გავართვი თუ არა თავი ამ რთულ ამოცანას, თქვენი განსასჯელია, ძვირფასო მკითხველო".

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 3966
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   Sat Feb 04, 2017 12:05 pm

ლევან ბრეგაძე

რატომ წერს მწერალი?

ამ შეკითხვას თანამედროვე შვეიცარიელი მწერალი როგერ გრაფი (პროზაიკოსი, დრამატურგი, დაიბადა 1958 წ.) საფრთხობელა-შეკითხვას უწოდებს ერთ ინტერვიუში, - საფრთხობელას მწერლებისათვის, ცხადია (ის ამბობს: ``ხანდახან მეკითხებიან - ``როგორ წერთ რომანებს?`` - ეს შეკითხვა ნაკლებ ბრიყვულია, ვიდრე ყველა ავტორის საფრთხობელა-შეკითხვა: ``რატომ წერთ?``).
გერმანელი ნორბერტ შტერნმუტი კი (ლირიკოსი, დრამატურგი, რომანისტი, დაიბადა 1958 წ.) ასეთი აზრისა გახლავთ:
``უაღრესად საინტერესოა შეკითხვა, რომელსაც ზოგჯერ მწერლებს უსვამენ: ``რატომ წერთ?``, თუმცა მწერლების უმეტესობას ან არ შეუძლია, ან არ სურს ამ შეკითხვას პასუხი გასცეს.
მე პირადად შიდაფსიქიკური დეფიციტის გამო დავიწყე წერა, ერთგვარი მიტოვებულობის გამო, როგორც ``ტრამალის მგლის`` პერსონაჟმა ჰარიმ. ეს რომანი [ჰერმან ჰესეს ``ტრამალის მგელი``] ახალგაზრდობაში წავიკითხე და მე მან წერა დამაწყებინა, ყოველ შემთხვევაში, მიბიძგა ამისაკენ``.
რას წარმოადგენს ნორბერტ შტერნმუტის მიერ ნახსენები ``შიდაფსიქიკური დეფიციტი``, ამის გაგებაში გიუნტერ კუნერტის (გერმანელი ლირიკოსი, პროზაიკოსი, ესეისტი, დაიბადა 1929 წ.) ეს სიტყვები დაგვეხმარება:
``რატომ წერს მწერალი, კარგად ცნობილია. ფსიქოანალიზმა ეს საიდუმლო ამოხსნა: წერა ნაკლის კომპენსაციაა, მორჩა და გათავდა, ბასტა! [...] და მკითხველიც ნაკლის კომპენსაციის მიზნით კითხულობს. ეს უნდა იყოს იმ გამოცანის პასუხი, რომ წიგნებს კვლავაც კითხულობენ``.
დავიდ გროსმანის (ისრაელელი პროზაიკოსი, დაიბადა 1954 წ.) პასუხი კითხვაზე ``რატომ წერთ?`` ასეთია:
``ჩემთვის ეს არის საშუალება გავექცე გარემომცველი სამყაროს სისასტიკეს. როცა ვწერ, მსხვერპლი აღარ ვარ``.
მაგელანის გმირობაზე დაწერილი რომანის შესავალში მისი ავტორი, ავსტრიელი მწერალი შტეფან ცვაიგი (1881-1942), გვიმხელს რამ დააწერინა ეს წიგნი: სირცხვილის გრძნობამ დამაწერინაო: კომფორტული საოკეანო ლაინერით ამერიკაში რომ მივცურავდი, მგზავრობა აუტანლად ხანგრძლივი მეჩვენა, მაგრამ, როცა გამახსენდა რა ტანჯვა-წვალებით მიიწევდნენ წინ ამ გზაზე უბადრუკ ხომალდებში მსხდარი ძველი მეზღვაურები, სირცხვილით დავიწვი ჩემი მოუთმენლობის გამოო.
ნიკოლოზ ბარათაშვილისგან დაგვრჩა იმ განცდების ამსახველი ბარათი, რამაც მას ``მერანი`` დააწერინა. ბიძას, გრიგოლ ორბელიანს, სწერს: ``ილიას დაჭერა რომ შევიტყვე (ილია ორბელიანის ლეკთაგან დატყვევება. _ ლ. ბ.), სწორე გითხრა, ძალიან შევწუხდი, ასე რომ, სამი დღე გაბრუებული ვიყავ ათასის სხვა და სხვა უცნაურის ფიქრებით და სურვილით და რომ ეკითხათ კი ჩემთვის, მეც არ ვიცოდი, რა მინდოდა. ბოლოს მესამეს დღეს ეს ლექსები დავწერე და თითქოს ამან რაღაც შვება მომცა``.
როგორც ვხედავთ, ციტირებული ავტორების აზრით, მათ სულიერი დისკომფორტი აწერინებს. ისინი მხატვრული ტექსტების შექმნით უმკლავდებიან სულიერ დისკომფორტს, წერა ანიჭებთ შვებას.
ეს ის უნდა იყოს ის, რასაც არისტოტელედან მოკიდებული კათარსის (ქართულად: განწმენდას) უწოდებენ და თანამედროვე ენით შეიძლება ასე გამოითქვას: სულიერი დისკომფორტისგან გათავისუფლება (ჯერ ავტორის და შემდეგ მისი მკითხველებისაც).
ამრიგად, მხატვრული ლიტერატურის ერთი უმნიშვნელოვანესი ფუნქცია (ავტორთათვისაც და მკითხველებისთვისაც) მისი ფსიქოთერაპიული დანიშნულება ყოფილა (თუმცა მას რამდენიმე სხვა, არანაკლებ მნიშვნელოვანი ფუნქციაც აქვს _ მათზე სხვა დროს ჩამოვაგდებთ სიტყვას).
ტიციან ტაბიძისთვის რომ ეკითხათ, რატომ წერთო? _ ალბათ ასე უპასუხებდა: ``მე არ ვწერ ლექსებს, ლექსი თვითონ მწერსო``.
ეს რაღა არის?
რა და, დასტური იმისა, რასაც დიდი ფსიქოლოგი კ. გ. იუნგი ექსტრავერტი მწერლების შესახებ ამბობს: ``მათი ქმნილებანი მეტ-ნაკლებად დასრულებული ფორმით თავისუფლად გამოედინებიან ავტორის კალმის წვერიდან. (...) ნაწარმოებს თვითონვე მოაქვს თავისი განსაკუთრებული ფორმა; ყოველივე, რისი დამატებაც ავტორს სურს, უარიყოფა, ხოლო ის, რის წაშლასაც მოინდომებს, კვლავ აღიდგენს თავს. (...) ავტორს ისეთი აზრებისა და სახეების ნაკადი ეძალება, რომელთა შექმნის განზრახვა მას არასოდეს ჰქონია (...). მას შეუძლია მხოლოდ დაემორჩილოს ამ აშკარად უცხო შინაგან იმპულსს და გაჰყვეს იქით, საითაც იგი მიუძღვის, გრძნობს რა, რომ მისი ნაწარმოები თვით მასზე მეტია და ფლობს ძალას, რომელიც მას (ავტორს) არ ეკუთვნის და არ ექვემდებარება...``
თერაპიული (ქართულად: მაკურნებელი) ღირსებები ასეთ მხატვრულ ტექსტს ექნება, თუ ექნება!
რა ყოფილა თურმე ეს მხატვრული ლიტერატურა, ზოგს რომ თავშესაქცევი, გასართობი, სასხვათაშორისო რამე ჰგონია!

„ქართული მწერლობა“, #3, 2008.

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Sponsored content




PostSubject: Re: ლევან ბრეგაძე   

Back to top Go down
 
ლევან ბრეგაძე
View previous topic View next topic Back to top 
Page 1 of 1

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური (ნისლი მთათა ზედა) :: მთქმელი და გამგონებელი :: ესეებისა და კრიტიკოსთათვის-
Jump to: