ბესო ხვედელიძე

ეს ბესო ხვედელიძის გვერდია ლიბ.ჯი-ზე - http://www.lib.ge/each_author.php?106

http://www.lib.ge/body_text.php?444

maxsovs ra araertgvarovani reaqcia gamoiwvia am motxobam....

მ. არაბიძე (შეკეშფეხევარიდან) - ზოგიერთისგან განსხვავებით..

რაც შეიძლება მოუვიდეს ტიპიურ აქლემს ნემსის ყუნწში გაძვრომისას, სავარაუდოდ იგივე დაემართება სტანდარტულ მკითხველს ამ წიგნთან (ბესო ხვედელიძე. “ესტაფეტა”) პირველი შეხებისას. ნუგეში ამ მრავალშრიანი და ქვეტექსტებიანი ტექსტის ყოველი მორიგი გადაკითხვაა, რომლის შემდეგაც ზემოთნახსენები აქლემი აუცილებლად დაპატარავდება, ხოლო ყუნწი კი აბსოლუტურად გაფართოვდება.
ვინც თვალს ადევნებს ბესო ხვედელიძის შემოქმედებას, დამეთანხმება, რომ მსგავსი გარანტია ყოველთვის დევს მის ნაწარმოებებში. ამ კრებულის პირველად წაკითხვაც, უპირველესად ავტორის მხრიდან შემოთავაზებული თამაშის წესების გაცნობაა, შემზადებაა საკუთარი თავის იმავე ორბიტაზე განმეორებით გადასაგზავნად, ანუ წიგნის სინამდვილეში წასაკითხად. წიგნის მეორედ წაკითხვა მკითხველის აზროვნებას უკვე იქითკენ მიმართავს, რა ნიშნულებითა და კოდური ბმულებითაც ის პირველად წაკითხვამ მოამარაგა. აქცენტი კოდურობაზე წიგნის თავშივე კეთდება. მეტად პრეტენზიული აბზაცი, ანუ შესავალი სიტყვა, რომელიც მოთხრობების ამ კრებულს ხსნის, ჩემი აზრით “გამაღიზიანებლად” ზუსტია, როდესაც ისეთი ტიპის მწერალთან გვაქვს საქმე, როგორიც ბესო ხვედელიძეა.
“როგორც წესი, ნებისმიერი კარგი მწერალი თავისი იდეებით, აზრებით, შეხედულებებით თუ დასკვნებით ათწლეულებით უსწრებს ხოლმე მკითხველს და ეს უკვე ლამის აქსიომასავითაა. რა თქმა უნდა არიან მკითხველებში იშვიათი გამონაკლისები, რომელთა შინაგანი მზაობა საკმაოდ მაღალია, თუმცა ეს მაინც იშვიათი, ნიჭიერი გამონათებებია... უბრალოდ, კარგ მწერალს ძალიან ბევრ რამეზე უწევს ფიქრი, ჩაღრმავება, წვდომა, პასუხების ძიება... შესაბამისად, საკუთარი შინაგანი სიმაღლიდან თუ სულიერი გადმოსახედიდან წერს ტექტს, რომელიც ჩვეულებრივი, რიგითი ობივატელისთვის იმ მომენტში ჩინურივითაა... ანუ როგორც პირველი კლასის მოწაფე ვერაფერს გაუგებს უმაღლეს მათემატიკას, ასევეა ძირითად შემთხვევაში ნამდვილ ლიტერატურაში. ამიტომაა, ყველა კარგ წიგნს მინიმუმ ორჯერ წაკითხვა მაინც რომ სჭირდება.” (სიესტა ჯგუფი)
ბოლომდე დავეთანხმები ზემო მოსაზრებას, ვინაიდან ჯერჯერობით თანამედროვე ქართველ ავტორებში არავინ მეგულება, ვისი ტექსტებიც ასეთი დრომოჭმული “ფოლკნერული” სიზუსტით ამართლებდეს ზემო მოსაზრებას. - და რატომ მაინცდამაინც ფოლკნერული? – იმიტომ, რომ ზემოთქმულს თუ კარგად გავისიგრძეგანებთ, კიდევ უფრო ნათელი გახდება რად თხოვდა თავის დროზე უილიამ ფოლკნერი “ხმაურისა და მძვინვარების” ერთ უბრალო მკითხველს, ორგზის და სამგზის რომ წაეკითხა ეს რომანი და ვერ გაეგო – მეოთხედაც უნდა წაიკითხოო.
ჩემთვის “ესტაფეტას” “ხიბლი” უპირველესად მაინც მასში შესულ მოთხრობებში განფენილ ისტორიათა და პერსონაჟების აშკარა და დაუნდობელ “პარანორმალურობაშია”. კლასიკური კომპოზიციური ხერხებით მოყოლილ რვავე მოთხრობაში მთავარ პერსონაჟთა ცნობიერების ლამის “შიზოიდური” გახლეჩვის მთელი ფეირვერკი დგას. ზღვარი რეალურსა და ირეალურს შორის იმდენად ფერმკრთალი, წაშლილი და თან ამავდროულად დამაჯერებლად ბუნებრივია, რომ ძალაუნებურად ჩნდება კითხვა: - რა ჭირთ მოთხრობათა გმირებს ან მათი მოქმედების ველს ასეთი “უზარმაზარი” და თან “ლბილი” ერთდროულად?
ერთ შემთხვევაში თუ გარემოებათა გამო ჩამქრალი შინაგანი ბუნტი პერსონაჟებს აშკარა კაპიტულაციისკენ უბიძგებს და კონფორმიზმის სევდიან საბურველში ხვევს (“ყველა”, “აბრეშუმის გზა”, “სოფელი პატივა”), მეორე შემთხვევაში გმირები დიდი შინაგანი კათარზისის გავლით ლამის მესამე თვალის გახსნის ტოლფასი შეგრძნებებით იმუხტებიან (“რაღაცაში იყო საქმე”, “ესტაფეტა”, მელნის სუნი”). ერთი კია _ ლიტერატურული პერსონაჟები, რომლებითაც ბესო ხვედელიძე “ამარაგებს” თანამედროვე ქართულ ლიტერატურას, ყოველთვის გამწარებით და ბოლომდე არიან მომართულნი გასაქცევად თუ ამოსახტომად როგორც საკუთარი “მე”-დან, ასევე მოცემული გეოგრაფიული სიბრტყიდან სხვადასხვა მიმართულებით. ავტორის ძველ წიგნებს რომ თავი დავანებოთ, ამ წიგნის რვავე მოთხრობის რვავე მთავარ პერსონაჟს ეს “თვისება” აშკარად ანათესავებს - იქნება ეს მეყვავილე კაცი (“აბრეშუმის გზა”), კოკა (“ყველა”), მიხო (“რაღაცაში იყო საქმე”), მერაბო და გამოქვაბულელები (“კალიფსოს გამოქვაბული”), ტარტალო (“წყევლა”), კოკა და მთელი სოფელი (“სოფელი პატივა”), მამა-შვილი და მთელი კაცობრიობა (“ესტაფეტა”), გაბრიელი (“მელნის სუნი”).
პროტესტის მუხტი, რომლითაც ისინი არიან “დარტყმულები” იდეურად იმდენად მემარცხენეა, რომ მე პირადად წიგნის კითხვისას ძალიან უსუსურად ვიგრძენი თავი – პროზაიკოსი რომ ვყოფილიყავი, არასდროს მომივიდოდა თავში აზრად მსგავსი ლანგრით დამედო, ანუ განმემიწიერებინა მომწიფებული იდეა. ეს კარგად შეუძლია ბესო ხვედელიძეს, და საერთოდაც მე მის შემოქმედებას “შლეგურ იდეათა პროზას” ვუწოდებდი, ვინაიდან მისი თითქმის ყველა მოთხრობა თუ რომანი, მეტად მნიშვნელოვან და ღრმა იდეურ ქვაკუთხედზე დგას; ნაირნაირი სიმბოლოებით, არქეტიპებით და ქვეტექსტოვანი შრეებით უხვად გაჯერებული ტექსტი კი, შეგვიძლია ჩავთვალოთ, საშენი მასალა, აგურებია, რომლითაც ასე თამამად და მომავლის გემოვნებითაა აშენებული ბესო ხვედელიძის პროზის სახლი.
ამ “აშკარა და დაუჯერებელი” მოთხრობების ერთ-ერთი საუკეთესო თვისება მათი უცნაური დამაჯერებლობაცაა. ავტორი იმდენად კარგად გრძნობს დეტალისა და ჟესტის დანიშნულებას, რომ მათი საჭირო დროს გამოყენებით სამოქმედო ფონის “წარმოსახვით” თუ შეშლილ რეალურობას მყისიერად უსვამს ხაზს – სხვანაირად რომ ვთქვათ, ის თხზავს ფანტასტიკურ ამბავს, რომელსაც დამაჯერებლობისათვის მეტად კონკრეტული და ზუსტი ნიშნულები და მოტივაციები სჭირდება. მათი მიგნება კი, მინდა ვაღიარო, რომ ავტორს ძალიან კარგად გამოსდის.
ამ მოთხრობების კიდევ ერთი გამაერთიანებელი ნიშან-თვისება, მათი გროტესკული აპოკალიფსურობაა. ეს ბესო ხვედელიძეს ამ კრებულის რიგ მოთხრობებში (“აბრეშუმის გზა”, “ყველა”, რაღაცაში იყო საქმე”, “კალიფსოს გამოქვაბული”) შეფარულად აქვს მოცემული, თუმცა კი მათი “ცხარე” ფინალები მიახლოებით ერთნაირად და გამიზნულად ჰყიდიან ავტორის მთავარ სათქმელს.
ამ მხრივ გამუდმებით მაქსიმალური და ლამის წინასაინფარქტო წნევა დგას კრებულის ორ წამყვან, მაგისტრალურ მოთხრობაში (“სოფელი პატივა” და “ესტაფეტა”). თუ პირველ მათგანში ადამიანური რესურსის რეგრესი პირდაპირპროპორციულია ტექნიკური პროგრესის მიმართ და ზომბირების კოეფიციენტი ერთმანეთთან ფიჭური ტელეფონების გზავნილების ენაზე “შემზარავი” ურთიერთობით გამოითვლება, “ესტაფეტაში” საბოლოოდ გაჩანაგებული დედამიწიდან სხვა პლანეტაზე ემიგრირებული კაცობრიობის ნაწილის მეხსიერებიდან საერთოდაც ნელ-ნელა იწყებენ აორთქლებას სიტყვები. დედამიწის საბოლოოდ ჩაქრობა (მამისა და შვილის გაერთიანება), სხვაგან ყველაფრის სხვანაირად დაწყებისა (თუ გაგრძელების) და მესამე თვალის გახსნის (სულიერების ბოლო სიმაღლეზე ასვლის) უცნაური წინაპირობაა. ეს ორი მოთხრობა ფაქტობრივად ერთ მუშტად კრავს მთელ კრებულს და იდეურ აქცენტს მისტერიულ-კათარზისულ ფორმულაზე - “თუ არ მოკვდი, ვერ გაცოცხლდები” – პირდაპირი დარტყმით აკეთებს.
... და კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი _ ბევრი ვეცადე, მაგრამ ვერაფრით გავიხსენე ვერცერთი ძველი ქართველი ავტორი, ვისი შემოქმედებიდანაც მცირე დოზით მაინც გამოდის ბესო ხვედელიძე, იმდენად უცხო და სხვანაირია მისი პროზა ქართული ლიტერატურისთვის – ოდიოზური მისტიფიკაციები, გამიზნული ქვეტექსტურობა, ჰიმნოგრაფიულობა, მაგიური რეალიების მთელი კასკადი, სარკასტული გროტესკი და შავზე “ბნელი” იუმორი, უცხო შეგრძნებათა მთელი წყება და რაც მთავარია, თხრობის ძალიან დამაჯერებელი მანერა – ერთმანეთში კულინარიული ოსტატობით გადაზელილი ეს ყველაფერი აშკარად განასხვავებს და გამოარჩევს ამ ავტორს მისი კოლეგებისგან.
უკვე მესამედ ვკითხულობ ამ “დამთხვეულ” წიგნს, და მხოლოდ ახლახანს შევნიშნე (თუ აღმოვაჩინე), რომ მოთხრობა “წყევლის” მთავარ პერსონაჟს საკუთარი სიყრუისა და სიბრმავის გადამკიდე, აშკარად არ უნდა სცოდნოდა ცოლის მშობიარობის “გიჟური” დეტალები.
ისე, არც ლუდი “მევლუდი” დამილევია, და არც არაყი “ვარაყი” გადამიკრავს არასდროს, მაგრამ მათი გემო და გრადუსი უკვე ზედმიწევნად ზუსტად ვიცი.
ვატყობ, მომიწევს იგივე ორბიტაზე მეოთხედ გასვლა.

Журнал "Октябрь" назвал лауреатов премии за лучшую публикацию
19:22 14/12/2009

МОСКВА, 14 дек - РИА Новости. Литературный журнал "Октябрь", которому в этом году исполнилось 85 лет, назвал имена лауреатов своих ежегодных премий за лучшую публикацию, сообщили РИА Новости организаторы премии.

Литературный журнал "Октябрь", которому в этом году исполнилось 85 лет, назвал имена лауреатов своих ежегодных премий за лучшую публикацию.

В номинации "Проза" названы два лауреата - Валерий Попов с повестью "Нарисуем" и грузинский писатель Бесо Хведелидзе с рассказом "Тринадцатое пятно".

Торжественная церемония объявления лауреатов состоится в Культурном центре "Покровские ворота" 22 декабря.

http://rian.ru/culture/20091214/199247503.html