არმური (ნისლი მთათა ზედა)
არმური
არმური (ნისლი მთათა ზედა)

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri (scotch mist over mountains) - literary Arena from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  CalendarCalendar  GalleryGallery  FAQFAQ  SearchSearch  MemberlistMemberlist  UsergroupsUsergroups  RegisterRegister  Log inLog in  
* თამარ გელოვანისიმღერიდან სიტყვამდე. * მიხო მოსულიშვილიჰელესა (კინორომანი). * თამარ ლომიძეზღვარი (ლექსები).
* ბელა ჩეკურიშვილიშეკითხვად სიზიფეს (ლექსები) * ხათუნა ცხადაძე (მთარგმნელი) უმბერტო ეკო „ფუკოს ქანქარა“
* ლაშა ბუღაძენავიგატორი (პიესა). * ნინო ქაჯაია (მთარგმნელი)უილიმ გოლდინგი - „ბუზთა ბატონი“ (რომანი) * ზაზა თვარაძესიტყვები (რომანი).
* მიხეილ ანთაძესაიდუმლოებით მოცული უ.შ, სინქრონისტულობის პრინციპი. *
* რადიარდ კიპლინგი - აი ასეთი ამბები (თორმეტი და კიდევ ერთი ზღაპარი), მთარგმნელი ანი მოსულიშვილი * ვახტანგ ჯავახაძევახტანგური (ლექსები. რჩეული)
* მიხო მოსულიშვილიდიდი ძუ დათვი (რომანი). * ნინო ნადირაძეVIA SOLIS (ლექსები). * მარიამ ხუცურაულისანათა (ლექსები და ჩანაწერები).
* Zurab Karumidze"Dagny or a Love Feast" (English brushed up and fine-tuned by Amy Spurling).
* ბესიკ ხარანაულიმთავარი გამთამაშებელი. * მიხო მოსულიშვილისულის მდინარე (თორმეტი ნოველა). * ნინო სადღობელაშვილიფრთები და ხელები (ლექსები).
* მამუკა ხერხეულიძეომში, როგორც ომში * ზაალ სამადაშვილი – ავტოპორტრეტი წიგნების ფონზე * ირაკლი ლომოური – ავტონეკროლოგი
* მანანა ანთაძე (მთარგმნელი)ტენესი უილიამსი - Camino Real (პიესა). * ქართული პიესა 2012 (ექვსი პიესა).
* თამრი ფხაკაძე – ბოსტანი კონფლიქტის ზონაში (მოთხრობა). * რიუნოსკე აკუტაგავა – დიალოგი წყვდიადში
* გიორგი კაკაბაძენიკო ფიროსმანი (ბიოგრაფიული რომანი). * მიხო მოსულიშვილი – ვაჟა-ფშაველა (ბიოგრაფიული რომანი).

Share | 
 

 ნიკო ფიროსმანაშვილი

View previous topic View next topic Go down 
Go to page : Previous  1, 2
AuthorMessage
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 4150
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Sun Feb 13, 2011 11:32 am



ნანა კობახიძე

როგორ იპოვა შალვა ამირანაშვილმა პარიზში ფიროსმანის მარგარიტა

კადემიკოსი შალვა ამირანაშვილისთვის ხელოვნების მუზეუმი, სადაც ცხოვრების დიდი ნაწილი დაუღალავად მუშაობდა, "ნამდვილი სახლი" იყო, საიდანაც უკანასკნელ გზაზე გააცილეს კიდეც. მან ექვთიმე თაყაიშვილთან ერთად ქართულ წიაღში დააბრუნა საფრანგეთში შენახული ეროვნული განძი. პროფესიით ხელოვნებათმცოდნე, თავადაც ხატავდა. მისი ავტოპორტრეტი, ერთადერთი შემორჩენილი ნამუშევარი, დღეს მის ოჯახურ კერას ამშვენებს. სწორედ იქ ესაუბრნენ "სარკეს" მისი ვაჟი, ჯუანშერ (ბახო) ამირანაშვილი, რძალი ლია მელიქიშვილი და ხელოვნებათმცოდნე ნანა გოგელია – მეცნიერის დაბადების 110 წლისთავისადმი მიძღვნილი გამოფენის ერთ–ერთი ორგანიზატორი.

მაწვილი, რომელსაც სიძველეები აინტერესებდა

ჯუანშერ ამირანაშვილი:

– მამა დაიბადა 1899 წელს ქალაქ ონში, ცნობილ პედაგოგ იასონ ამირანაშვილის ოჯახში. როცა ქალაქი ფოთი განახლდა, ქალაქის თავის მოწოდებით იქ სამუშაოდ ბევრი ჩავიდა, მათ შორის – ამირანაშვილების ოჯახიც. შალვა ფოთის კლასიკურ გიმნაზიაში სწავლობდა. ერთხელ მან კერძო პირის განცხადება წაიკითხა ძველი ებრაულის, სანსკრიტისა და სხვა მკვდარი ენების სწავლების თაობაზე და ძალიან დაინტერესდა. პედაგოგი გერმანელი კაცი გახლდათ. სწავლის ქირა ძვირი იყო და ამიტომ შალვამ დაბალი კლასის მოწაფეები აიყვანა მოსამზადებლად, რომ მათ მიერ გადახდილი თანხით ენები შეესწავლა. შალვამ შეისწავლა სპარსული, ფრანგული, რუსული, გერმანული, არამეული, ძვ. ებრაული, სანსკრიტი, ფალაური (ძვ. სპარსული), არაბული და ყველა ის ენა, რაც კვლევის დროს სჭირდებოდა.

პირველი უნივერსიტეტელი

– 1918 წელს შალვამ სწავლა დაიწყო ახალდაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში, სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე, ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის განხრით. მისი მასწავლებლები იყვნენ გიორგი ჩუბინაშვილი, ივანე ჯავახიშვილი და სხვები. მისი კურსი უნივერსიტეტის პირველი გამოშვება გახლდათ. მეცნიერი ექვთიმე თაყაიშვილი ნიჭიერ სტუდენტ შალვა ამირანაშვილს უნივერსიტეტში სწავლისას დაუახლოვდა.

განძეულის კვალდაკვალ

– 1921 წელს, როცა საქართველოში წითელი არმია შემოვიდა, ივანე ჯავახიშვილმა სტუდენტებს მტრის წინააღმდეგ საბრძოლველად მოუწოდა. სტუდენტებმა კოჯრის მისადგომებისკენ გასწიეს. მათ შორის იყო შალვა ამირანაშვილიც. შეტაკება ჯერ კიდევ არ იყო დაწყებული, როცა ექვთიმე თაყაიშვილმა შალვა თბილისში გამოიძახა. მათ, მთავრობის დავალებით, სამუზეუმო ნივთების შეფუთვა დაიწყეს, რომ ეს ეროვნული ფასეულობა ევროპაში გადაემალათ. 46 ყუთი შეფუთეს. შეფუთვის დროს შალვა სამუზეუმო ნივთებს აღწერდა. სიის ერთი პირი ექვთიმემ წაიღო, მეორე პირი განძს გაატანეს დაცვასთან ერთად, ხოლო მესამე შალვას დარჩა. ექვთიმე თაყაიშვილს შალვას წაყვანაც უნდოდა, მაგრამ თებერვლის სუსხიან დღეებში კოჯრიდან მობრუნებულ ახალგაზრდას ფილტვების ანთება დაემართა და ამიტომ ვერ გაჰყვა.

ექვთიმე თაყაიშვილმა ბათუმში განძს ვერ ჩაუსწრო. ფრანგული გემი, რომელზეც განძი დატვირთეს, უკვე გასული დახვდა. ბოლოს მიაკვლია და მარსელში ჩავიდა. იქ საქართველოს გადახვეწილმა მთავრობამ განძი ბანკში შეინახა, მაგრამ ბანკს განძის შენახვისათვის მხოლოდ ერთი წლის ქირა გადაუხადა, მეტის საშუალება არ ჰქონდა. ათეული წლების მანძილზე ექვთიმეს დიდი ბრძოლები უწევდა საქართველოს საუნჯის გადასარჩენად – ვის აღარ უნდოდა მისი წაღება, მათ შორის მეცნიერებსაც. დადიანების ერთ–ერთი მემკვიდრე ამ საგანძურიდან დადიანების ქონების გამოყოფას და მისთვის ჩაბარებას ითხოვდა. რამდენიმე სასამართლო პროცესიც შედგა. ბატონი ექვთიმე წერილებს გზავნიდა თბილისში, მოსკოვშიც, რომ განძისთვის მიეხედათ. ბოლშევიკებმა ინფორმაცია გაავრცელეს, თითქოს მენშევიკებმა ეს ნივთები გაიტაცეს და გაანიავეს, სინამდვილეში კი საგანძურიდან არაფერი დაკარგულა.

განძის დაბრუნება

– 1936 წელს საქართველოს გადახვეწილი მთავრობა ოფიციალურად დაიშალა, ამიტომ საფრანგეთის ხელისუფლებამ განძეულობის კონფისკაცია მოახდინა. მოხელეებმა ყველა ყუთი გახსნეს და განძის მოკლე აღწერილობა ისე შეადგინეს, რომ არც მენშევიკური მთავრობის წარმომადგენელი და არც ამ განძზე პასუხისმგებელი ექვთიმე თაყაიშვილი არ მიიწვიეს. საფრანგეთის მთავრობამ ყურადღება არ მიაქცია ექვთიმე თაყაიშვილის პროტესტს.

1943 წელს შალვა ამირანაშვილი საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპონდენტად აირჩიეს. მან 1944 წლის ოქტომბერში, მოსკოვში, აკადემიის სესიაზე ყოფნის დროს გაიგო, რომ სტალინთან შესახვედრად მოსკოვში უნდა ჩასულიყო საფრანგეთის მთავრობის მეთაური, გენერალი დე გოლი. შალვა ამირანაშვილმა წერილობით მიმართა სტალინს, რომ ბატონ დე გოლთან საქართველოს განძის საკითხი განეხილა. მოლაპარაკებამ კარგად ჩაიარა და 1944 წლის დეკემბერში განძეულის მიმღები ორკაციანი კომისია საფრანგეთში გაუშვეს. კომისიის შემადგენლობაში იყვნენ შალვა ამირანაშვილი და პეტრე შარია, რომელიც მაშინ საქართველოს ცენტრალურ კომიტეტში საორგანიზაციო საქმეთა უფროსი გახლდათ.

შალვა დიდი ზომის კაცი იყო. მაშინ ქვეყანაში ტანსაცმლის შოვნა ძალიან ჭირდა, ამიტომ, სახელმწიფოს დაკვეთით, პალტო და შარვალ–კოსტიუმი ერთ დღეში შეუკერეს. ჯერ კიდევ სამამულო ომი მძვინვარებდა და საფრანგეთში შემოვლითი გზით გაემგზავრნენ – თეირანი, კაირო, ალჟირი, ტუნისი, მარსელი. ტუნისიდან საფრანგეთისკენ მიმავალ თვითმფრინავს გერმანელების წყალქვეშა გემმა ესროლა, საბედნიეროდ, გადარჩნენ. 22 იანვარს სორბონის უნივერსიტეტის საზეიმო გახსნას დაესწრნენ, რომელიც გერმანელი ოკუპანტების განდევნის შემდეგ აღდგა. უნივერსიტეტის თხოვნით, შალვა ამირანაშვილმა ქართული ხელოვნების შესახებ ფრანგულად რამდენიმე ლექცია წაიკითხა.

"როგორ დაბერებულხარ, ყმაწვილო!" – სიტყვა შეაგება შეხვედრისას 45 წლის შალვას 82 წელს მიტანებულმა ექვთიმემ. მათ მიმოწერა ჰქონდათ ერთმანეთთან. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ქართული განძი ჩაბარებული ჰქონდა ვერსალის კონსერვატორს, რომელმაც ის გერმანელებისგან გადამალა. გერმანელებმა ორჯერ დაკითხეს, მაგრამ კონსერვატორი ამ განძის არსებობას უარყოფდა. განძით დაინტერესებული იყო თეთრი გიორგის რაზმიც, რომელსაც ფაშისტების დახმარებით საბჭოთა კავშირისგან საქართველოს გათავისუფლება და განძის ქვეყანაში დაბრუნება უნდოდა.

როცა შალვა ამირანაშვილმა და კომისიის წევრებმა განძეულობა გახსნეს და სიას შეადარეს, არც ერთი ნივთი არ აკლდა. განძი სამ პატარა თვითმფრინავში ჩატვირთეს და ექვთიმე თაყაიშვილიც წამოიყვანეს. ექვთიმემ გზაში შალვას პირობა დაადებინა, თუ რამე მომივა, ჩემი ცხედარი თბილისში ჩაიტანეთო. იგი ბოლომდე განძის ერთგული მცველი დარჩა.

დუელი

ნანა გოგელია, ხელოვნებათმცოდნე:

– პარიზში განძის დასაბრუნებლად ჩასულ შალვა ამირანაშვილს და პეტრე შარიას სამთავრობო შეხვედრა მოუწყვეს. შეხვედრაზე სტალინის და დე გოლის სადღეგრძელოები დალიეს. სტალინის სადღეგრძელოზე პატივისცემის ნიშნად ყველა ფეხზე ადგა, დე გოლის სადღეგრძელოზე კი პეტრე შარია არ წამოდგა. შალვა ამირანაშვილს, რომელიც თარჯიმნობდა, ერთ–ერთმა ფრანგმა გენერალმა მკაცრად უსაყვედურა, თქვენ კარგად არ უთარგმნეთ, ამიტომაც მან დე გოლს პატივი არ სცაო და დუელში გამოიწვია. ბატონმა შალვამ სროლა საერთოდ არ იცოდა, მაგრამ მეორე დღეს დუელი შედგა. შალვა ამირანაშვილს სეკუნდანტმა ურჩია, გვერდულად დამდგარიყო. მას კი უთქვამს, გინდ პირდაპირ დავდგე და გინდ გვერდულად, მაინც ვერ ამაცდენსო (როგორც აღვნიშნეთ, დიდი ტანის კაცი იყო). რასაკვირველია, შალვამ არ ისროლა. გენერალმაც ჰაერში ისროლა სიმბოლურად. როგორც ჩანს, მიხვდა, რომ პეტრე შარია ასე შეგნებულად მოიქცა და ბატონი შალვა არაფერ შუაში იყო.

აქტრისა მარგარიტა

ჯუანშერ ამირანაშვილი:

– შალვა ამირანაშვილის თაოსნობით ევროპის მრავალ ქვეყანაში მოეწყო ნიკო ფიროსმანის ნახატების გამოფენა, მათ შორის – საფრანგეთში 1969 წელს.

გამოფენის გახსნის დღეს, 6 მარტს, შალვა ამირანაშვილმა მხატვარ გიორგი მაქაცარიას სტუმრებს შორის ერთ ფრანგ მოხუც მანდილოსანზე მიანიშნა, რომელსაც ხელში ფრანგული ჟურნალი ეკავა და ორ ახალგაზრდა, წარმოშობით რუს ქალბატონთან ერთად იდგა. შალვამ გიორგის აღელვებულმა უთხრა: "მიდი მარგარიტასთან (იგულისხმება ფიროსმანის ნახატი – ავტ.), როგორც მხატვარი, დააკვირდი მას, განსაკუთრებით გაამახვილე ყურადღება თვალების ჭრილზე და სწრაფად მობრუნდი". გიორგი მაქაცარია ვერ მიხვდა, რა ხდებოდა. როცა დავალება შეასრულა, შალვამ უთხრა: "ახლა ამ მოხუც ქალს დააკვირდი და შეადარე". თვალების ჭრილი, კონტურის ხაზი და ხასიათი პორტრეტისას ჰგავდა. "ეს მარგარიტაა", – წასჩურჩულა შალვამ. მანდილოსანმა მასთან საუბარში თქვა, რომ მარგარიტა ერქვა, ნამყოფი იყო თბილისში, კარგად იცნობდა ფიროსმანს და მის შემოქმედებას. მოკრძალებულმა შალვამ ვერ შეჰბედა, ყველაფერი უფრო დაწვრილებით გამოეკითხა.

პარიზიდან ჩამოსული შალვა ახლობლებს უამბობდა, რომ მარგარიტა გამოფენაზე რამდენჯერმე მოვიდა და წასვლის დროს ყოველთვის ჩერდებოდა "აქტრისა მარგარიტასთან". მხოლოდ ბოლო დღეს სთხოვა შალვას ამ სურათთან ფოტოს გადაღების უფლება და ფარული სიამაყით დასძინა: "არ იფიქროთ, თითქოს ფიროსმანი მარგარიტას ქარაფშუტულად ექცეოდა, მას მარგარიტა რაინდულად უყვარდა".

საუნჯის გადარჩენა

– ხრუშჩოვის დროს საბჭოთა კავშირს ძალიან გაუჭირდა. პურის მოსავალი არ მოვიდა. ხელოვნების ბევრი ნიმუში გაყიდეს ერმიტაჟიდან და მოსკოვის მუზეუმებიდან, პური რომ შემოეტანათ. საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ხელოვნების ნიმუშების გაყიდვაც უნდოდათ და ამ მიზნით თბილისში მოსკოვის კომისია ჩამოვიდა სიით. მათ შორის იყო ხატები, არქეოლოგიური ნივთები და სხვა ფასეულობები. შალვა ამირანაშვილმა (მაშინ ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი იყო) გამოაცხადა, მუზეუმში რემონტიაო, თავად კი საქართველოს მთავრობის მეთაურ ვასილ მჟავანაძესთან გასწია. "ცეკა"–ში რომ არ დახვდა, შუაღამისას შინ მიაკითხა. ვასილ მჟავანაძე პატრიოტი კაცი იყო, შეწუხდა, საბჭოთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის დადგენილების გაუქმების უფლება არ მაქვს, მაგრამ შემიძლია, ცოტა ხნით შევაჩეროო და მართლაც შეაჩერა. ამასობაში ხრუშჩოვიც გადააყენეს და საქართველოს განძი გაყიდვას გადაურჩა.

უფრო ადრე, გასული საუკუნის 30–იან წლებში, ერთი ამერიკელი მილიარდერი, მელონი, ქალიშვილთან ერთად თბილისს ეწვია, დაათვალიერეს მუზეუმის განძეულობა და რამდენიმე ნივთის შესყიდვა გადაწყვიტეს, მათ შორის იყო ხახულის ხატი, მე–9 საუკუნის ხატები... მუზეუმის თანამშრომლებს თავიდან ეგონათ, საუბარი ფოტოსურათებზე იყო, მაგრამ როცა შეიტყვეს, რომ საქმე ორიგინალებს ეხებოდა, შეწუხდნენ. არადა მილიარდერს საბჭოთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტიდან ნივთების შესყიდვის ნებართვა ჰქონდა.

ქვეყანაში მაშინაც შიმშილობის უმძიმესი პერიოდი იყო. ამ დროს შალვამ გაიგო, რომ მოსკოვიდან თბილისში დიდი მეცნიერი ნიკო მარი მოემგზავრებოდა. იგი გავლენიან მეცნიერს სადგურში დახვდა და დახმარება სთხოვა. ნიკო მარმა სადგურიდანვე გაუგზავნა სტალინს ტელეგრამა. ორ საათში კი მოვიდა სტალინის ბრძანება, ხალხის ქონების გაყიდვა შეწყვიტეთო.

ლამაზი ქალების მოტრფიალე

ლია მელიქიშვილი, შალვა ამირანაშვილის რძალი:

– რაინდული ბუნების ადამიანი იყო. საოცრად უყვარდა ქართველი ხალხი, ქართული ტიპაჟი. როცა ასეთ ადამიანს ნახავდა თუნდაც ტელევიზიით, აღტაცებას ვერ ფარავდა. "შეხედეთ, რა ლამაზია!" – აღფრთოვანებული მეტყოდა ხოლმე. საოცრად თავაზიანი იყო, ყოველთვის თქვენობით მომმართავდა, მიუხედავად იმისა, რომ ახლო ურთიერთობა გვქონდა, შეიძლება ითქვას, ვმეგობრობდით.

– ამბობენ, განსაკუთრებით ლამაზ ქალებს ეტრფოდაო.

– საფრანგეთში ყოფნისას საბჭოთა კავშირის ელჩის მეუღლეს უთქვამს, პარიზის ქალებმა მოიტაცეს შალვა იასონოვიჩიო. ბატონ შალვას ყოველთვის სილამაზით და ჭკუით გამორჩეული ქალები ჰყავდა გვერდით. სამჯერ დაქორწინდა და მისი სამივე ცოლი ძალიან ლამაზი გახლდათ. მისი პირველი მეუღლე, ანია ბალტუნოვა, მოსკოველი იყო, ცნობილი არქეოლოგი. რუსეთში დაბრუნება უნდოდა, მაგრამ ბატონი შალვა ვერ აიყოლია. შალვას ერმიტაჟში ჯერ განყოფილების გამგის თანამდებობას სთავაზობდნენ, შემდეგ დირექტორის, მაგრამ არ დათანხმდა. ცოლ–ქმარმა 15 წელი იცხოვრეს ერთად, მაგრამ შვილი არ ჰყოლიათ. გაყრის შემდეგაც მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდათ.

მეორე მეუღლე გახლდათ ბახოს (ჯუანშერის. ავტ.შენ.) დედა, უმშვენიერესი ნინო წერეთელი, პირველი ქართველი მოქანდაკე ქალი. ორი ვაჟი შეეძინათ – გულბაათი და ჯუანშერი. ოჯახში დიდი მრგვალი მაგიდა ჰქონდათ, ქალბატონი ნინო თურმე ამბობდა, ეს მაგიდა შვილებით უნდა გავავსოო, მაგრამ არ დასცალდა. 36 წლის ასაკში სისხლის მოწამვლით გარდაიცვალა. მაშინ ბახო ოთხი თვის იყო. ოჯახში შემონახული გვაქვს შალვას და ნინოს პირადი წერილები, საიდანაც მათი საოცარი სიყვარული ჩანს.

მესამედ პიანისტ ვალენტინა სტროევაზე დაქორწინდა. მასთან შეეძინა ნათელა. ვალენტინა მალე თავის დედასთან გადავიდა საცხოვრებლად და იქ ზრდიდა შვილს. შალვა მთელ დღეს თავის "ნამდვილ სახლში" – მუზეუმში ატარებდა, შემდეგ ცოლ–შვილს შეუვლიდა და ბოლოს შინ, ვაჟიშვილებთან რჩებოდა.

შალვა 76 წლის სრულდებოდა, როცა გრიპით დაავადდა და გარდაიცვალა. არ დაგვიჯერა – ლოგინში არ ჩაწვა. სამძიმარზე მისი ორი მეუღლე იჯდა. მუზეუმიდან გავასვენეთ. მთელი თავისუფლების მოედანი ხალხით იყო სავსე, მისი ცხედარი ხელით წააბრძანეს დიდუბის პანთეონში.

– ბატონი შალვას მემკვიდრეთაგან რომელიმე თუ გაჰყვა მის კვალს?

– ჯუანშერი არქეოლოგია, გულბაათი – აღმოსავლეთმცოდნე, ირანისტი, ხოლო ნათელა – ლიტერატურათმცოდნე. მე თავად ეთნოლოგი გახლავართ. ბაბუის კვალს მხოლოდ ჩემი ვაჟი, გიორგი ამირანაშვილი გაჰყვა, ხელოვნებათმცოდნეა. ნათელას ვაჟიშვილი, თენგიზი, საერთაშორისო იურისტი გახლავთ და წარმატებით მუშაობს თავისი სპეციალობით. გულბაათის ქალიშვილი, ნინო, ბიოლოგია. ძალიან ნიჭიერია უფროსი შვილიშვილი, გულბაათის ვაჟი, ბაბუის მოსახელე – შალვა ამირანაშვილი. 10 წლის ასაკში უკვე პლუტარქეს კითხულობდა. იგი ფიზიკოსია და გერმანიაში, ბერლინის უნივერსიტეტში ლექციებს კითხულობს.

წყარო – http://sana.ge/index.php?katid=13+&id=6051&poz=RL

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
centaur

avatar

Male
Number of posts : 1
Age : 45
Location : Tbilisi
Job/hobbies : Centaurus
Humor : At centaurus
Registration date : 25.02.11

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Fri Feb 25, 2011 1:40 pm




Back to top Go down
View user profile http://en.wikipedia.org/wiki/Centaurus
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 4150
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Sat Apr 23, 2011 10:27 am

Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 4150
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Sun Jul 10, 2011 9:20 am

ნინო ხოფერია

ო, მარგარიტა...
რატომ არ დატოვა ავტოგრაფი მარგარიტა დე სევრიმ


(მასალები მელოდრამისთვის)

საქართველოს რესპუბლიკა – 2010-05-22 – http://www.open.ge/index.php?m=12&y=2010&art=12648

"ზუსტად 21 საათზე ფარდა იხდება, სიმებიანი საკრავების ორკესტრის თანხლებით, რომელსაც ცნობილი დირიჟორი ა. დალსიე უძღვება (რაც მისი მსმენელი ნ. ფიროსმანისთვის სულერთია). ვიწრო სცენაზე ახალგაზრდა და ტანწერწეტა მარგარიტა გამოდის. ცეკვა-ცეკვით. ასრულებს რამდენიმე პირუეტს და პეპელასავით დაფარფატებს... ჰაეროვანი მარგარიტა ოდნავ ეხება ოქროსფერი, რბილი მაშიებით უხეშ იატაკს და ხელახლა ცისკენ, წარმოსახვითი და საოცრად ხელშესახები ლაჟვარდისკენ მიფრინავს. გვერდით იარუსზე ფიროსმანს სუნთქვა ეკვრის. ქალის მოალერსე, გულში ჩამწვდომი ხმა გულის სიღრმიდან ამოდის, ფიორიტურების ლაბირინთში ეხვევა, სადღაც, შორს თითქოს ორმაგდება აღტაცებული მსმენელის გასაკვირად...
მეორე დღეს პრესა ხოტბა-დიდებითაა აღსავსე. განსაზღვრება "ორმაგი ხმა" სამუდამოდ მიეკერება საგასტროლოდ ჩამოსულ ალზასელ ქალს. ფიროსმანზე მით უფრო ეფექტს ახდენს ღუღუნის და ჭიკჭიკის მსგავსი სიმღერის სიტყვები, რაც უფრო უჭირს მათი მნიშვნელობის გაგება"... (გასტონ ბუაჩიძე, "ვარდები მარგარიტასთვის").
ნიკო ფიროსმანის და ფრანგი "აქტრისა" მარგარიტას უკვე კიჩად ქცეული მელოდრამა სხვადასხვაგვარადაა ინტერპრეტირებული.
ქალის გარეგნობას თუ ფიროსმანთან მისი ურთიერთობის ფორმას ასევე სხვადასხვაგვარად აღწერენ მოგონებებში, მემუარისტიკაში...
ცნობილია, საერთოდ, მემუარული ჟანრის სუბიექტივიზმი ისე, როგორც ლეგენდის თვისობრიობა - იდგეს სინამდვილეზე ოდნავ მაინც მაღლა.
თუკი დოკუმენტურ აფიშას დავუჯერებთ, პოლონური წარმომავლობის ფრანგი "აქტრისა" საქართველოში ჩამოვიდა მაშინ, როცა ფიროსმანი დაახლოებით ორმოცი წლის იყო. მხატვარი, თავისი ჰაბიტუსით, მანერებით, ალბათ მენტალიტეტითაც განსხვავდებოდა იმ მამაკაცებისგან, რომელიც "აქტრისამ" აღმოსავლეთში ნახა.
გადმოცემის მიხედვით, მუშტაიდის რესტორანში გამოსვლისას, ქალმა განსაკუთრებული მზერა და ყურადღება მიაპყრო ნიკო ფიროსმანს (იმ ფორმით, როგორც შანტანების მსახიობებს ახასიათებთ).
"ვარდები აქტრისა მარგარიტასთვის": ამ თემის რამდენიმე ვარიაცია არსებობს. ა. ვოზნესენსკის ტექსტის მიხედვით დაწერილი სიმღერა მილიონ ალისფერ ვარდზე მოგვითხრობს, რომელიც ღარიბმა მხატვარმა მსახიობ ქალს უძღვნა.
ვიქტორ შკლოვსკი წერს, რომ ფიროსმანმა თავისი დუქანი გაყიდა და აღებული ფულით შეიძინა ყველა ყვავილი (არა მარტო ვარდი), რომელიც იმ დღეს თბილისში იყო. დაიქირავა მეურმე, ყვავილები იმ ქუჩაზე მოფინეს, სადაც მარგარიტა ცხოვრობდა... მისი სასტუმროს კიბეებიც სავსე იყო ყვავილებით...
კ. პაუსტოვსკიც აღწერს ქუჩას, ყვავილებით მოფენილს. აღწერს მარგარიტას, რომელმაც ჩაიცვა თავისი ყველაზე ლამაზი კაბა და გაიკეთა სამაჯურები. საღამო ხანს კი მხატვარი თავისთან მიიხმო (იმ დღეს ნიკალა ორთაჭალის ერთ-ერთ დუქანში ქეიფობდა). იგივე პაუსტოვსკი ფრანგ "აქტრისას" რატომღაც "შეუხედავ, წითურ და ხარბ ქალად" წარმოგვიდგენს. ამგვარ ეპითეტებს სხვა წყაროებში ვერ იხილავთ.
"მომღერალი და მოცეკვავე კაფე-შანტანიდან - ფრანგი მარგარიტა იყო ლამაზი და მოხდენილი... ფიროსმანმა ის შეიყვარა სამუდამოდ". - ასე ფიქრობს კირილე ზდანევიჩი.
ნიკო ფიროსმანის პარტნიორი დუქანში, მისივე ნათლიმამა, ვაჭარი დ. ალუგიშვილი ირწმუნებოდა: მთელი წლის შემოსავალი ნიკალამ გაფლანგა-გაანიავა, იმ აქტრისა ქალს დაახარჯაო.
იმ დაკარგულ ფულებზე სწუხდნენ და დაობდნენ ნიკალას აშენებულ სახლში, ნიკალასვე მოხატულ კედლებში მცხოვრები მისი და და სიძე. თითქოს ის ფულები ყოფილიყოს ყველაზე მნიშვნელოვანი საზრუნავი.
ამ ადამიანებმა, ყველაზე ახლო ნათესავებმა, ვერც ბოლო ცხრა წლის უნახავი ნიკალას სიკვდილი გაიგეს და არც საფლავი უნახავთ.
იმავე დამ და სიძემ, რომლებმაც ფრანგი "აქტრისა" ძმის ხელგაშლილობის გამო შერისხეს, დაკარგეს და გაანიავეს ნიკალას რამდენიმე ნამუშევარი, მოხატული კედლები, პირადი წერილები, ფოტოები...
- "ასეთი "დაკარგვა" ადამიანისა ჩვენს ქვეყანაში პირდაპირ აუხსნელია"... უთქვამს გიორგი ლეონიძისთვის დალაქ გოგიტაშვილს...
და მაინც, როგორი იყო მარგარიტა.
"ნიკო მდიდარი კაცივით არ გამოიყურებოდა, მადმუაზელ მარგარიტას მისდამი ყურადღება ანგარებიანი არ იყო... - საუკუნის გადასახედიდან წერს მხატვარი თემო ჯაფარიძე. - ხალხში მისი მარგარიტასთან ურთიერთობა იმდენად მითიზირებულია, რომ მისი არალამაზ ქალად წარმოდგენა შეუძლებელი ხდება. ფიროსმანმა იგი თავისი დეფორმაციის მეთოდით დახატა. ისინი, ვინც ფიროსმანის იერსახისგან ნატურალურ მომხიბლავობას ითხოვენ, ნახატში ლეგენდას ეძებენ და არა მხატვრობას. ფიროსმანის დახატული მარგარიტა თავისი დეფორმაციის სიუშნოვეშია ულამაზესი. ამ სიუშნოვეში დიდი ინტიმი და სიწმინდეა გამოსახული. ეს, პატარა გოგონასავით გამოწყობილი ქალი ისეთი ძლიერი მხატვრული ვნებით არის დახატული, რომ შეუძლებელია ამ ვნებით აღწერილი ქალი ლამაზი არ იყოს. სილამაზე, ალბათ, სახის სტრუქტურაში და ელასტიკურ აღნაგობაში კი არ უნდა ვეძიოთ, არამედ იმ ტემპერამენტში, რაც ფიროსმანის მხატვრულ ენას გააჩნია მარგარიტას იერსახის ჩამოყალიბებაში".

***
იმათ, რომელთაც ალბათ ევროპაში "კურტიზან ქალებს" უწოდებდნენ, ფიროსმანმა "ავლაბრის ტურფები" დაარქვა. თვით სახელდებაც სითბოს და თანაგრძნობას გამოხატავს.
"ზემოდან ამ ბედშავებს თეთრ ზეწარს ვაფარებ. თეთრი ფერით ცოდვებს მივუტევებო"... - ასე უბრალოდ და გასაოცრად განმარტავს თავის ფერწერულ ამოცანას ნიკო ფიროსმანი.
ეს მიზანია თავის თავში, რომლითაც ადამიანს ამაღლებს ყოველივე იმაზე, რაც მას ამარცხებს. თითქოს მხატვრობა უპირველესად თანაგრძნობაა... და ეს ნიჭი მხოლოდ დახატვისთვის არ არის მოწოდებული და ბოძებული...
"გრაფ"! ასე მიმართავდნენ თურმე მას თბილისელი ღვინის ვაჭრები. "გრაფ"! - ოდნავი ირონიით წარმოთქვამდნენ და ალბათ თვით ისინიც კი, რაღაც შინაგანი ფლუიდებით ხვდებოდნენ, რომ ეს სიტყვა სინამდვილის არსს გამოხატავდა: თავმოყვარე, კეთილშობილი, ფაქიზი, ბრბოსგან დისტანცირებული ადამიანის რაობას.

მელოდრამის ფინალი
1969 წელი, მარტი. "პარიზის დეკორატიული მუზეუმის დარბაზები ფიროსმანის ტილოებს მასპინძლობს. თბილისის ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი, რომელსაც პარიზის ამ გამოფენის ორგანიზება აქვს დავალებული, ხედავს დარბაზში შემოსულ ოთხმოციოდე წლის ქალბატონს, რომელსაც, ასაკი, მაინცდამაინც არ ეტყობა. ქალს მღელვარე ღიმილი დასთამაშებს და გამოფენის კომისარს სთხოვს სურათი გადაიღოს "აქტრისა მარგარიტასთან" ახლოს, ანუ თავის თავთან ახლოს"... (ფრაგმენტი გასტონ ბუაჩიძის ესეიდან).
ამ გამოფენას თავისი პრეისტორია ახლავს, რის შესახებაც ცნობილმა ტელეჟურნალისტმა, ფრანგული ენის სპეციალისტმა, ქალბატონმა ვალენტინა ხაზალიამ გვიამბო. მაშინ, ცნობილი "რკინის ფარდის" ეპოქაში, ქალბატონი ვალია, თავის მეუღლესთან გივი მელაძესთან ერთად, დიპლომატიური მისიით გახლდათ ბელგიაში, ბრიუსელში. ბატონი გივი ჯერ სსრკ-ს საელჩოში იყო. შემდგომ იუნესკოს წარმომადგენლობაში. იქვე, საკონსულოში, მუშაობდა ქალბატონი ვალია ხაზალიაც.
იუნესკოში ხშირად იმართებოდა საინტერესო შეხვედრები, საღამოები, კონფერენციები... ერთ-ერთ ამგვარ ღონისძიებაზე ქალბატონ ვალიას გააცნეს ხელოვნების კრიტიკის საერთაშორისო ასოციაციის წევრი ჟან ა. კეიმი, რომელიც როგორც აღმოჩნდა, არც საქართველოში იყო ნამყოფი და არც ფიროსმანის შემოქმედებას იცნობდა.
"ის ერთხანს შეჩერდა, დამაკვირდა და მოკრძალებით მთხოვა, თუ ძალიან არ დაიღლებით, მომიყევით რაც კი იცით ფიროსმანზეო... მეც ვეცადე არ დამეკლო რა ნიკალასთვის, მისი, როგორც ხელოვანის, პირველი აღმომჩენებიდან - ფრანგი მიშელ ლე დანტიუს და ძმები ზდანევიჩებიდან დაწყებული... რაკი დაინტერესდა, იქვე დავპირდი, რომ ის უზრუნველყოფილი იქნებოდა საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის დირექტორის, აკადემიკოს შ. ამირანაშვილის ინფორმაციითა და ფიროსმანის ნამუშევრების ფოტორეპროდუქციებით"...
ჟურნალში "ქართული მწერლობა" (#22) დეტალურადაა მოთხრობილი ამ შეხვედრის შემდგომი განვითარების ისტორია: ჟან ა. კეიმის და შალვა ამირანაშვილის წერილები, იუნესკოს "კურიერის" მასალები, მზადება გამოფენისთვის და ა. შ.
მივუახლოვდეთ ფინალს, მელოდრამის საკვანძო ნაწილს. "ექსპოზიციას მნახველთ თავად აკადემიკოსი შალვა ამირანაშვილი და მხატვარი გიორგი მაქაცარია აცნობდნენ და მოხდა, შეიძლება ითქვას, არც თუ მოულოდნელი, მაგრამ საოცარი რამ: გამოფენის ერთ-ერთ გამორჩეულ ექსპონატს, რომელმაც ფიროსმანმა აქტრისა მარგარიტა დაარქვა, გამოეცხადა თავად მარგარიტა დე სევრი, ორი მანდილოსნის თანხლებით... და იდგა დიდხანს მდუმარედ, მისი ფიგურული კომპოზიციის წინ. შემდეგ ბატონ შალვასთვის მოუხსენებია, რომ მას მარგარიტა ჰქვია, ნამყოფია თბილისში. თან საჭიროდ ჩათვალა ეთქვა ეს ფრაზაც: "არ იფიქროთ, თითქოს ფიროსმანი მარგარიტას ქარაფშუტულად ექცეოდა, მას მარგარიტა რაინდულად უყვარდაო"...
სხვა წყაროებში ვკითხულობთ: "მე ფიროსმანი რაინდულად მექცეოდაო".
ეს ფოტოდოკუმენტი კი ინახებოდა აკადემიკოს შალვა ამირანაშვილის ოჯახში. ბატონ ჯ. ამირანაშვილის ინფორმაციით, ფოტოები გადაუღია მარგარიტა დე სევრის მეგობარს, პროფესიონალ ფოტოგრაფს ელენ ადამსს, რაღა თქმა უნდა, სათანადო ნებართვით. სხვაგვარად ლუვრში ფოტოაპარატით ერთი კადრის დაფიქსირებაც გამორიცხულია.

***
მარგარიტა დე სევრი ამ ე. წ. ფოტოსესიის შემდეგ სწრაფად გასულა დარბაზიდან. არც ავტოგრაფები დაუტოვებია და არც მისამართი. არც მოარულ ლეგენდებზე მიუცია განმარტება და ამ დღემდე დაუზუსტებელ კითხვებზე: რამდენი ხანი დაჰყო თბილისში, როგორი იყო მისი და ნიკალას ურთიერთობა...

ეპილოგის მაგიერ
"ფრანცუზები მოვიდნენ, - იგონებს ღვინის ვაჭარი ბეგო, ფიროსმანის კეთილისმყოფელი: - იმ ფრანცუზებმა უთხრეს ნიკალას: გინდა, საფრანგეთში წაგიყვანთო.
ნიკალამ მოახსენა: "ჩემს საქართველოდან არსად არ წავალო!"...

***
და მაინც, მადლობა საფრანგეთს. უპირველესად ფრანგ მხატვარს და ჯარისკაცს მიშელ ლე დანტიუს, რომლიც თავისი სამშობლოს, საფრანგეთის გადარჩენისთვის ომში დაიღუპა სრულიად ახალგაზრდა... იქამდე კი ჩვენს სამშობლოში მხატვარი ნიკო ფიროსმანი აღიარა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ გადაარჩინა. საფრანგეთის გაზეთებშიც გამოაქვეყნა წერილები უცნობი ქვეყნის უცნობ დიდ მხატვარზე... დიდი მადლობა ფრანგ ჯარისკაცს!..
მადლობას ვუძღვნით ფრანგ მსახიობ ქალსაც - მარგარიტა დე სევრის იმისთვის, რომ შთაგონება და თუნდაც მცირეხნიანი სიხარული მიანიჭა ნიკო ფიროსმანს... იმისთვისაც, რომ ავტოგრაფის და მისამართის დაუტოვებლად გაუჩინარდა. ანუ: არ ისურვა მისთვის ძალიან პირადული სხვათა ინტერპრეტაციების საგნად ექცია... არც უეცარი პოპულარობა ისურვა, არც ჟურნალისტების შოუებში მონაწილეობა და გენიალური მხატვრის მუზად საჯარო აღიარება. მან უძვირფასეს მოგონებებთან ერთად ჩრდილში ყოფნა არჩია, მართალია, ფიროსმანის "აქტრისა მარგარიტა" მიხეილ ბულგაკოვის მარგარიტასავით ოსტატის ცხოვრების დრამაში არ მონაწილეობდა, მაგრამ იგი განუმეორებელ ლეგენდარულ პერსონაჟად იქცა. ის იყო მიზეზი, რის შედეგადაც ნიკო ფიროსმანმა თავის ხელოვნებასთან ერთად კიდევ ერთი თემა თუ საიდუმლო დაგვიტოვა: როგორ შეიძლება ჩვეულებრივი ქალის გამარგარიტება ანუ საყვარელი ქალის გამარგარიტების მისტერია...


p.s ისევ პარიზი, ხელოვნებათმცოდნე გულნარა ჯაფარიძე 80-იან წლებში აღმოაჩენს ფერწერულ ტილოს, პორტრეტულ ეტიუდს, რომელზედაც გამოსახულია ნიკო ფიროსმანი. ავტორის ვინაობა არ არის მითითებული. და არც ის, თუ საიდან აღმოჩნდა ეს ნახატი საფრანგეთში...

ნ. ხ.

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 4150
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Fri Apr 05, 2013 1:10 am



Niko Pirosmani

Artist: Pablo Picasso

Completion Date: 1972

Style: Expressionism

Genre: portrait

Tags: male-portraits, famous-people, painters, Niko-Pirosmani

http://www.wikipaintings.org/en/pablo-picasso/niko-pirosmani-1972#close

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Admin
Into Armury
Into Armury
avatar

Male
Number of posts : 4150
Registration date : 09.11.08

PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   Wed May 08, 2013 8:23 pm




PICASSO, Pablo / ILIAZD
Pirosmanachvili 1914



PICASSO, Pablo. Pirosmanachvili 1914. By Iliazd. 36 pp. Illustrated with a signed dry-point etching by Picasso. Small folio, 322 x 230 mm, bound in original vellum, with yellow dust-wrapper and preserved in publisher's beige cloth chemise and slipcase. Paris: Iliazd, 1972.

First Edition thus. One of 78 copies printed on Japon Ancien paper, signed in red pencil on the colophon by Iliazd and with the original etching signed by Picasso. The etching is a figure study of Russian artist Pirosmanachvili at his easel painting, an homage to Douanier Rousseau (Goeppert). The dry-point etching was printed by the Atelier Lacourière Frélaut.

The story behind this Iliazd book is touching: Iliazd returned to his homeland in 1912 and met the painter Niko Pirosmanachvili (1862-1918). Iliazd was alarmed by the difficult economic straits that the painter was in and wrote a manifesto to promote his art; it was published in a local paper in 1914. "In the summer of 1971, Iliazd decided to reprint the article… he convinced his friend Picasso to create this frontispiece of the Georgian painter. The printing was completed and signed by December 1972, four months before Picasso's death" (Johnson, p. 165).

Baer 2020. Bloch 2015. Goeppert 154. Artists' Books in the Modern Era 1870-2000 No. 94 .

ბმული - http://www.ursusbooks.com/item143904.html

study
Back to top Go down
View user profile http://armuri.4forum.biz
Sponsored content




PostSubject: Re: ნიკო ფიროსმანაშვილი   

Back to top Go down
 
ნიკო ფიროსმანაშვილი
View previous topic View next topic Back to top 
Page 2 of 2Go to page : Previous  1, 2

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური (ნისლი მთათა ზედა) :: მზერის გადანაცვლება :: მხატვრობა არმურზე: "ნიკალა და მარგარიტა"-
Jump to: